Wpływ środowiska na rozwój otyłości – czynniki społeczne i ekonomiczne

Środowisko, w którym żyjemy, odgrywa kluczową rolę w rozwoju otyłości i stanowi jeden z głównych czynników odpowiedzialnych za obecną epidemię tej choroby. Współczesne społeczeństwa charakteryzują się tzw. środowiskiem otyłościogennym (obesogenic environment), które sprzyja przyrostowi masy ciała poprzez ułatwianie dostępu do wysokoenergetycznej żywności przy jednoczesnym ograniczeniu możliwości aktywności fizycznej¹.

Obesogenne środowisko – charakterystyka i mechanizmy działania

Środowisko otyłościogenne zwiększające prawdopodobieństwo otyłości u osób, populacji i w różnych warunkach jest związane z czynnikami strukturalnymi ograniczającymi dostępność zdrowej, zrównoważonej żywności w lokalnie przystępnych cenach, brakiem bezpiecznej i łatwej mobilności fizycznej w codziennym życiu wszystkich ludzi oraz brakiem odpowiedniego środowiska prawnego i regulacyjnego¹.

Środowisko ma duży wpływ na nasze nawyki żywieniowe i poziom aktywności fizycznej². Warunki, w których się rodzimy, pracujemy i żyjemy, wpływają na nasze szanse na zachowanie zdrowia². Kuszące oferty, fast food i większe porcje utrudniają prowadzenie zdrowego stylu życia³.

Współczesne udogodnienia, takie jak windy, samochody i pilot do telewizora, eliminują aktywność z naszego życia⁴. Bycie aktywnym pomaga utrzymać sprawność fizyczną, a gdy jesteś sprawny, spalasz więcej kalorii, nawet podczas odpoczynku⁴. Otyłość jest coraz częstszym problemem, ponieważ środowisko, w którym żyjemy, utrudnia wielu ludziom zdrowe odżywianie się i wystarczającą aktywność fizyczną⁵.

Marketing żywności i przemysł spożywczy

Praktyki przemysłu spożywczego i marketing, jak również normy i wartości społeczne i kulturowe, również mogą wpływać na ryzyko otyłości⁶. Istnieje złożona relacja między systemami żywnościowymi a zdrowiem, przy czym marketing produktów spożywczych ma znany związek z otyłością⁷.

Otaczają nas reklamy telewizyjne, billboardy i obrazy promujące spożycie pokarmów i napojów bogatych w kalorie i tłuszcze⁸⁹. Producenci żywności, czyniąc pokarmy jak najbardziej smacznymi, starają się zwiększyć sprzedaż, ale jednocześnie promują przejadanie się¹⁰.

Z biegiem czasu żywność stała się dostępna w większych porcjach o większej kaloryczności. Istnieją również nowe sposoby, w jakie ludzie mogą uzyskać dostęp do fast food, takie jak aplikacje dostawcze i więcej punktów gastronomicznych na naszych głównych ulicach. Reklama i marketing żywności również stały się bardziej wyrafinowane³.

Reklama fast foodów i niezdrowych pokarmów i napojów może przyczyniać się do otyłości dziecięcej¹¹. Duże firmy spożywcze odgrywają kluczową rolę w rozprzestrzeniającej się epidemii otyłości w Stanach Zjednoczonych i za granicą. Międzynarodowe korporacje coraz częściej wykorzystują wyrafinowaną chemię i technologię do inżynieringu żywności, aby odwołać się do naszych instynktownych pragnień cukru, tłuszczu i soli¹².

Czynniki społeczno-ekonomiczne

Czynniki społeczne i ekonomiczne są powiązane z otyłością. Trudno jest uniknąć otyłości, jeśli nie ma się bezpiecznych obszarów do chodzenia lub ćwiczeń¹³. Badania pokazują, że dorośli o niższych dochodach i niższym poziomie wykształcenia mogą być bardziej narażeni na otyłość².

Poziom wykształcenia, dochód i status społeczny są kluczowymi czynnikami ryzyka otyłości¹⁴. Dodatkowo, kobiety z grup o średnich i niskich dochodach są bardziej narażone na otyłość niż te z wyższych grup dochodowych, co podkreśla, jak różnice ekonomiczne wpływają na przyczyny otyłości¹⁴.

Osoby w niektórych społecznościach mają ograniczone zasoby i ograniczony dostęp do supermarketów. W rezultacie ich główny dostęp do żywności mogą stanowić artykuły spożywcze, które się szybko nie psują¹⁵. Niektóre dzielnice mają niewielki dostęp lub w ogóle nie mają dostępu do świeżej, zdrowej żywności⁸⁹.

Społeczności o niskich dochodach często nie mają dostępu do zdrowych źródeł żywności, co prowadzi do większego spożycia żywności wysoko przetworzonej, a także bezpiecznych miejsc do ćwiczeń na świeżym powietrzu¹⁶. Niektóre społeczności mają ograniczony dostęp do parków, chodników i niedrogich siłowni, co utrudnia ludziom aktywność fizyczną¹⁷.

Wpływ miejsca zamieszkania i pracy

Miejsce, w którym żyjemy, pracujemy i bawimy się, może wpływać na nasze ryzyko rozwoju otyłości¹⁸. Wpływ środowiska pracy na występowanie otyłości jest dobrze rozpoznany¹⁹. Jeśli mieszkasz w społeczności, która oferuje kilka wysokokalorycznych restauracji fast food, jesteś bardziej narażony na otyłość²⁰.

Wiele osób ma pracę polegającą na siedzeniu przy biurku przez większość dnia²¹. Długie dni siedzenia przy biurkach i podmiejskie dzielnice, które wymagają samochodów zamiast chodzenia, wszystko to wzmacnia czynniki dziedziczne, takie jak metabolizm i wydajne magazynowanie tłuszczu²².

Środowisko ma duży wpływ na masę ciała. Warunki, w których się urodziłeś, pracujesz i żyjesz, wpływają na twoje szanse na otyłość². Czynniki środowiskowe, które promują otyłość, obejmują: zbyt duże porcje jedzenia, napięte harmonogramy pracy z niewielką ilością czasu na aktywny styl życia, ograniczony dostęp do zdrowej żywności w supermarketach, łatwy dostęp do fast food oraz brak bezpiecznych miejsc do aktywności fizycznej²³.

Urbanizacja i zmiany stylu życia

Otyłość ma przyczyny indywidualne, społeczno-ekonomiczne i środowiskowe, w tym dietę, niską aktywność fizyczną, automatyzację, urbanizację, podatność genetyczną, leki, zaburzenia psychiczne, politykę ekonomiczną, zaburzenia endokrynne i narażenie na substancje zakłócające działanie gruczołów dokrewnych²⁴.

Wzrastające wskaźniki otyłości na poziomie społecznym są odczuwane jako wynikające z łatwo dostępnej i smakowitej diety, zwiększonej zależności od samochodów i zmechanizowanego wytwarzania²⁴. Gdy nastąpiły zmiany w sposobie życia, nastąpił również wzrost poziomu otyłości dziecięcej. W miarę jak nadwaga i otyłość stały się bardziej powszechne, nastąpiły pewne poważne zmiany w sposobie, w jaki żyjemy²⁵.

Zmiany stylu życia i wzorców dietetycznych przyczyniły się do wzrostu wskaźników otyłości u dzieci²⁵. Współczesne życie wiąże się z jedzeniem nadmiernych ilości taniej, wysokokalorycznej żywności i spędzaniem dużo czasu w pozycji siedzącej, przy biurkach, na sofach lub w samochodach²⁶.

Społeczne sieci i wpływ rówieśników

Rola sieci społecznych i wpływu rówieśników na wzrost występowania otyłości nie może być ignorowana¹⁹. Otyłość może być również powiązana z towarzystwem, jakie dana osoba utrzymuje: stwierdzono, że „rozprzestrzenia się” społecznie wśród przyjaciół²⁷.

Badanie z 2011 roku opublikowane w American Journal of Public Health sugerowało, że powodem tego społecznego rozprzestrzeniania się było to, że przyjaciele dzielą podobne środowiska i wykonują wspólnie działania, które mogą przyczyniać się do przyrostu masy ciała²⁷. Normy społeczne i praktyki kulturowe mogą również wpływać na zachowania żywieniowe²⁸.

Dostępność żywności i zmiany w systemach żywnościowych

Dostępność żywności, która znacznie wzrosła w ciągu ostatnich kilku stuleci, dramatycznie wpływa na talię ludzi²⁹. W Stanach Zjednoczonych spożycie posiłków fast food potroiło się, a spożycie energii z tych posiłków wzrosło czterokrotnie między 1977 a 1995 rokiem³⁰.

Wybory żywieniowe, na które wpływa środowisko domowe, opieki nad dziećmi, szkolne, miejsca pracy i społeczności, bezpośrednio wpływają na rodzaj i ilość spożywanych kalorii³¹. Te zmiany dietetyczne, spowodowane przez industrializację i rozwój masowo produkowanej, taniej, trwałej i bardzo smakowitej żywności, wydają się znacznie przyczyniać do pandemii otyłości³².

Rozmiary porcji drastycznie wzrosły w ostatniej dekadzie. Spożywanie dużych porcji, oprócz częstego przekąszania wysokokalorycznych pokarmów, przyczynia się do nadmiernego spożycia kalorii. Ta nierównowaga energetyczna może powodować przyrost masy ciała i w konsekwencji otyłość³³.

Wpływ technologii i czasu spędzonego przed ekranami

Jeden z czynników najsilniej powiązanych z otyłością to siedzący tryb życia. Każda dodatkowa godzina oglądania telewizji dziennie zwiększała występowanie otyłości o 2%³⁴. Brak aktywności fizycznej, w połączeniu z dużą ilością czasu spędzonego przed telewizorem, komputerem, grami wideo lub innymi ekranami, został powiązany z wysokim wskaźnikiem masy ciała (BMI)³⁵.

Współczesne życie charakteryzuje się również zwiększonym używaniem określonych leków, wzrostem temperatury otoczenia, zmniejszonymi wskaźnikami palenia, zmianami demograficznymi, zwiększającym się wiekiem matczym pierwszych matek, zmianami w dysregulacji epigenetycznej ze środowiska oraz presją społeczną na dietę³⁶.

Polityka zdrowotna i interwencje środowiskowe

Skuteczne podejście do problemu otyłości wymaga zmian na poziomie polityki i środowiska. Sukcesy w polityce żywnościowej w dwóch programach wskazują drogę naprzód. Nieco ponad dekadę temu zaktualizowano standardy żywieniowe dla programów posiłków szkolnych i dla federalnego programu żywieniowego W.I.C. Zdrowsze posiłki szkolne są obecnie związane ze zmniejszonym ryzykiem otyłości wśród dzieci w ubóstwie. Zdrowszy pakiet żywnościowy W.I.C. jest związany ze spadkiem wskaźników otyłości wśród uczestniczących dzieci³⁷.

Możemy opierać się na tym momentum, stawiając zdrowie dzieci i rodzin w centrum naszej polityki i zobowiązując się jako naród do zajęcia się warunkami społecznymi, takimi jak mieszkalnictwo, godne zatrudnienie za płacę wystarczającą na życie, czyste powietrze i wodę oraz dostęp do opieki zdrowotnej i zdrowej żywności, o których wiemy, że wpływają na to, czy dziecko może dorosnąć zdrowe i z prawidłową masą ciała³⁷.

Brak skutecznej reakcji systemu opieki zdrowotnej na identyfikację nadmiernego przyrostu masy ciała i odkładania tłuszczu we wczesnych stadiach pogarsza postęp do otyłości¹. Zajęcie się otyłością wymaga wielosektorowego podejścia obejmującego produkcję żywności, marketing i ustalanie cen³⁸.