Przyczyny skręcenia stawu skokowego – dlaczego dochodzi do urazu

Skręcenie stawu skokowego, zwane również zwichnięciem kostki, należy do najczęstszych urazów układu ruchu, z którymi spotykają się lekarze w codziennej praktyce¹. Szacuje się, że tylko w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii ponad dwa miliony przypadków tego urazu jest leczonych rocznie w izbach przyjęć¹. Skręcenia stanowią najczęstszy rodzaj urazu występującego w sporcie, ale mogą również dotknąć osoby prowadzące mało aktywny tryb życia¹².

Aby zrozumieć przyczyny skręcenia stawu skokowego, należy najpierw poznać budowę tego skomplikowanego połączenia kostnego. Staw skokowy składa się z trzech kości połączonych silnymi więzadłami, które zapewniają stabilność i ograniczają nadmierny ruch stawu³. Więzadła to elastyczne struktury łączące kości ze sobą, które w normalnych warunkach rozciągają się w granicach swoich możliwości, a następnie wracają do pierwotnego położenia².

Podstawowy mechanizm powstawania skręcenia

Skręcenie stawu skokowego występuje wtedy, gdy silne więzadła podtrzymujące staw są rozciągane poza swoje naturalne granice i ulegają rozdarciu⁴. Do urazu dochodzi, gdy stopa nagle skręca się, obraca lub odwraca poza swój normalny zakres ruchu⁵. Gdy więzadło jest zmuszone do rozciągnięcia poza swój normalny zakres, dochodzi do skręcenia, a w ciężkich przypadkach do faktycznego rozdarcia włókien elastycznych².

Siła mechaniczna przekraczająca wytrzymałość stawu skokowego i podtrzymujących go więzadeł jest bezpośrednią przyczyną skręcenia⁶. Gdy na staw działa siła większa niż normalna, więzadła są uszkadzane, co najczęściej dzieje się w momencie, gdy stopa jest skierowana do wewnątrz lub na zewnątrz⁷.

Najczęstsze przyczyny bezpośrednie

Skręcenia stawu skokowego mogą powstać w różnorodnych okolicznościach, zarówno podczas aktywności sportowej, jak i w trakcie codziennych czynności. Najczęstsze sytuacje prowadzące do urazu obejmują⁸:

• Upadek lub potknięcie się na nierównej powierzchni⁸
• Nieprawidłowe lądowanie po skoku⁸
• Utrata równowagi podczas chodzenia lub biegania⁸
• Udział w sportach wymagających obracania lub skręcania stopy, takich jak koszykówka, piłka nożna, tenis⁸

Pacjenci często przypominają sobie moment skręcenia stopy lub kostki, a w przypadku poważnych rozdarć więzadeł można usłyszeć lub poczuć charakterystyczny trzask⁴. Skręcenia mogą wystąpić nieoczekiwanie podczas różnych aktywności, takich jak chodzenie lub ćwiczenia na nierównej powierzchni, upadek, udział w sportach wymagających cięć lub skoków⁴.

Rodzaje skręceń ze względu na mechanizm urazu

Skręcenia stawu skokowego można podzielić na kilka kategorii w zależności od mechanizmu urazu i lokalizacji uszkodzonych więzadeł Zobacz więcej: Rodzaje skręceń kostki według mechanizmu urazu – klasyfikacja. Najczęstszy typ to skręcenie odwróceniowe, które stanowi około 90% wszystkich przypadków⁴. W tym rodzaju urazu stopa obraca się do wewnątrz, powodując uszkodzenie więzadeł po zewnętrznej stronie kostki, szczególnie więzadła taranowo-strzałkowego przedniego i więzadła piętowo-strzałkowego⁴.

Rzadziej występuje skręcenie wywróceniowe, spowodowane obróceniem stopy na zewnątrz, które uszkadza więzadło narzetkowe po wewnętrznej stronie kostki⁴. Istnieje również szczególny typ urazu zwany wysokim skręceniem stawu skokowego, który dotyczy więzadeł łączących kość strzałkową z kością piszczelową⁹.

Czynniki predysponujące do urazu

Istnieje szereg czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia skręcenia stawu skokowego Zobacz więcej: Czynniki ryzyka skręcenia stawu skokowego – co zwiększa podatność. Można je podzielić na czynniki predysponujące, wynikające z braku odpowiedniego przygotowania fizycznego, oraz czynniki prowokujące, związane z wypadkami i innymi nieprzewidzianymi okolicznościami⁶.

Do czynników predysponujących należą słaby stan mięśni, skrócone i/lub przykurczone torebki stawowe lub ścięgna, a także zaburzona propriocepcja⁶. Nieodpowiednie przygotowanie lub brak doświadczenia w wykonywanej aktywności fizycznej również zwiększa ryzyko urazu⁶.

Czynniki prowokujące obejmują wypadki i inne nieprzewidziane okoliczności, które powodują naprężenia mechaniczne przekraczające granice wytrzymałości torebki stawowej i więzadeł kostki⁶. Otyłość może również przyczyniać się do skręceń przez zwiększenie energii kinetycznej do poziomu przekraczającego granice wytrzymałości stawu⁶.

Rola aktywności sportowej

Aktywność sportowa odgrywa znaczącą rolę w etiologii skręceń stawu skokowego. Skręcenia kostki są najczęstszym urazem występującym w sporcie¹, szczególnie w dyscyplinach wymagających szybkich zmian kierunku, skoków czy kontaktu z innymi zawodnikami¹⁰. Sporty wysokiego ryzyka to koszykówka, piłka nożna, siatkówka, tenis, gdzie często dochodzi do stepped on someone’s foot lub nieprawidłowego lądowania¹⁰.

W sportach kontaktowych, takich jak rugby czy futbol amerykański, skręcenia mogą być wynikiem kolizji z innymi zawodnikami¹¹. Szczególnie narażeni są sportowcy wykonujący ruchy cięcia, skoki lub biegi po nierównych powierzchniach¹².

Wpływ obuwia i powierzchni

Niewłaściwy dobór obuwia stanowi istotny czynnik ryzyka skręcenia stawu skokowego¹³. Noszenie butów nieodpowiednich do danego sportu zwiększa ryzyko skręcenia kostki lub nawet upadku¹³. Szczególnie niebezpieczne są buty na wysokich obcasach, które destabilizują staw skokowy¹⁴¹⁵.

Chodzenie lub bieganie po nierównych powierzchniach również znacznie zwiększa ryzyko urazu¹⁵. Może to nastąpić przy wejściu w dziurę, zejściu z krawężnika czy podczas aktywności na nierównym terenie¹⁶.

Mechanizm powstawania skręceń nawracających

Dokładna etiologia nawracających skręceń stawu skokowego nie jest w pełni poznana, jednak wiele czynników może odgrywać w tym procesie istotną rolę¹⁷. Jedną z możliwości jest to, że nawracające skręcenia wynikają głównie z gojenia się więzadeł w wydłużonej pozycji z powodu wypełnienia szczeliny między rozdartymi końcami tkanką bliznowatą¹⁷. Ponadto, słabość zagojonych więzadeł może wynikać z inherentnej słabości blizny¹⁷.

Innym czynnikiem może być nierozpoznane uszkodzenie dalszego więzadła piszczelo-strzałkowego¹⁷. Freeman i współpracownicy podejrzewali, że niestabilność czynnościowa prowadząca do nawracających skręceń była wtórna do utraty propriocepcji w stopie¹⁷. Dodatkowym czynnikiem etiologicznym może być wrodzona nadmierną ruchomość stawów¹⁷.

Konsekwencje nieprawidłowego gojenia

Bez właściwego leczenia i rehabilitacji poważne skręcenie może osłabić staw skokowy, czyniąc go bardziej podatnym na ponowne urazy⁴. Powtarzające się skręcenia stawu skokowego mogą prowadzić do długotrwałych problemów, w tym przewlekłego bólu kostki, zapalenia stawów i niestabilności⁴. Jeśli skręcenie nie zostanie rozpoznane i leczone z należytą uwagą i opieką, mogą wystąpić przewlekłe problemy bólowe i niestabilności¹⁸.

Literatura medyczna wskazuje, że do 75% początkowych skręceń bocznych stawu skokowego prowadzi do powtarzających się skręceń i przewlekłych objawów¹⁹. Rozwój tych objawów resztkowych został określony jako przewlekła niestabilność stawu skokowego, która nie tylko ogranicza aktywność fizyczną, ale również prowadzi do zwyrodnienia stawowego kości skokowej i zwiększonego ryzyka rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów¹⁹.