Nabyta ślepota barw – epidemiologia i przyczyny występowania

Nabyte deficyty widzenia barw stanowią znacznie mniejszą część wszystkich przypadków ślepoty barw w porównaniu z formami wrodzonymi. W przeciwieństwie do wrodzonych deficytów, które są obecne od urodzenia i pozostają stałe przez całe życie, nabyte formy mogą rozwijać się w dowolnym momencie życia i charakteryzują się możliwością zmiany nasilenia objawów w czasie¹.

Częstość występowania nabytych deficytów

Chociaż dokładne statystyki dotyczące nabyty form deficytu widzenia barw są trudne do ustalenia, szacuje się, że nawet 3% populacji może być dotkniętych tym problemem². Ten relatywnie wysoki odsetek wynika głównie z deficytów związanych z wiekiem, które są stosunkowo częste u osób powyżej 65. roku życia i mają tendencję wzrostową ze względu na starzenie się populacji².

Nabyte deficyty widzenia barw spowodowane chorobami stanowią mniej niż 1% wszystkich przypadków zaburzeń widzenia barw w populacji³. Pomimo tej relatywnie niskiej częstości, nie powinny być one pomijane, ponieważ często można je poprawić poprzez leczenie choroby podstawowej³.

Przyczyny nabytych deficytów widzenia barw

Nabyte deficyty widzenia barw mogą rozwijać się z różnych przyczyn, które można podzielić na kilka głównych kategorii. Najczęstsze przyczyny obejmują choroby siatkówki, nerwu wzrokowego oraz kory mózgowej³.

Choroby związane z wiekiem

Proces starzenia się jest jedną z najczęstszych przyczyn nabytych deficytów widzenia barw⁴. Zmiany związane z wiekiem mogą wpływać na funkcjonowanie receptorów barwnych w siatkówce, prowadząc do stopniowego pogorszenia zdolności rozróżniania kolorów. Ten typ deficytu zwykle rozwija się powoli i może przez długi czas pozostawać niezauważony.

Choroby oczu i układu nerwowego

Różnorodne schorzenia mogą prowadzić do rozwoju nabytych deficytów widzenia barw. Do najczęstszych należą: anemia sierpowatokrwinkowa, cukrzyca, zwyrodnienie plamki żółtej, choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane, jaskra, choroba Parkinsona, przewlekły alkoholizm oraz białaczka⁵⁶.

Jaskra, będąca chorobą związaną z uszkodzeniem nerwu wzrokowego często z powodu podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, może wpływać na zdolność rozróżniania kolorów niebieskiego i żółtego. Problemy te były obserwowane już od końca XIX wieku⁷⁸.

Osoby z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym często wykazują deficyty widzenia barw dotyczące spektrum niebiesko-żółtego⁸. Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) również może wpływać na postrzeganie kolorów, szczególnie w zaawansowanych stadiach choroby⁸.

Choroby neurodegeneracyjne

Choroby neurodegeneracyjne stanowią istotną grupę przyczyn nabytych deficytów widzenia barw. Choroba Alzheimera, będąca rodzajem demencji powodującym problemy z pamięcią, myśleniem i zachowaniem, może wpływać na przetwarzanie informacji wizualnych przez mózg⁹.

Choroba Parkinsona, będąca postępującą chorobą układu nerwowego powodującą drżenia, sztywność mięśniową oraz spowolnione, precyzyjne ruchy, również może prowadzić do zaburzeń widzenia barw⁹. Mechanizmy tych zaburzeń mogą być związane zarówno z uszkodzeniem struktur oka, jak i z nieprawidłowym przetwarzaniem sygnałów wizualnych przez mózg.

Urazy i czynniki zewnętrzne

Traumatyczne incydenty lub wypadki mogą wpływać na nerw wzrokowy, siatkówkę lub określone obszary mózgu czy oka, co może prowadzić do ślepoty barw⁹. Tego typu nabyte deficyty mogą mieć nagły początek i różny stopień nasilenia, w zależności od lokalizacji i rozległości uszkodzenia.

Leki i substancje toksyczne

Niektóre leki mogą powodować nabyte deficyty widzenia barw jako efekt uboczny. Szczególnie dotyczy to hydroksychlorochiny (Plaquenil), która może wpływać na komórki w oczach i czasami powodować ślepotę barw¹⁰. Leki stosowane w leczeniu chorób serca, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń erekcji, dolegliwości nerwowych czy zaburzeń emocjonalnych również mogą mieć ślepotę barw jako efekt uboczny¹¹.

Nadużywanie narkotyków i alkoholu może powodować różnorodne skutki oczne i neurooftalmologiczne⁹. Przewlekły alkoholizm jest wymieniany jako jedna z przyczyn mogących zwiększać ryzyko rozwoju deficytów widzenia barw⁵.

Niektóre substancje chemiczne mogą uszkadzać oczy i prowadzić do zaburzeń widzenia barw⁹. Ślepota barw może również wynikać z pracy w kontakcie z substancjami chemicznymi, takimi jak nawozy lub rozpuszczalniki, chociaż wtórny deficyt widzenia barw spowodowany przez przyjmowanie określonych leków lub pracę z określonymi substancjami chemicznymi jest bardzo rzadki¹¹.

Różnice między nabytymi a wrodzonymi deficytami

Nabyte deficyty widzenia barw różnią się znacząco od form wrodzonych pod wieloma względami. Przede wszystkim, większość osób, które nabyły deficyt widzenia barw, zachowuje pewną zdolność postrzegania wszystkich kolorów⁸, w przeciwieństwie do niektórych wrodzonych form, gdzie określone kolory mogą być całkowicie nierozróżnialne.

Wrodzone deficyty widzenia barw są znacznie częstsze niż nabyte formy¹. Wrodzone formy zwykle dotykają obu oczu w równym stopniu i ich nasilenie nie zmienia się przez całe życie⁵, podczas gdy nabyte deficyty mogą dotyczyć jednego oka bardziej niż drugiego i mogą ulegać poprawie, jeśli można leczyć chorobę podstawową⁵.

Możliwości leczenia nabytych deficytów

W przeciwieństwie do wrodzonych form ślepoty barw, dla których obecnie nie ma leczenia przyczynowego, nabyte deficyty widzenia barw mogą czasami ulegać poprawie poprzez leczenie choroby podstawowej⁷. Jest to jedna z najważniejszych różnic między tymi dwoma kategoriami deficytów widzenia barw.

Jeśli ślepota barw występuje w wyniku choroby lub urazu siatkówki, leczenie przyczyny podstawowej może pomóc w poprawie wykrywania kolorów⁷. Dlatego też ważne jest właściwe rozpoznanie przyczyny nabytego deficytu widzenia barw, aby móc zastosować odpowiednie leczenie.

Znaczenie kliniczne i diagnostyczne

Nagłe pojawienie się problemów z widzeniem barw może być sygnałem ostrzegawczym wskazującym na poważne schorzenie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Dlatego każda osoba zauważająca nagłe zmiany w postrzeganiu kolorów powinna skonsultować się z lekarzem okulistą.

Nabyte deficyty widzenia barw mogą również służyć jako wczesny wskaźnik progresji niektórych chorób przewlekłych. Na przykład, zmiany w widzeniu barw u osób z cukrzycą mogą wskazywać na postęp retinopatii cukrzycowej, podczas gdy podobne objawy u pacjentów z jaskrą mogą sygnalizować progresję uszkodzenia nerwu wzrokowego.

Zrozumienie epidemiologii nabytych deficytów widzenia barw ma istotne znaczenie dla planowania opieki zdrowotnej, szczególnie w kontekście starzejącej się populacji, gdzie częstość występowania tych problemów może wzrastać wraz z wiekiem.