Objawy ucisku w prolaktynoma – bóle głowy i zaburzenia widzenia

Większe prolaktynoma, zwane makroprolaktynoma, mogą powodować objawy związane z uciskiem mechanicznym na okoliczne struktury mózgu. Te objawy neurologiczne różnią się od objawów hormonalnych i często są pierwszymi symptomami, które skłaniają mężczyzn i kobiety po menopauzie do zgłoszenia się do lekarza¹.

Bóle głowy w prolaktynoma

Bóle głowy należą do najczęstszych objawów dużych prolaktynoma i wynikają z rozciągnięcia struktur wrażliwych na ból wokół przysadki²³. Mogą być one różnej intensywności – od łagodnych, przewlekłych bólów po ostre, pulsujące dolegliwości. Charakterystyczną cechą tych bólów jest ich uporczywość i często słaba odpowiedź na typowe leki przeciwbólowe.

Bóle głowy w prolaktynoma mogą mieć różną lokalizację, ale często występują w okolicy skroni (bóle bitemporal) lub w okolicy czoła. Mogą nasilać się w określonych pozycjach ciała lub być stałe. W niektórych przypadkach towarzyszą im nudności i wymioty, co może sugerować zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe⁴.

Zaburzenia widzenia

Problemy ze wzrokiem występują gdy prolaktynoma urośnie na tyle, by uciskać nerwy wzrokowe lub skrzyżowanie nerwów wzrokowych (chiasma opticum), które znajdują się tuż nad przysadką⁵. Najczęstszym objawem jest utrata widzenia obwodowego, szczególnie w polach skroniowych (bitemporal hemianopia)⁶.

Pacjenci często nie zdają sobie sprawy z utraty widzenia obwodowego, dopóki nie stanie się ona znacząca. Mogą zauważyć trudności w prowadzeniu samochodu, szczególnie przy zmianie pasów ruchu, lub problemy z orientacją w przestrzeni. W zaawansowanych przypadkach pacjent może widzieć jedynie to, co znajduje się bezpośrednio przed nim⁶.

Inne problemy wzrokowe mogą obejmować pogorszenie ostrości wzroku, szczególnie gdy makroprolaktynoma rośnie do przodu i uciska nerw wzrokowy, oraz zaburzenia percepcji kolorów – kolory mogą wydawać się mniej jaskrawe niż zwykle⁶. W niektórych przypadkach może wystąpić podwójne widzenie lub opadanie powiek⁷.

Ucisk na przysadkę i niedobory hormonalne

Większe prolaktynoma mogą uciskać zdrową część przysadki, co prowadzi do zmniejszenia produkcji innych ważnych hormonów. Ten stan nazywany jest niedoczynnością przysadki (hypopituitarism) i może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia⁸.

Niedobór hormonów przysadkowych może objawiać się różnorodnymi symptomami w zależności od tego, których hormonów dotyczy. Może wystąpić niedoczynność tarczycy z objawami takimi jak zmęczenie, przybranie na wadze i spowolnienie funkcji psychicznych. Niedobór kortyzolu może prowadzić do utraty apetytu, spadku masy ciała, osłabienia, zawrotów głowy i bólów stawów⁸.

W ciężkich przypadkach niedobór kortyzolu może być zagrażający życiu, szczególnie w sytuacjach stresowych dla organizmu, takich jak infekcje czy zabiegi chirurgiczne⁸. Dlatego pacjenci z dużymi prolaktynoma wymagają regularnego monitorowania funkcji innych hormonów przysadkowych.

Inne objawy neurologiczne

Bardzo duże lub inwazyjne prolaktynoma mogą powodować dodatkowe objawy neurologiczne. Mogą wystąpić porażenia nerwów czaszkowych, szczególnie w przypadku guzów inwazyjnych lub podczas apopleksji przysadki⁹. Rzadko mogą pojawić się drgawki, wodogłowie (hydrocephalus) czy jednostronny wyskok gałki ocznej (exophthalmos)⁹.

Niektórzy pacjenci mogą doświadczać problemów z węchem (dysosmia) czy uczucia ucisku w zatokach przynosowych¹⁰. W bardzo rzadkich przypadkach może dojść do przecieku płynu mózgowo-rdzeniowego przez nos, co wymaga natychmiastowej interwencji medycznej¹¹.

Apopleksja przysadki – sytuacja nagła

Apopleksja przysadki to rzadkie, ale poważne powikłanie polegające na nagłym krwawieniu do guza przysadki. Występuje u niewielkiego odsetka pacjentów z większymi prolaktynoma i stanowi sytuację wymagającą natychmiastowej pomocy medycznej⁸¹².

Objawy apopleksji przysadki rozwijają się nagle i mogą obejmować bardzo silny ból głowy, często opisywany jako najgorszy ból głowy w życiu, nagłą utratę wzroku, podwójne widzenie oraz objawy związane z nagłą niewydolnością przysadki¹³. Stan ten wymaga pilnej operacji neurochirurgicznej przez przezklínową drogę dostępu.

Różnice w prezentacji objawów uciskowych

Objawy uciskowe występują głównie u mężczyzn i kobiet po menopauzie, którzy często prezentują się z większymi guzami w momencie diagnozy. Kobiety przed menopauzą rzadko rozwijają duże prolaktynoma ze względu na wcześniejsze rozpoznanie na podstawie objawów hormonalnych¹⁴.

Mężczyźni częściej niż kobiety zgłaszają się do lekarza z powodu bólów głowy lub problemów ze wzrokiem, a nie z powodu objawów hormonalnych. To opóźnia diagnozę i prowadzi do wykrycia większych guzów, które częściej powodują objawy uciskowe¹⁵.

Warto podkreślić, że nie wszystkie duże prolaktynoma powodują objawy uciskowe. Niektóre guzy mogą rosnąć w kierunkach, które nie uciskają krytycznych struktur, pozostając długo bezobjawowe pod względem neurologicznym⁷.