Badania laboratoryjne w diagnostyce opryszczki noworodków

Badania laboratoryjne stanowią podstawę definitywnej diagnostyki opryszczki noworodków, umożliwiając potwierdzenie obecności wirusa opryszczki pospolitej w organizmie niemowlęcia¹. Wybór odpowiednich testów diagnostycznych specyficznych dla tej sytuacji klinicznej poprawia jakość wyników i pozwala uniknąć opóźnień w raportowaniu². Standardowa diagnostyka opryszczki noworodków opiera się głównie na wykrywaniu HSV metodą PCR oraz hodowli wirusowej³.

Polimeraza łańcuchowa (PCR) – złoty standard

PCR jest szybką, wysoce czułą i specyficzną techniką wykrywającą niewielkie ilości wirusowego DNA⁴. Metoda ta jest bardziej niezawodna niż hodowla wirusowa w przypadku zakażeń ośrodkowego układu nerwowego⁴. Zastosowanie reakcji PCR do próbek płynu mózgowo-rdzeniowego zrewolucjonizowało diagnostykę wirusowych zakażeń ośrodkowego układu nerwowego u noworodków, ponieważ ta metoda umożliwia szybkie i niezawodne wykrycie patogenu⁵.

PCR do wykrywania HSV w płynie mózgowo-rdzeniowym jest złotym standardem diagnostyki ze względu na wyższą czułość w porównaniu z hodowlą wirusową tego typu próbki³. Jednak chociaż pozytywny wynik PCR jest wysoce predykcyjny dla zakażenia, ujemny wynik nie eliminuje możliwości choroby⁴. Ujemny wynik PCR z próbki płynu mózgowo-rdzeniowego powinien być oceniany w połączeniu z ogólnym obrazem klinicznym, w tym innymi metodami diagnostycznymi, i nie powinien być używany samodzielnie do wykluczenia zakażenia HSV ośrodkowego układu nerwowego⁴.

PCR krwi w diagnostyce

Badanie DNA HSV w próbkach krwi metodą PCR okazało się ostatnio korzystne w diagnostyce laboratoryjnej zakażenia noworodków⁷. Ocena wiremii HSV za pomocą PCR jest jednak mniej ugruntowana niż badanie PCR płynu mózgowo-rdzeniowego⁸. PCR HSV ze skóry i osocza może być pozytywny, co potwierdza obecność zakażenia systemowego⁹.

Hodowla wirusowa – tradycyjna metoda

Hodowla wirusowa pozostaje złotym standardem diagnostyki opryszczki noworodków¹⁰. HSV dobrze rozwija się w hodowli komórkowej, dlatego hodowle zmian pęcherzykowych i miejsc dotkniętych zakażeniem są preferowane w diagnostyce opryszczki noworodków¹¹. Najczęstszym miejscem pobrania próbek są pęcherzyki skórne¹².

Hodowla wirusowa powinna być również przeprowadzona na pobranych próbkach, ale może wymagać od dwóch do siedmiu dni do uzyskania pozytywnych wyników¹³. Odzyskanie wirusa ze zeskrobin zmian skórnych, jamy ustno-gardłowej, moczu, kału lub płynu mózgowo-rdzeniowego zapewnia najbardziej definitywną diagnozę zakażenia HSV¹⁴.

Pobieranie próbek – kluczowy element diagnostyki

Odpowiednie pobieranie próbek ma fundamentalne znaczenie dla trafnej diagnostyki opryszczki noworodków. Jeśli obecne są zmiany pęcherzykowe, należy zeskrobać podstawę zmiany i przesłać do badania PCR¹⁵. Płyn z wszelkich pęcherzyków może również zostać pobrany wymaze¹⁶.

Ponieważ opryszczka noworodków może występować nawet przy braku zmian skórnych, konieczne są również inne próbki diagnostyczne⁴. Wymazy należy pobrać z nosogardła/ust, spojówek, pępka, odbytu oraz moczu⁴. Standardowa diagnostyka opryszczki noworodków obejmuje pobieranie próbek do hodowli i PCR HSV (oba typy) z wymazów (skórnych, błony śluzowej nosogardła, ocznych, odbytniczych), surowicy i płynu mózgowo-rdzeniowego¹⁷.

Próbka płynu mózgowo-rdzeniowego

Próbkę płynu mózgowo-rdzeniowego należy pobrać do badania PCR HSV oraz oceny innych parametrów, takich jak liczba komórek, białko i glukoza⁴. Nakłucie lędźwiowe powinno być wykonane u chorego noworodka, gdy podejrzewa się zakażenie HSV i powinno być rozważone u każdego niemowlęcia z wysokim ryzykiem okołoporodowego zakażenia HSV, z wyjątkiem przypadków klinicznie przeciwwskazanych¹⁸.

Inne metody diagnostyczne

Immunofluorescencja i testy immunoenzymatyczne

Metody potwierdzenia diagnostycznego obejmują barwienie immunofluorescencyjne, testy immunoenzymatyczne (EIA) oraz hodowlę jednowarstowową z typowaniem¹⁹. Bezpośrednie barwienie immunofluorescencyjne materiału ze zmian skórnych lub ocznych jest preferowane jako szybka metoda diagnostyczna²⁰. Diagnoza opryszczki noworodków jest potwierdzana przez hodowlę wirusową lub najlepiej przez bezpośrednie barwienie immunofluorescencyjne materiału ze zmian skórnych lub ocznych²⁰.

Test Tzancka

Test Tzancka z barwieniem Giemsy jest niedrogim testem do szybkiego wykrywania zakażenia HSV⁹. Pozytywny test Tzancka z wielojądrzastymi komórkami olbrzymimi i zmianami cytopatycznymi wirusowymi jest w 100% specyficzny dla zakażenia HSV⁹. Jest to metoda pomocnicza, która może wspierać wstępną diagnostykę, ale wymaga potwierdzenia innymi metodami.

Interpretacja wyników i ograniczenia

Interpretacja wyników badań laboratoryjnych musi uwzględniać kontekst kliniczny oraz ograniczenia poszczególnych metod. Gdy badania są wykonywane bezpośrednio po porodzie, na przykład jeśli kobieta ma objawy podczas porodu, wyniki wymazów mogą być fałszywie pozytywne z powodu pozostałości HSV pochodzenia matczynego¹⁷. PCR płynu mózgowo-rdzeniowego może być fałszywie ujemny we wczesnym stadium choroby i może wymagać powtórzenia, jeśli podejrzenie jest wysokie, a nie zidentyfikowano innych organizmów za pierwszym razem¹⁷.

Testy diagnostyczne typu „Biofire” mogą dawać fałszywie ujemne wyniki z kilku powodów: może być niewystarczająca ilość kwasu nukleinowego w próbce do wykrycia, mogą wystąpić różnice szczepów czyniące sekwencje kwasu nukleinowego nierozpoznawalnymi lub może dojść do zanieczyszczenia próbki²¹. HSV od dawna jest identyfikowany jako występujący u niemowląt, których matki nie mają historii klinicznego HSV, co czyni diagnozę niemożliwą do wykluczenia wyłącznie na podstawie wywiadu klinicznego²².

Znaczenie typowania wirusa

Typowanie podtypu HSV jest ważne w diagnostyce opryszczki noworodków, ponieważ pomaga zarówno w epidemiologii, jak i rokowaniu¹³. Odsetek zakażeń noworodkowych spowodowanych HSV typu 1 wzrósł w ostatniej dekadzie, prawdopodobnie w wyniku zmieniających się nawyków seksualnych rodziców²³. Najczęstszą przyczyną noworodkowego zapalenia mózgu wywołanego HSV jest HSV-2, w przeciwieństwie do HSV-1, który jest główną przyczyną zapalenia mózgu u dorosłych¹⁴.