Regionalne różnice w epidemiologii robaczycy na świecie

Epidemiologia robaczycy wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, odzwierciedlające różnice w warunkach klimatycznych, społeczno-ekonomicznych i sanitarnych między regionami świata. Podczas gdy w krajach rozwiniętych problem ten ma charakter marginalny, w wielu regionach rozwijających się stanowi poważne wyzwanie zdrowia publicznego¹.

Afryka Subsaharyjska – epicentrum robaczycy

Afryka Subsaharyjska stanowi region o najwyższej częstości występowania robaczycy na świecie. Szacuje się, że około jednej czwartej całej populacji tego regionu jest zakażona jednym lub więcej gatunkami robaków, przy czym najczęstsze są nicienie, które stanowią najbardziej rozpowszechnione ze wszystkich pasożytów jelitowych². Region ten charakteryzuje się szczególnie wysokimi wskaźnikami zakażeń u dzieci, gdzie częstość może przekraczać 50% populacji w społecznościach o słabych warunkach sanitarnych³.

W przypadku schistosomiazy, szacuje się, że co najmniej 90% osób wymagających leczenia mieszka w Afryce⁴. W 2021 roku szacowano, że co najmniej 251,4 miliona ludzi wymagało profilaktycznego leczenia schistosomiazy, z czego ponad 75,3 miliona zostało zgłoszonych jako poddanych leczeniu⁴. Dane z 2021 roku pokazują, że 29,9% osób wymagających leczenia zostało objętych globalnie, przy czym 43,3% dzieci w wieku szkolnym wymagających chemioprewencji przeciwko schistosomiazie zostało poddanych leczeniu⁵.

Azja – największa liczba przypadków na świecie

Azja, będąc najludniejszym kontynentem, koncentruje największą liczbę przypadków zakażeń robakami na świecie. Według analizy WHO, zakażenia jelitowymi nicieniami są najbardziej rozpowszechnione w Azji, gdzie występuje około 67% wszystkich przypadków⁶. Region ten obejmuje kraje o bardzo różnych wskaźnikach epidemiologicznych, od krajów o wysokim poziomie rozwoju z niskimi wskaźnikami zakażeń, po obszary wiejskie o endemicznym występowaniu robaczycy.

W niektórych krajach azjatyckich sytuacja epidemiologiczna jest szczególnie poważna. Na przykład w Wietnamie częstość występowania glistnicy szacuje się na 44,4%, przy czym zakażenia są częstsze w północnych peryurbanistycznych i wiejskich obszarach kraju⁷. W regionie Azji Południowo-Wschodniej strongyloidoza jest szczególnie częsta w krajach o słabych warunkach sanitarnych, gdzie szacuje się, że dotyka 30-100 milionów osób na całym świecie⁸.

Ameryka Łacińska i Karaiby

Region Ameryki Łacińskiej i Karaibów zajmuje trzecie miejsce pod względem częstości występowania zakażeń robakami przenoszącymi się przez glebę, po Afryce Subsaharyjskiej i Azji². Obszar ten charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem wewnętrznym, z wysokimi wskaźnikami zakażeń w społecznościach wiejskich i peryurbanistycznych, szczególnie w krajach o niższym poziomie rozwoju ekonomicznego.

W niektórych obszarach regionu obserwuje się bardzo wysokie wskaźniki zakażeń u dzieci. Na przykład w Puerto Rico wskaźniki zakażeń włosogłówką u młodych dzieci w wieku szkolnym mogły osiągać nawet 75%⁶. Trichinoza była również głównym problemem zdrowia publicznego w wielu krajach azjatyckich, w tym w Chinach, Japonii, Korei i Tajlandii⁸.

Kraje rozwinięte – marginalne występowanie

W krajach rozwiniętych, takich jak Stany Zjednoczone, Australia czy kraje Europy Zachodniej, robaczyca ma charakter marginalny i głównie dotyczy imigrantów z regionów endemicznych lub osób podróżujących⁹. W Stanach Zjednoczonych glistnica stała się rzadka¹⁰, choć nadal występuje endemicznie w południowo-wschodnich stanach ze względu na temperaturę i wilgotny klimat¹¹.

W USA szacuje się, że około 1,3-2,8 miliona ludzi ma serologiczne dowody zakażenia gatunkami Toxocara, 4 miliony z robakami przenoszącymi się przez glebę, podczas gdy trichinoza ma wskaźnik częstości występowania 4-20%¹²¹³. Badanie przeprowadzone w Chicago wykazało, że około 12% badanych, którzy byli niedawnymi imigrantami, miało dowody obecnego lub przeszłego zakażenia patogennym gatunkiem pasożyta¹².

W Australii najczęstszym zakażeniem robakami są owsiki, podczas gdy inne typy zakażeń robakami występują głównie w społecznościach wiejskich i oddalonych lub u podróżnych powracających z zagranicy¹⁴. Zakażenia Strongyloides są wysokie w społecznościach rdzennych mieszkańców północnej Australii¹⁵.

Czynniki wpływające na różnice regionalne

Różnice regionalne w epidemiologii robaczycy wynikają z kilku kluczowych czynników. Najważniejszym z nich są warunki klimatyczne – robaczyca jest najbardziej rozpowszechniona w obszarach tropikalnych i subtropikalnych, szczególnie w społecznościach ubogich bez dostępu do bezpiecznej wody pitnej i odpowiedniej kanalizacji⁴. Czynniki klimatyczne, słaba higiena i określone zwyczaje żywieniowe, szczególnie w krajach subtropikalnych i tropikalnych, sprzyjają występowaniu licznych zakażeń robakami u ludzi¹⁶.

Dodatkowo, migracja do obszarów miejskich i ruchy ludności wprowadzają chorobę do nowych obszarów⁴. Rosnąca wielkość populacji i odpowiednie potrzeby w zakresie energii i wody często prowadzą do planów rozwoju i modyfikacji środowiska, które ułatwiają przenoszenie⁵. W klimacie umiarkowanym liczba pasożytniczych robaków u ludzi jest ograniczona, ale zakażenia robakami są często pomijane¹⁶.

Trendy czasowe i programy kontroli

Analiza trendów czasowych pokazuje znaczące różnice między regionami w zakresie postępów w kontroli robaczycy. Kontrola schistosomiazy została pomyślnie wdrożona w ciągu ostatnich 40 lat w kilku krajach, w tym w Brazylii, Kambodży, Chinach, Egipcie, Mauritiusie, Islamskiej Republice Iranu, Omanie, Jordanii, Arabii Saudyjskiej, Maroku, Tunezji i innych⁵. W ciągu ostatnich 10 lat nastąpiło zwiększenie kampanii leczenia w wielu krajach Afryki Subsaharyjskiej, gdzie mieszka większość osób zagrożonych⁵.

W Etiopii, pomimo wysokiej częstości występowania zakażeń jelitowymi pasożytami u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, obserwowano znaczące trendy spadkowe w ciągu ostatnich dwóch dekad¹⁷. Metaregresja częstości występowania zakażeń jelitowymi pasożytami w czasie wykazała znaczące trendy spadkowe w każdym 6-letnim bloku o 17%, a ten spadek częstości występowania był prawdopodobnie spowodowany rozwojem społeczno-ekonomicznym, poprawą warunków sanitarnych i programami odrobaczania na dużą skalę¹⁷.