Etiologia wirusowego zapalenia wątroby typu A – przyczyny powstania WZW-A

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW-A) to choroba zakaźna wywołana przez specyficzny patogen – wirus hepatitis A, oznaczany skrótem HAV (Hepatitis A Virus)¹². Jest to jeden z najczęstszych czynników wywołujących ostre zapalenie wątroby na całym świecie³.

Charakterystyka wirusa hepatitis A

Wirus hepatitis A należy do rodziny Picornaviridae i jest jedynym przedstawicielem rodzaju Hepatovirus⁴. Jest to mały, nieopłaszczony wirus o kształcie dwudziestościanu, o średnicy 27-32 nanometrów⁴. Jego materiał genetyczny stanowi jednoniciowe RNA o dodatniej polarności o długości około 7,5 kilobaz⁴.

Charakterystyczną cechą HAV jest jego odporność na warunki środowiskowe. Wirus może przetrwać przez kilka miesięcy na różnych powierzchniach i jest odporny na zamrażanie oraz podgrzewanie⁵. Może również utrzymywać się przez miesiąc lub dłużej w wodzie morskiej, słodkiej, ściekach oraz glebie⁶.

Główne drogi przenoszenia wirusa

Podstawowym mechanizmem przenoszenia HAV jest droga pokarmowa, określana jako transmisja kałowo-ustna²⁷. Oznacza to, że zakażenie następuje, gdy nieświadoma osoba spożywa żywność lub wodę zanieczyszczoną kałem osoby zakażonej, nawet w minimalnych ilościach¹.

Wirus jest wydalany wraz z kałem osoby zakażonej przez okres od 2-3 tygodni przed pojawieniem się objawów do pierwszego tygodnia choroby⁸⁹. W tym czasie osoba zakażona jest najbardziej zakaźna, często nie zdając sobie sprawy z choroby.

Zakażenie przez żywność i wodę

Najczęstszym źródłem zakażenia jest spożycie skażonej żywności lub wody¹⁰. Żywność i woda zostają zanieczyszczone, gdy wejdą w kontakt z kałem osoby zakażonej¹⁰. Szczególnie narażone na skażenie są:

• Surowe lub niedogotowane małże i inne owoce morza¹¹
• Świeże, nieobrane lub nieugotowane warzywa i owoce¹¹
• Lód wykonany ze skażonej wody¹¹
• Żywność przygotowana przez osobę zakażoną, która nie umyła rąk po skorzystaniu z toalety¹¹

Wirus może dostać się do żywności na każdym etapie produkcji: podczas uprawy, zbiorów, przetwarzania, pakowania lub przygotowywania¹². Jest to jeden z najczęstszych czynników zakażeń przenoszonych przez żywność¹³.

Przenoszenie przez bezpośredni kontakt

HAV może być również przenoszony przez bliski kontakt osobisty z osobą zakażoną⁷. Dotyczy to szczególnie:

• Kontaktu seksualnego z osobą zakażoną⁷
• Opieki nad osobą chorą¹¹
• Życia we wspólnym gospodarstwie domowym¹¹
• Dotykania zanieczyszczonych przedmiotów, a następnie ust¹⁴

Warto podkreślić, że HAV nie przenosi się przez przypadkowy kontakt, kichanie czy kaszel¹¹⁵. Również niemowlęta nie mogą zakazić się przez karmienie piersią¹⁵.

Czynniki ryzyka zakażenia

Ryzyko zakażenia wirusem hepatitis A jest ściśle związane z warunkami sanitarnymi i higienicznymi². Do głównych czynników ryzyka należą Zobacz więcej: Czynniki ryzyka zakażenia wirusem hepatitis A – kto jest najbardziej narażony:

• Podróże do krajów o niskich standardach sanitarnych⁸
• Życie w miejscach o niedostatecznej infrastrukturze sanitarnej¹¹
• Praca w branży spożywczej, służbie zdrowia lub kanalizacyjnej⁸
• Używanie narkotyków dożylnych¹⁶
• Mieszkanie w domach opieki⁸

Epidemiologia zakażeń

Występowanie HAV na świecie jest silnie związane z poziomem rozwoju ekonomicznego i warunkami sanitarnymi. W krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie panują złe warunki sanitarne, większość dzieci (około 90%) ulega zakażeniu przed 10. rokiem życia, często bezobjawowo². W krajach wysoko rozwiniętych o dobrych warunkach sanitarnych wskaźniki zakażeń są niskie¹⁷.

Według Światowej Organizacji Zdrowia rocznie dochodzi do około 159 milionów nowych zakażeń HAV, które prowadzą do 39 tysięcy zgonów¹⁸. W Stanach Zjednoczonych około 33% obywateli było zakażonych HAV w pewnym momencie życia¹⁹.

Mechanizm powstawania choroby

Po przedostaniu się do organizmu wirus hepatitis A przemieszcza się przez nabłonek jamy ustnej lub przewodu pokarmowego i migruje do wątroby w ciągu około 2-6 tygodni²⁰. Uszkodzenie wątroby następuje w wyniku odpowiedzi immunologicznej gospodarza na obecność wirusa¹⁸. Wirus infekuje komórki wątrobowe (hepatocyty) i powoduje ich zapalenie, które może wpływać na prawidłowe funkcjonowanie wątroby²¹.

Znaczenie profilaktyki

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zakażeniu HAV jest szczepienie¹¹. Wprowadzenie szczepionki w 1995 roku doprowadziło do zmniejszenia zachorowalności na hepatitis A o ponad 90%²². Oprócz szczepień kluczowe znaczenie mają podstawowe zasady higieny, szczególnie dokładne mycie rąk, bezpieczne źródła wody pitnej, właściwe usuwanie ścieków oraz bezpieczeństwo żywności Zobacz więcej: Profilaktyka zakażeń wirusem hepatitis A – skuteczne metody zapobiegania.