Epidemiologia przetoki pochwy – częstość występowania i rozkład geograficzny

Przetoka pochwy stanowi jeden z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego kobiet na całym świecie, charakteryzujący się znaczącymi różnicami w częstości występowania między poszczególnymi regionami geograficznymi¹. Schorzenie to, określane przez Światową Organizację Zdrowia jako istotny wskaźnik obciążenia chorobami na poziomie globalnym, dotyka miliony kobiet, szczególnie w krajach o ograniczonych zasobach medycznych¹.

Globalne różnice w częstości występowania

Częstość występowania przetoki pochwy wykazuje dramatyczne różnice między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się. W krajach o wysokich dochodach, takich jak Stany Zjednoczone czy kraje europejskie, przetoka pochwy jest rzadkim schorzeniem, podczas gdy w krajach rozwijających się stanowi poważny problem zdrowia publicznego².

W krajach rozwijających się szacuje się, że co najmniej 3 miliony kobiet żyje z nieleczoną przetoką pęcherzowo-pochwową, z czego około 2 miliony w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowej². Tylko w Afryce rocznie rozwija się od 30 000 do 130 000 nowych przypadków wywołanych przedłużonym porodem utrudnionym².

Natomiast w krajach rozwiniętych częstość występowania przetoki pęcherzowo-pochwowej po histerektomii wynosi od 0,8 do 1,0 przypadku na 1000 kobiet³. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że częstość powstawania przetok moczowo-płciowych waha się od mniej niż 0,5% po prostej histerektomii do 10% po radykalnej histerektomii⁴.

Regionalne zróżnicowanie epidemiologiczne

Najwyższa częstość występowania przetoki pochwy obserwowana jest w krajach Afryki Subsaharyjskiej, gdzie problem ten bezpośrednio wiąże się z wysoką śmiertelnością matczyną i ograniczonym dostępem do opieki położniczej⁵. Kraje o najwyższej częstości występowania to Uganda, Malawi, Nigeria, Benin, Sierra Leone i Etiopia⁶.

W Nigerii, jednym z krajów o najwyższej częstości występowania, odnotowano wskaźnik 350 przypadków przetoki pęcherzowo-pochwowej na 100 000 porodów w szpitalu uniwersyteckim⁷. Nigeryjski Federalny Minister ds. Kobiet i Rozwoju Młodzieży szacuje, że liczba nieleczonych przetok pęcherzowo-pochwowych w Nigerii wynosi między 800 000 a 1 000 000 przypadków⁷.

Problem przetoki położniczej występuje również w innych regionach świata o ograniczonych zasobach medycznych, w tym w Afganistanie, Pakistanie, Bangladeszu i częściach Indii⁵. Światowa Organizacja Zdrowia zidentyfikowała następujące obszary geograficzne o wysokiej częstości występowania przetoki położniczej: praktycznie całą Afrykę i Azję Południową, mniej rozwinięte części Oceanii, Ameryki Łacińskiej, Bliskiego Wschodu, odległe regiony Azji Środkowej oraz izolowane obszary dawnego Związku Radzieckiego i krajów Europy Wschodniej⁷.

Częstość występowania w krajach rozwiniętych

W krajach rozwiniętych przetoka pochvy występuje znacznie rzadziej i ma odmienną etiologię niż w krajach rozwijających się. W Stanach Zjednoczonych, zgodnie z danymi z Krajowego Rejestru Wypisów Szpitalnych, spośród 2 329 000 operacji wykonanych na żeńskim układzie moczowo-płciowym w 2007 roku, było mniej niż 5000 procedur naprawy przetoki pęcherzowo-pochwowej⁴.

W 20-letnim badaniu kohortowym z Norwegii odnotowano jedynie cztery przetoki moczowo-płciowe związane z opieką położniczą na 116 389 porodów, które były związane z powikłaniami cięcia cesarskiego, szwu na szyjkę macicy i pęknięcia macicy, a nie z zaniedbanych przedłużonych porodów⁸.

Czynniki wpływające na częstość występowania

Częstość występowania przetoki pochwy jest ściśle powiązana z dostępnością opieki położniczej i jakością usług medycznych. W krajach o niższych wskaźnikach małżeństw wczesnych, lepszym dostępie do edukacji kobiet i planowania rodziny oraz wykwalifikowanych zespołów medycznych asystujących przy porodzie, częstość występowania przetok położniczych jest znacznie niższa⁹.

Przetoka położnicza jest określana jako choroba ubóstwa, gdyż jej występowanie jest bezpośrednio związane ze statusem socjoekonomicznym pacjentek⁵¹⁰. Czynniki przyczyniające się do wysokiej częstości występowania obejmują ubóstwo i niski status socjoekonomiczny, niską świadomość zdrowotną, słaby stan odżywienia, wczesne małżeństwa i młody wiek rodzenia dzieci, słabą infrastrukturę zdrowotną oraz nieodpowiednią opiekę prenatalną i położniczą¹⁰.

Trendy epidemiologiczne i prognozy

Pomimo że problem przetoki pochwy pozostaje poważnym wyzwaniem zdrowia publicznego, obserwuje się pozytywne trendy w niektórych regionach. W Etiopii między 2005 a 2016 rokiem odnotowano znaczące zmniejszenie częstości występowania nieleczonych objawów przetoki pochwowej z 4,8 przypadków na 1000 kobiet w wieku rozrodczym w 2005 roku do 1,4 przypadków na 1000 w 2016 roku¹¹.

Liczba dystryktów z ponad 200 przypadkami nieleczonych przetok zmniejszyła się drastycznie z 54 w 2005 roku do 6 w 2016 roku¹². Ta poprawa może być związana z lepszym systemem opieki zdrowotnej i usługami zdrowia matczynego, zwiększoną dostępnością i dostępnością usług chirurgicznych oraz specjalnymi wysiłkami mającymi na celu zakończenie problemu przetoki w kraju¹¹.

Wyzwania w dokumentacji epidemiologicznej

Prawdziwa częstość występowania i rozpowszechnienie przetoki pochvy na całym świecie są trudne do określenia z powodu znacznej stygmatyzacji w wielu populacjach². Odpowiednie dane epidemiologiczne oparte na populacji dotyczące przetok położniczych są ograniczone z powodu historycznego zaniedbania tego schorzenia, odkąd zostało ono w większości wyeliminowane w krajach rozwiniętych⁹.

Większość dostępnych danych to szacunki, które należy traktować z ostrożnością⁹. Wiele przypadków pozostaje niezgłoszonych, ponieważ kobiety nie mają terminowego dostępu do odpowiednich placówek opieki zdrowotnej¹⁰. Problem ten jest szczególnie widoczny w krajach rozwijających się, gdzie schorzenie występuje najczęściej, ale dostępność obiektów diagnostycznych i leczniczych jest ograniczona¹⁰.