Przerost lewej komory w grupach wysokiego ryzyka – epidemiologia

Przerost lewej komory serca występuje z dramatycznie wyższą częstością w określonych grupach pacjentów obciążonych czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego. Analiza danych epidemiologicznych z różnych populacji pacjentów pozwala na lepsze zrozumienie skali problemu w praktyce klinicznej oraz identyfikację grup wymagających szczególnej uwagi medycznej.

Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym

Nadciśnienie tętnicze stanowi najważniejszy czynnik ryzyka rozwoju przerostu lewej komory serca. Dane z przeglądu echokardiograficznego obejmującego 37 700 osób wykazały, że częstość występowania przerostu u pacjentów z nieleczonym nadciśnieniem wynosi 19-48%¹. W grupach pacjentów z nadciśnieniem wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego częstość ta wzrasta dramatycznie do 58-77%¹.

Badania echokardiograficzne potwierdzają wysoką częstość występowania przerostu lewej komory u pacjentów z nadciśnieniem, wykazując obecność tego schorzenia u 36-41% chorych². Warto podkreślić, że częstość występowania wzrasta wraz z ciężkością nadciśnienia – pacjenci z kryzem nadciśnieniowym (ciśnienie skurczowe ≥180 mmHg, rozkurczowe ≥110 mmHg) mają siedmiokrotnie wyższe ryzyko rozwoju przerostu w porównaniu z osobami o prawidłowym ciśnieniu³.

Chorzy na cukrzycę typu 2

Cukrzyca typu 2 stanowi kolejny istotny czynnik ryzyka rozwoju przerostu lewej komory. Częstość występowania tego schorzenia w tej grupie pacjentów jest znacznie zróżnicowana w zależności od badanej populacji i zastosowanych kryteriów diagnostycznych. W populacji irańskiej częstość występowania przerostu lewej komory u pacjentów z cukrzycą typu 2 wynosi 20,7%⁴.

Jednak inne badania wskazują na znacznie wyższą częstość występowania. W badaniu echokardiograficznym obejmującym 500 pacjentów z cukrzycą typu 2, przerost lewej komory stwierdzono u aż 71% chorych (264 z 371 pacjentów, u których można było skutecznie ocenić masę lewej komory)⁵. Ta znaczna rozbieżność może wynikać z różnic w charakterystyce badanych populacji, czasie trwania cukrzycy oraz stopniu kontroli metabolicznej.

Czynnikami dodatkowo zwiększającymi ryzyko przerostu lewej komory u pacjentów z cukrzycą są: starszy wiek, współistniejące nadciśnienie tętnicze, dłuższy czas trwania cukrzycy oraz gorsza kontrola glikemii⁴⁶. Historia nadciśnienia tętniczego występuje u 53,7% diabetyków z przerostem lewej komory, w porównaniu z 33,7% diabetyków bez przerostu⁶.

Pacjenci z przewlekłą chorobą nerek i dializowani

Wśród pacjentów z przewlekłą chorobą nerek przerost lewej komory stanowi najczęstszą nieprawidłowość sercowo-naczyniową. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek nieobjętych jeszcze dializoterapią częstość występowania przerostu wynosi około 47%⁷. Jednak sytuacja dramatycznie się pogarsza wraz z progresją choroby nerek.

U pacjentów z końcowym stadium przewlekłej choroby nerek (ESKD) częstość występowania przerostu lewej komory może sięgać 75-89%⁷. W konkretnym badaniu chińskich pacjentów poddawanych przewlekłej hemodializie częstość występowania przerostu lewej komory wyniosła 61,1%, przy czym 66,3% z tych przypadków stanowił przerost umiarkowany lub ciężki⁷.

Niezależnymi czynnikami ryzyka rozwoju przerostu lewej komory u pacjentów dializowanych są przedialityczne stężenie sodu w surowicy oraz przedialityczne skurczowe ciśnienie tętnicze⁸. Badania sugerują, że stężenie sodu w surowicy nie powinno przekraczać 138 mmol/l u pacjentów poddawanych hemodializie⁸.

Wpływ otyłości na częstość występowania

Otyłość stanowi istotny niezależny czynnik ryzyka rozwoju przerostu lewej komory, powodując dwukrotny wzrost ryzyka jego wystąpienia¹. Wskaźnik masy ciała (BMI) jest jednym z głównych niezależnych czynników predykcyjnych przerostu lewej komory w populacji ogólnej⁹.

Mechanizm wpływu otyłości na rozwój przerostu lewej komory jest wieloczynnikowy. Otyłość prowadzi do zwiększenia objętości krwi krążącej, co skutkuje przeciążeniem objętościowym lewej komory. Dodatkowo, otyłość często współwystępuje z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą typu 2 i zaburzeniami lipidowymi, co dodatkowo potęguje ryzyko rozwoju przerostu.

Młodzi dorośli z czynnikami metabolicznymi

Niepokojące dane pochodzą z badań dotyczących młodych dorosłych z zaburzeniami metabolicznymi. U nastolatków z utrzymująco się wysokim poziomem glukozy we krwi (powyżej 101,7 mg/dl) między 17. a 24. rokiem życia ryzyko rozwoju przerostu lewej komory wzrasta o 46%¹⁰. Przy wyższym progu glikemii (110 mg/dl) ryzyko wzrasta trzykrotnie¹⁰¹¹.

Częstość występowania przerostu lewej komory w tej grupie wiekowej wzrasta z 2,4% w wieku 17 lat do 7,1% w wieku 24 lat¹⁰. Równocześnie odsetek młodych dorosłych z podwyższoną glikemią wzrasta z 6,2% w wieku 17 lat do 26,9% w wieku 24 lat¹⁰.

Charakterystyka geometryczna przerostu w grupach ryzyka

W różnych grupach pacjentów obserwuje się odmienne wzorce geometryczne przerostu lewej komory. Osoby rasy czarnej z nadciśnieniem częściej rozwijają przerost koncentryczny w porównaniu z osobami rasy białej¹². Podobnie, kobiety z nadciśnieniem częściej niż mężczyźni rozwijają przerost koncentryczny¹².

Zaawansowany wiek u pacjentów z nadciśnieniem wiąże się z rozwojem przerostu koncentrycznego, podczas gdy cukrzyca również predysponuje do tego typu przerostu¹³. Z kolei otyłość, będąca stanem przeciążenia objętościowego, oraz choroba wieńcowa u pacjentów z nadciśnieniem częściej prowadzą do rozwoju przerostu ekscentrycznego¹³.