Profilaktyczne metody zapobiegania nawrotom ogniskowego segmentowego stwardnienia kłębuszków nerkowych po przeszczepie nerki stanowią przedmiot intensywnych badań medycznych. Główne strategie obejmują zastosowanie plazmaferezi, rytuximabu lub ich kombinacji w okresie okołooperacyjnym.
Profilaktyczna plazmafereza
Plazmafereza stanowi podstawę większości strategii profilaktycznych w zapobieganiu nawrotom FSGS. Metoda ta opiera się na hipotezie istnienia krążącego czynnika przepuszczalności, który może być usunięty z krwi pacjenta12.
Badania wykazały, że profilaktyczna plazmafereza może być związana z korzystnymi efektami w zapobieganiu nawrotom FSGS po przeszczepie nerki3. W jednym z większych badań stwierdzono, że częstość natychmiastowych nawrotów była znacząco niższa w grupie otrzymującej leczenie przedoperacyjne (9,4%) w porównaniu z grupą nieleczoną (34,8%)4.
Protokoły profilaktycznej plazmaferezi różnią się w zależności od ośrodka. Zazwyczaj obejmują one serie zabiegów przed przeszczepem u biorców żywego dawcy i bezpośrednio po przeszczepie u biorców dawcy zmarłego4. Niektóre protokoły przewidują nawet 3-5 sesji przed transplantacją, po których następuje 3-5 sesji bezpośrednio po zabiegu5.
Rytuximab w profilaktyce nawrotów
Rytuximab, monoklonalne przeciwciało skierowane przeciwko antygenom CD20 na limfocytach B, jest drugim najczęściej stosowanym lekiem w profilaktyce nawrotów FSGS. Może być stosowany samodzielnie lub w kombinacji z plazmaferezą56.
Jednorazowa dawka rytuximabu podawana w okresie okołooperacyjnym była badana w kilku studiach retrospektywnych7. W jednym z badań zastosowanie rytuximabu w dawce 375 mg/m² w ciągu 24 godzin po przeszczepie nerki było związane z niższą częstością występowania białkomoczu po przeszczepie i stabilizacją funkcji nerek po 12 miesiącach obserwacji.
Jednak wyniki metaanalizy wskazują, że stosowanie rytuximabu z plazmaferezą lub bez niej, ani sama plazmafereza nie są związane z niższym ryzykiem nawrotu FSGS po przeszczepie nerki8. Te sprzeczne wyniki podkreślają potrzebę dalszych, lepiej zaprojektowanych badań.
Kombinacja metod profilaktycznych
Niektóre ośrodki stosują kombinację plazmaferezi i rytuximabu w nadziei na uzyskanie synergistycznego efektu. W systematycznym przeglądzie literatury stwierdzono, że 62,5% pacjentów otrzymywało wyłącznie plazmaferezę, 25% otrzymywało leczenie kombinowane, a 12,5% było leczonych wyłącznie rytuximabem9.
Skuteczność wydawała się podobna we wszystkich trzech rodzajach interwencji, ale ze względu na małą wielkość próby trudno było wyciągnąć definitywne wnioski dotyczące poszczególnych schematów leczenia9.
Ograniczenia dowodów naukowych
Głównym ograniczeniem w ocenie skuteczności metod profilaktycznych jest brak dużych, kontrolowanych badań klinicznych1011. Większość dostępnych danych pochodzi z małych serii przypadków charakteryzujących się znaczną niespójnością protokołów badawczych.
Systematyczny przegląd literatury zidentyfikował jedynie 32 pacjentów w 11 badaniach, którzy spełniali trzy wcześniej określone kryteria9. Ta niewielka liczba przypadków utrudnia wyciągnięcie definitywnych wniosków na temat skuteczności poszczególnych interwencji profilaktycznych.
Dostępne dowody są niewystarczające do poparcia określonych strategii interwencyjnych w zapobieganiu nawrotom FSGS, takich jak nefrektomia własnych nerek, profilaktyczna plazmafereza czy specyficzna terapia immunomodulująca11.
Rekomendacje kliniczne
Jedynym wyjątkiem w braku jednoznacznych rekomendacji jest słabe zalecenie grupy CERTAIN dotyczące zastosowania profilaktycznej plazmaferezi lub immunoadsorpcji u dzieci, które wcześniej utraciły przeszczep z powodu nawrotu FSGS12.
Wszystkie badania zalecają jednak ścisły nadzór z wczesnym rozpoczęciem plazmaferezi lub immunoadsorpcji w przypadku jawnego nawrotu FSGS12. To podejście reaktywne pozostaje standardem opieki w większości ośrodków transplantacyjnych.
Profilaktyczna plazmafereza może być rozważana w przypadkach FSGS poddawanych przeszczepowi nerki, szczególnie u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu3. Decyzje powinny być podejmowane indywidualnie przez doświadczony zespół transplantacyjny.
Przyszłe kierunki badań
Konieczne są prospektywne, kontrolowane badania obejmujące większe grupy pacjentów, aby rzeczywiście ocenić skuteczność i trwałość działania rytuximabu w porównaniu z tradycyjną specyficzną terapią immunosupresyjną13. Szczególnie potrzebne są większe, randomizowane badania kontrolowane z udziałem pacjentów pediatrycznych z wielu ośrodków2.
Do czasu uzyskania lepszych dowodów naukowych, ścisłe monitorowanie i szybkie, intensywne leczenie nawrotów pozostają najważniejszymi elementami opieki nad pacjentami po przeszczepie nerki z FSGS.













