Przyczyny skrętu jądra – co powoduje to schorzenie

Skręt jądra jest stanem nagłym, który powstaje w wyniku obrotu jądra wokół powrózka nasiennego, co prowadzi do zablokowania przepływu krwi¹. Choć dokładne przyczyny tego schorzenia nie zawsze są znane, istnieją określone czynniki anatomiczne i środowiskowe, które znacząco zwiększają ryzyko jego wystąpienia².

Główna przyczyna anatomiczna – deformacja dzwonka kościelnego

Najważniejszą przyczyną skrętu jądra jest wrodzona anomalia anatomiczna zwana deformacją „dzwonka kościelnego” (bell clapper deformity)³. W tej wadzie jądro nie jest odpowiednio przymocowane do ścianki moszny i swobodnie wisi w powłokach, co umożliwia mu obracanie się wokół powrózka nasiennego⁴. Deformacja ta występuje u około 12% mężczyzn, ale nie wszyscy z nią urodzeni doświadczą skrętu jądra³⁵.

Anomalia ta polega na nieprawidłowym wysokim przyczepieniu powłoki pochwowej do powrózka nasiennego⁶. W prawidłowych warunkach jądro jest stabilnie umocowane w mosznie, co zapobiega jego nadmiernej ruchomości. Gdy jednak przyczepia się zbyt wysoko, jądro może swobodnie się poruszać i obracać⁷. Deformacja dzwonka kościelnego jest obustronna u 66-100% przypadków, co oznacza, że może dotyczyć obojga jąder⁶.

Czynniki wyzwalające skręt jądra

Choć deformacja dzwonka kościelnego stanowi podstawę anatomiczną dla rozwoju skrętu, istnieją różne czynniki, które mogą wyzwolić rzeczywisty epizod skręcenia. Większość przypadków występuje spontanicznie, bez widocznej przyczyny¹⁸. Jedynie 4-8% przypadków jest bezpośrednim skutkiem urazu⁸.

Aktywność fizyczna, szczególnie intensywna lub związana z nagłymi ruchami, może zwiększać ryzyko wystąpienia skrętu²⁹. Skręt może również wystąpić podczas snu, gdy pacjent budzi się z silnym bólem w środku nocy lub wczesnym rankiem⁵. Szybki wzrost jąder w okresie dojrzewania również może przyczynić się do wystąpienia tego schorzenia¹⁰.

Szczególnie interesującym czynnikiem środowiskowym są niskie temperatury. Niektórzy specjaliści nazywają skręt jądra „zespołem zimowym”, ponieważ często występuje w chłodnej pogodzie¹¹. Mechanizm ten może być związany z nagłą zmianą temperatury – gdy moszna jest rozluźniona w ciepłym łóżku, a następnie nagle kurczy się pod wpływem chłodniejszego powietrza, może to spowodować uwięzienie jądra w skręconej pozycji¹¹. Badania wykazały, że ponad 75% przypadków skrętu jądra występuje w miesiącach zimowych przy temperaturze otoczenia poniżej 15°C¹².

Czynniki ryzyka związane z wiekiem i dziedzicznością

Skręt jądra wykazuje charakterystyczny rozkład wiekowy z dwoma szczytami występowania¹³. Pierwszy szczyt dotyczy noworodków i niemowląt do pierwszego roku życia, gdzie skręt ma charakter pozapochwowy. Drugi, bardziej powszechny szczyt występuje w okresie dojrzewania, między 12. a 18. rokiem życia, gdy dominuje skręt wewnątrzpochwowy³¹³.

Około 65% przypadków skrętu jądra u nastolatków występuje między 11. a 19. rokiem życia¹⁰. Ten wzrost częstości w okresie dojrzewania związany jest z szybkim wzrostem jąder i zmianami hormonalnymi charakterystycznymi dla tego okresu⁸.

Istnieją dowody na rodzinną predyspozycję do skrętu jądra¹⁴¹⁵. Choć dokładny sposób dziedziczenia nie jest znany, badania na modelach zwierzęcych próbowały zidentyfikować geny kandydackie, takie jak INSL3 i RXFP2, jednak nie znaleziono funkcjonalnie istotnych mutacji¹⁴. Przypadki dwustronnego skrętu jądra szczególnie często występują w rodzinach, co sugeruje silniejsze podłoże genetyczne¹⁶.

Dodatkowe czynniki ryzyka

Pewne stany anatomiczne zwiększają ryzyko wystąpienia skrętu jądra Zobacz więcej: Czynniki ryzyka skrętu jądra – kto jest najbardziej narażony. Jądro niezstąpione (wnętrostwo) ma znacząco podwyższone ryzyko skrętu ze względu na nieprawidłowe umiejscowienie i brak odpowiedniego zamocowania³¹⁷. W jednej serii badań obejmującej 22 pacjentów ze skrętem niezstąpionego jądra, wskaźnik uratowania jądra był znacząco niższy u pacjentów przed okresem dojrzewania niż po nim (16,7% vs 60,0%)¹⁴.

Nowotwory jąder również mogą predysponować do skrętu. W niektórych seriach badań guzy jąder stwierdzono u 6% pacjentów z skrętem jądra¹⁴. Większe jądro, czy to z powodu naturalnej zmienności, czy obecności guza, zwiększa ryzyko skrętu¹⁸. Podobnie obecność masy lub nowotworu złośliwego w obrębie powrózka nasiennego może również predysponować do skrętu¹⁸.

Pacjenci, którzy wcześniej doświadczyli skrętu jądra, mają zwiększone ryzyko ponownego epizodu, szczególnie jeśli nie zostało wykonane odpowiednie leczenie chirurgiczne utrwalające jądro¹¹¹. Dlatego też po pierwszym epizodzie skrętu zaleca się wykonanie zabiegu utrwalającego oba jądra, aby zapobiec przyszłym skręceniom Zobacz więcej: Mechanizmy powstawania skrętu jądra – jak dochodzi do skręcenia.

Mechanizm powstawania skrętu

Niezależnie od przyczyny wyzwalającej, mechanizm powstawania skrętu jądra jest zawsze podobny. Skręcenie powrózka nasiennego początkowo powoduje ucisk żylny i zastój krwi, a następnie prowadzi do zmniejszenia przepływu tętniczego i niedokrwienia jądra¹⁹²⁰. Stopień niedokrwienia zależy od czasu trwania skrętu oraz stopnia obrotu powrózka nasiennego²¹.

Skręt może być częściowy (mniej niż 360 stopni) lub całkowity (360 stopni lub więcej)¹³. W przypadku skrętu częściowego pewien przepływ krwi może być zachowany, podczas gdy skręt całkowity zazwyczaj prowadzi do całkowitego braku przepływu krwi w jądrze¹³. Niedokrwienie może wystąpić już po czterech godzinach od skrętu i jest niemal pewne po 24 godzinach²¹.