Specjalistyczna opieka nad dziećmi i osobami starszymi z odwodnieniem

Opieka nad dziećmi i osobami starszymi z odwodnieniem wymaga szczególnego podejścia ze względu na ich zwiększoną podatność na powikłania oraz specyficzne potrzeby fizjologiczne¹. Starsi dorośli i pacjenci pediatryczni są bardziej narażeni na rozwój zaburzeń równowagi płynowej¹. Niemowlęta i dzieci, ze względu na wyższą zawartość wody w organizmie, wyższe tempo metabolizmu i zwiększoną powierzchnię ciała w stosunku do masy, charakteryzują się wyższym obrotem płynów i soli¹.

Opieka nad dziećmi z odwodnieniem

Dzieci są szczególnie narażone na odwodnienie i wymagają natychmiastowej, specjalistycznej opieki dostosowanej do ich wieku i masy ciała. Niemowlęta i dzieci wymagają proporcjonalnie większych objętości wody niż dorośli, aby utrzymać równowagę płynową i są bardziej podatne na odwodnienie i hipowolemię¹. Odwodnienie występuje częściej u niemowląt i małych dzieci, ponieważ tracą płyny znacznie szybciej niż starsze dzieci i dorośli².

Ocena stopnia odwodnienia u dzieci opiera się na obserwacji i rejestracji masy ciała pacjenta pediatrycznego³. Odwodnienie ma trzy kategorie: łagodne, umiarkowane i ciężkie. W łagodnym odwodnieniu dziecko traci 3% lub 30 ml/kg, w umiarkowanym odwodnieniu 6% lub 60 ml/kg, a w ciężkim odwodnieniu 9% lub 90 ml/kg³. Niemowlę traci 5% lub 50 ml/kg w łagodnym odwodnieniu, 10% lub 100 ml/kg w umiarkowanym odwodnieniu i 15% lub 150 ml/kg w ciężkim odwodnieniu³.

Objawy łagodnego odwodnienia u dziecka obejmują: czujny poziom świadomości, napełnianie naczyń włosowatych w czasie dwóch sekund, normalne błony śluzowe, normalną produkcję łez, nieznacznie zwiększoną częstość akcji serca, normalny wzorzec oddechowy, normalne ciśnienie krwi i częstość tętna, normalne napięcie skóry i ciemiączka oraz zmniejszoną diurezę³.

Dziecko z umiarkowanym odwodnieniem może wykazywać: letarg, apatię, drażliwość, napełnianie naczyń włosowatych od dwóch do czterech sekund, suche błony śluzowe, zmniejszoną produkcję łez, zwiększoną częstość akcji serca i oddychania, hipotensję ortostatyczną, nitkowaty tętno, spowolnione napięcie skóry, zapadnięte ciemiączka, zapadnięte oczy oraz oligurię³.

Interwencje pielęgniarskie u dzieci

Leczenie odwodnienia u dzieci zależy od jego stopnia nasilenia i wymaga dostosowania do wieku oraz masy ciała pacjenta. Łagodne odwodnienie jest leczone doustną rehidratacją⁴. Obejmuje to zazwyczaj podawanie doustnych roztworów rehidracyjnych (takich jak Pedialyte, Enfalyte lub marki sklepowe)⁴. Mają one odpowiednie ilości wody, cukru i soli, aby pomóc w odwodnieniu⁴.

Jeśli dziecko ma łagodne odwodnienie i lekarz mówi, że można rozpocząć leczenie w domu, należy podawać dziecku małe łyki doustnego roztworu rehidracyjnego tak często, jak to możliwe⁴. Kiedy dziecko zachoruje, należy podawać dodatkowe płyny lub doustny roztwór rehidracyjny⁵. Należy podawać małe ilości często, szczególnie jeśli dziecko wymiotuje⁵.

Doustny roztwór rehidracyjny powinien być podawany w małych objętościach bardzo często, aby zminimalizować rozciągnięcie żołądka i odruchowe wymioty⁶. Ogólnie 5 ml doustnego roztworu rehidracyjnego co minutę jest dobrze tolerowane⁶. Jeśli wymioty utrzymują się, wlew doustnego roztworu rehidracyjnego przez sondę nosowo-żołądkową może być tymczasowo używany do osiągnięcia rehidracji⁶.

Monitorowanie dzieci z odwodnieniem

Skuteczne monitorowanie dzieci z odwodnieniem wymaga znajomości specyficznych objawów i regularnej oceny stanu klinicznego. Należy uzyskać pełny wywiad od rodziców lub opiekunów pacjenta pediatrycznego⁷. Uzyskanie pełnego wywiadu od rodzica lub opiekuna jest ważne, ponieważ dostarcza wskazówek dotyczących typu obecnego odwodnienia⁷.

Pielęgniarka może obserwować wzorzec karmienia dziecka i podawane płyny, utratę płynów poprzez wymioty lub biegunkę, liczbę mokrych pieluch w porównaniu z normą, poziom aktywności, możliwe spożycie substancji powodujących wymioty, narażenie na ciepło i światło słoneczne, obecny wzorzec choroby, gorączkę, kontakty z chorymi oraz ostatnią masę ciała przed obecną chorobą⁷. Należy ściśle monitorować wyniki laboratoryjne dziecka⁷.

Obserwacje należy powtarzać regularnie, ponieważ dzieci mogą dobrze kompensować, gdy są odwodnione⁸. Objawy ciężkiego odwodnienia i/lub wstrząsu są również obecne w sepsie⁸. Dokumentowanie szczegółowego wywiadu dotyczącego poboru i wydalania w porównaniu z normalnym poborem i wydalaniem jest kluczowe⁸.

Opieka nad osobami starszymi

Osoby starsze wymagają szczególnej uwagi ze względu na zwiększone ryzyko odwodnienia i specyficzne potrzeby fizjologiczne związane z procesem starzenia. Należy określić zdolność osoby starszej do adekwatnego poboru płynów i pokarmów⁹. Pielęgniarka może przeprowadzić funkcjonalną ocenę zdolności osoby starszej do określenia potrzeb płynowych i pokarmowych oraz uzyskania adekwatnego poboru⁹.

Na przykład, pacjent może nie być poznawczo sprawny, zdolny do chodzenia i używania obu rąk i dłoni do sięgania po płyny i pokarmy, oraz niezdolny do skutecznego połykania⁹. To może określić pomoc, której osoba starsza może potrzebować do zaspokojenia poboru pokarmu i płynów⁹. Należy unikać polegania na wynikach oceny napięcia skóry u osób starszych⁹.

U większości dorosłych pacjentów przydatne jest monitorowanie napięcia skóry w celu wykrycia subtelnych zmian. Jednak ocena napięcia skóry nie jest tak ważna u osób starszych, ponieważ skóra utraciła część swojej elastyczności; dlatego inne środki oceny mogą stać się bardziej przydatne w wykrywaniu niedoboru objętości płynów⁹.

Specyficzne interwencje u osób starszych

Opieka nad osobami starszymi z odwodnieniem wymaga dostosowania interwencji do ich specyficznych potrzeb i ograniczeń. Należy obserwować pobór płynów u pacjentów z nietrzymaniem moczu⁹. Pielęgniarka powinna rozpoznać, że niektóre osoby starsze celowo ograniczają pobór płynów, aby uniknąć krępujących epizodów nietrzymania moczu⁹. W tej sytuacji pielęgniarka powinna zidentyfikować interwencje radzące sobie z nietrzymaniem moczu⁹.

Należy oceniać błony śluzowe jamy ustnej osoby starszej⁹. Odwodnienie jest związane ze zmniejszonym wydzielaniem płynów ustrojowych i oczekuje się, że mała produkcja śliny może być wskaźnikiem pogarszającego się stanu nawodnienia⁹. Mała pula śliny była również raportowana u odwodnionych osób starszych⁹.

Należy upewnić się, że osoba starsza jest często przypominana o pobieraniu płynów¹⁰. Starsi pacjenci mają zmniejszone poczucie pragnienia i mogą potrzebować ciągłych przypomnień o piciu¹⁰. Niektórzy pacjenci w szpitalach wymagają ścisłej obserwacji i monitorowania, a karty bilansu płynów mogą zapewnić dodatkowe wsparcie w podejmowaniu decyzji klinicznych¹⁰.

Należy pomagać pacjentowi, jeśli nie może jeść bez pomocy, i zachęcać rodzinę lub bliskich do pomocy w karmieniu w razie potrzeby¹⁰. Odwodnieni pacjenci mogą być słabi i niezdolni do samodzielnego zaspokojenia zalecanego poboru¹⁰. W przypadkach, gdy osoba starsza nie jest w stanie jeść stałego pokarmu, ale wciąż może połykać, doustne roztwory rehidracyjne mogą być użyte do uzupełnienia płynów i elektrolitów¹⁰.