Immunoprofilaktyka zapalenia oskrzelików – szczepienia i przeciwciała

Immunoprofilaktyka zapalenia oskrzelików przeszła rewolucję w ostatnich latach dzięki wprowadzeniu nowoczesnych szczepionek i przeciwciał monoklonalnych. Te przełomowe rozwiązania oferują skuteczną ochronę przed ciężkim przebiegiem choroby wywołanej wirusem syncytialnym układu oddechowego (RSV)¹.

Szczepienie kobiet w ciąży przeciwko RSV

Szczepionka przeciwko RSV dla kobiet w ciąży, znana pod nazwą handlową Abrysvo, stanowi pierwszą linię obrony przed zapaleniem oskrzelików u noworodków. Preparat ten jest podawany między 32. a 36. tygodniem ciąży, w okresie od września do stycznia².

Mechanizm działania tej szczepionki opiera się na stymulacji układu odpornościowego matki do wytworzenia przeciwciał przeciwko RSV, które następnie są przekazywane do płodu przez łożysko. Dzięki temu noworodek otrzymuje pasywną odporność, która chroni go przez pierwsze sześć miesięcy życia³.

Skuteczność szczepienia w ciąży jest znacząca – badania kliniczne wykazały 57% redukcję ryzyka hospitalizacji z powodu RSV u niemowląt w pierwszych sześciu miesiącach życia⁴. Szczepionka jest bezpieczna zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się płodu, co potwierdzają liczne badania kliniczne⁵.

Nirysewimab – długodziałające przeciwciało monoklonalne

Nirysewimab (nazwa handlowa Beyfortus) to rewolucyjne przeciwciało monoklonalne, które zostało zaprojektowane specjalnie do ochrony niemowląt przed ciężkim przebiegiem infekcji RSV. Jest to pierwszy preparat tego typu przeznaczony do rutynowego stosowania u szerokiej populacji niemowląt⁶.

Preparat jest podawany w postaci pojedynczego zastrzyku domięśniowego, podobnie jak tradycyjne szczepionki. Nirysewimab zawiera gotowe przeciwciała, które natychmiast zaczynają działać w organizmie dziecka, wiążąc się z białkami powierzchniowymi wirusa RSV i neutralizując go⁷.

Skuteczność nirysewimab jest imponująca. Badania kliniczne wykazały 80-90% skuteczność w zapobieganiu hospitalizacji z powodu RSV u niemowląt w ich pierwszym sezonie RSV⁴. Dane z rzeczywistej praktyki klinicznej z sezonu 2023-2024 potwierdziły te wyniki, pokazując 77% skuteczność w zapobieganiu wizytom w izbie przyjęć i 98% skuteczność w zapobieganiu hospitalizacji⁸.

Wskazania do stosowania nirysewimab

Nirysewimab jest zalecany dla wszystkich niemowląt poniżej 8. miesiąca życia, które rodzą się w sezonie RSV lub wchodzą w swój pierwszy sezon RSV⁹. Preparat jest również zalecany dla dzieci w wieku 8-19 miesięcy, które są narażone na zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu RSV i wchodzą w swój drugi sezon RSV¹.

Do grupy wysokiego ryzyka, która może otrzymać nirysewimab w drugim sezonie RSV, należą dzieci z:

• Przewlekłą chorobą płuc związaną z wcześniactwem
• Ciężką immunosupresją
• Mukowiscydozą z ciężką chorobą płuc
• Dzieci pochodzenia indiańskiego lub pochodzące z Alaski

¹⁰

Nirysewimab jest zalecany dla niemowląt, których matki nie otrzymały szczepienia przeciwko RSV podczas ciąży lub otrzymały je mniej niż 2 tygodnie przed porodem¹¹. W rzadkich przypadkach może być rozważany nawet u dzieci matek zaszczepionych, jeśli lekarz uzna, że potencjalne korzyści przeważają nad ryzykiem⁹.

Paliwizumab – immunoprofilaktyka dla dzieci wysokiego ryzyka

Paliwizumab (Synagis) to starsze przeciwciało monoklonalne, które od lat jest stosowane u dzieci z grup wysokiego ryzyka. W przeciwieństwie do nirysewimab, paliwizumab wymaga podawania co miesiąc przez cały sezon RSV, zwykle w łącznej liczbie 5 dawek¹².

Obecnie paliwizumab jest zalecany głównie w sytuacjach, gdy nirysewimab nie jest dostępny. Preparat jest przeznaczony dla dzieci poniżej 24. miesiąca życia z określonymi schorzeniami, które zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu RSV¹³.

Wskazania do stosowania paliwizumab obejmują:

• Niemowlęta urodzone przed 29. tygodniem ciąży (w pierwszym roku życia)
• Dzieci z hemodynamicznie istotną chorobą serca (w pierwszym roku życia)
• Wcześniaki z przewlekłą chorobą płuc związaną z wcześniactwem (w pierwszym roku życia)
• Dzieci z przewlekłą chorobą płuc wymagające ciągłej interwencji medycznej (w drugim roku życia)

¹³

Porównanie metod immunoprofilaktyki

Wybór między szczepieniem w ciąży a podaniem nirysewimab niemowlęciu zależy od wielu czynników, w tym od czasu porodu w stosunku do sezonu RSV oraz preferencji rodziców. Większość niemowląt potrzebuje ochrony tylko z jednego źródła – albo poprzez szczepienie matki w ciąży, albo poprzez podanie nirysewimab po urodzeniu¹⁴.

Szczepienie w ciąży ma tę zaletę, że zapewnia ochronę od momentu urodzenia dziecka i nie wymaga dodatkowych wizyt medycznych po porodzie. Z drugiej strony, nirysewimab może być podany w dowolnym momencie przed sezonem RSV lub w jego trakcie, co daje większą elastyczność czasową¹⁵.

Bezpieczeństwo i działania niepożądane

Zarówno szczepionka dla ciężarnych, jak i nirysewimab charakteryzują się bardzo dobrym profilem bezpieczeństwa. Najczęstsze działania niepożądane po podaniu nirysewimab to miejscowe reakcje w miejscu wkłucia, takie jak zaczerwienienie czy niewielki obrzęk⁸.

Szczepionka dla ciężarnych może wywołać typowe objawy poszczepienne, takie jak ból w miejscu wkłucia czy niewielka gorączka, ale są to reakcje przejściowe i nie stwarzają zagrożenia dla matki ani płodu⁵.

Wpływ na zdrowie publiczne

Wprowadzenie nowoczesnych metod immunoprofilaktyki ma ogromny wpływ na zdrowie publiczne. Badania z pierwszego sezonu stosowania nirysewimab wykazały znaczące zmniejszenie liczby przyjęć na oddziały intensywnej terapii oraz skrócenie czasu hospitalizacji dzieci z zapaleniem oskrzelików¹⁶.

Skuteczność tych metod w warunkach rzeczywistych potwierdza, że powszechne stosowanie immunoprofilaktyki może znacząco zmniejszyć obciążenie systemu opieki zdrowotnej w okresie zimowym, gdy zachorowalność na zapalenie oskrzelików osiąga szczyt¹⁷.