Zmiany strukturalne w płaskostopiu – anatomia deformacji

Zmiany strukturalne w płaskostopiu stanowią złożony zespół deformacji anatomicznych, które prowadzą do charakterystycznego obrazu klinicznego tej patologii. Zrozumienie tych zmian jest kluczowe dla właściwej diagnostyki i planowania leczenia¹².

Przemieszczenie kości skokowej

W płaskostopiu głowa kości skokowej jest przemieszczona przyśrodkowo i dystalnie od kości łódkowatej². To przemieszczenie stanowi jeden z najważniejszych elementów patoanatomii płaskostopia i prowadzi do kaskady dalszych zmian strukturalnych. W wyniku tego przemieszczenia więzadło piętowo-łódkowate podeszwowe (więzadło skokowe) oraz ścięgno mięśnia piszczelowego tylnego ulegają rozciągnięciu do tego stopnia, że osoba z płaskostopiem traci łuk podłużny przyśrodkowy.

Klinicznie łuk spłaszcza się, przedstopie odwodzi się, a pięta przyjmuje pozycję koślawą¹. Ta nieprawidłowa pozycja stopy ma głęboki negatywny wpływ na cykl chodu. Niezdolność pacjentów z nabytym płaskostopiem do blokowania stawów poprzecznych stępu uniemożliwia utworzenie sztywnego ramienia dźwigni i przekształca stopę w „worek kości”. Pacjenci nie będą mogli wykonać uniesienia pięty na jednej nodze.

Zmiany w strukturach miękkich

Pacjenci z niedoborem PTT wykazują rozległe zajęcie więzadeł, szczególnie kompleksu więzadeł skokowych, więzadła międzykostkowego skokowo-piętowego oraz więzadła naramienno-piszczelowego³. Ponieważ patologia więzadeł jest niemal tak samo częsta jak patologia PTT, autorzy preferują termin nabyte płaskostopie dorosłych jako najbardziej trafnie opisujący ten stan.

Kompleks więzadła skokowego jest często zaangażowany w stan płaskostopia⁴. Ta grupa więzadeł wspiera staw skokowo-łódkowaty. Kompleks więzadła skokowego współpracuje ze ścięgnem piszczelowym tylnym i powięzią podeszwową w celu wsparcia i stabilizacji łuku podłużnego stopy. Uszkodzenie więzadeł wspierających ten łuk może przyczyniać się do deformacji płaskostopia.

Mechanizmy kompensacyjne

Niezdolność do odwrócenia pięty prowadzi do przewlekłej koślawości pięty i późniejszego przykurczu Achillesa¹. Nadmierne odwodzenie przedstopia dodatkowo obciąża statyczne stabilizatory śródstopia. W miarę jak statyczne i dynamiczne stabilizatory łuku ulegają przeciążeniu, rozwija się bolesne spektrum kliniczne nabytego płaskostopia dorosłych.

W elastycznym płaskostopiu kości są zwykle prawidłowe, ale więzadła podtrzymujące są rozluźnione lub luźne⁵. Stawy są nadmiernie ruchome. Gdy tkanki miękkie i stawy stopy i kostki próbują utrzymać prawidłową pozycję stopy, zwiększony stres jest na nie wywierany. Może to prowadzić do zmęczenia i utraty siły, skutkując opadaniem łuku.

Zmiany w kinematyce stopy

Analiza trójwymiarowej kinematyki stopy podczas chodu przy użyciu modelu stopy oksfordzkiej pokazuje, że w płaskostopiu ruch odwodzenia przedstopia i ruch pronacji tyłostopia są zwiększone, podczas gdy szczytowy moment zginania podeszwowego wzrasta w późnej fazie podporu⁶. Normalna stopa wykazywała nachylenie przyśrodkowe z zachowaniem struktury łuku, jednak płaska stopa wykazywała rozprzestrzenianie się do przodu z zapadniętą strukturą łuku.

Te modele i mechanizmy wykazały, że tyłostopie było pronowane, a łuk podłużny przyśrodkowy śród- i przedstopia znajdował się w zgięciu grzbietowym, gdy masa ciała była obciążona na stopę⁷. Zmniejszenie funkcji struktury wsparcia łuku prowadziło do zapadnięcia łuku podłużnego przyśrodkowego bez utrzymania sztywności stopy.

Patologia stawowa i kostna

Koalicja kości stępu odnosi się do stanu, w którym dwie lub więcej kości w śródstopiu lub tyłostopiu nie formują się oddzielnie podczas rozwoju⁵. Objaw bólu w połączeniu ze zmniejszonym ruchem i deformacją płaskostopia powinien sugerować poważniejszy problem w stopie. W sztywnym płaskostopiu nie ma łuku w ogóle, niezależnie od statusu obciążenia. W przeciwieństwie do elastycznego płaskostopia, sztywne brakuje mobilności w łukach z powodu problemów strukturalnych wewnątrz stopy⁸.

Stany takie jak krzywica żywieniowa mogą przyczyniać się do sztywnego płaskostopia poprzez wpływ na rozwój kości⁸. W sztywnym płaskostopiu nie ma naturalnego mechanizmu absorpcji wstrząsów, ponieważ łuk pozostaje zapadnięty przez cały czas. Ten brak mobilności zwiększa stres na inne części stopy podczas ruchu i może prowadzić do dyskomfortu lub bólu w czasie, jeśli pozostanie nieleczony.

Wpływ na całą kończynę dolną

Stopy będące strukturą wspierającą ciała, ich nieprawidłowe ustawienie ma efekt domina na ogólną postawę⁹. Za stopami kostki obracają się do wewnątrz, co prowadzi do nadmiernej rotacji wewnętrznej piszczeli i w konsekwencji kolan. A ponieważ kość udowa łączy kolana z biodrami, następuje rotacja wewnętrzna całej miednicy, co przesadza krzywiznę pleców i przynosi niestabilność całemu dolnemu ciału.

Płaskostopie nie tylko znajduje się u źródła wielu urazów, ale może również mieć długoterminowe negatywne skutki⁹. Przede wszystkim zwapnienia i ostrogi mogą pojawiać się na kościach poddanych nadmiernemu obciążeniu. Choroba zwyrodnieniowa stawów, uszkodzenie stawów spowodowane zużyciem, może rozwinąć się w nieprawidłowo ustawionych stawach płaskostopia. Jest to częściej obserwowane w stawach na górze stopy i w dużych palcach stóp.