Ektropion porażenny stanowi specyficzną formę odwinięcia powieki, która powstaje w wyniku uszkodzenia nerwu twarzowego (VII nerwu czaszkowego)1. W tym typie ektropionu napięcie mięśnia okrężnego oka jest osłabione lub całkowicie nieobecne z powodu porażenia nerwu twarzowego1. Zrozumienie mechanizmów neurologicznych leżących u podstaw tego schorzenia jest kluczowe dla skutecznego leczenia.
Anatomia i fizjologia nerwu twarzowego
Nerw twarzowy unerwia mięsień okrężny oka, który jest odpowiedzialny za zamykanie powieki2. Prawidłowe funkcjonowanie tego mięśnia jest niezbędne dla utrzymania właściwego położenia powieki i ochrony gałki ocznej. Gdy dochodzi do porażenia nerwu twarzowego, mięsień okrężny oka traci swoje napięcie, co prowadzi do różnych zaburzeń funkcji powieki.
Uszkodzenie nerwu twarzowego w przypadku porażenia Bella uważane jest za występujące w pobliżu lub na poziomie zwoju kolankowatego3. Jeśli uszkodzenie znajduje się proksymalnie od zwoju kolankowatego, porażenie ruchowe towarzyszy zaburzeniom smaku i autonomicznym. Uszkodzenia między zwojem kolankowatym a miejscem odejścia struny bębenkowej wywołują ten sam efekt, z wyjątkiem tego, że oszczędzają łzawienie3.
Mechanizm powstawania ektropionu porażennego
W ektropionie porażennym dochodzi do kompromisu funkcji mięśnia okrężnego oka4. Osłabienie napięcia spoczynkowego mięśnia okrężnego oka pogłębia wszelkie wcześniej istniejące poziome rozluźnienie powieki i może prowadzić do ektropionu, retrakcji dolnej powieki i niepełnego zamykania powiek5.
Napięcie spoczynkowe mięśnia okrężnego wspiera tarczki powiekowe i więzadła kątne, pomagając w utrzymaniu dolnej powieki w prawidłowym położeniu6. U pacjentów z ektropionem porażennym napięcie spoczynkowe mięśnia okrężnego jest zmniejszone lub nieobecne. Ektropion występuje przede wszystkim u starszych pacjentów, którzy mają podstawowy element rozluźnienia powieki6.
Przyczyny porażenia nerwu twarzowego
Porażenie Bella
Porażenie Bella jest jedną z najczęstszych przyczyn ektropionu porażennego7. Dokładna patofizjologia porażenia Bella pozostaje przedmiotem dyskusji. Popularna teoria sugeruje, że obrzęk i niedokrwienie powodują ucisk nerwu twarzowego w kostnym kanale8. Przyczyna obrzęku i niedokrwienia nie została jeszcze ustalona.
Pierwsza część kanału twarzowego, segment błędnikowy, jest najwęższa; otwór ślimakowy w tym segmencie ma średnicę tylko około 0,66 mm8. Uważa się, że jest to lokalizacja najczęstszego ucisku nerwu twarzowego w porażeniu Bella. Biorąc pod uwagę ciasne ograniczenia kanału twarzowego, wydaje się logiczne, że procesy zapalne, demielinizacyjne, niedokrwienne lub uciskowe mogą upośledzać przewodnictwo nerwowe w tym miejscu8.
Inne przyczyny neurologiczne
Ektropion porażenny może wynikać z porażenia siódmego nerwu czaszkowego, udaru, guza lub powikłania chirurgicznego9. Niektóre schorzenia, takie jak porażenie Bella, oraz niektóre rodzaje guzów mogą porażać nerwy twarzowe i mięśnie10. Porażenie twarzy wpływające na mięśnie powiek może prowadzić do ektropionu10.
Patofizjologia zaburzeń funkcji powieki
Tymczasowe lub stałe porażenie siódmego nerwu czaszkowego (z powodu operacji lub porażenia Bella) często powoduje porażenny ektropion dolnej powieki11. Mięsień okrężny traci swoje napięcie, a powieka opada na zewnątrz. Słabe mruganie i zamykanie powiek prowadzi do przewlekłego podrażnienia oka11.
W przypadkach porażenia twarzy, wraz z kompromisem funkcji mięśnia okrężnego, procedura bocznego paska tarczowego może być również korzystna, jak również bocznojęzykowa tarsorrhafia w celu połączenia bocznej górnej powieki z boczną dolną powieką4. Te procedury mają na celu poprawę funkcji ochronnej powieki i zmniejszenie narażenia gałki ocznej.
Różnice w porównaniu z innymi typami ektropionu
Ektropion porażenny różni się znacząco od innych typów ektropionu. W przeciwieństwie do ektropionu inwolucyjnego, który występuje obustronnie i jest związany z procesem starzenia, ektropion porażenny zazwyczaj występuje jednostronnie12. Jest spowodowany porażeniem obwodowego nerwu twarzowego, a ponieważ mięsień okrężny oka jest unerwiony przez nerw twarzowy, porażenie obwodowego nerwu twarzowego może prowadzić do ektropionu12.
Znaczenie kliniczne i rokowanie
Leczenie ektropionu porażennego zależy od czasu trwania porażenia13. W przypadkach, gdy porażenie może być odwracalne (jak w porażeniu Bella), można zastosować tymczasowe środki ochronne. Jedyną formą ektropionu, która może być podatna na środki czasowe, jest forma porażenna wtórna do porażenia siódmego nerwu czaszkowego11. W takich przypadkach stosowanie nawilżających kropli do oczu i maści w połączeniu z zaklejaniem powiek na noc może skutecznie utrzymać oko w komforcie przez krótki czas w oczekiwaniu na powrót funkcji siódmego nerwu11.
Chirurgia powieki dla ektropionu porażennego zwykle obejmuje napięcie dolnej powieki za pomocą kantoplastyki lub bocznego paska tarczowego2. Celem leczenia jest przywrócenie funkcji ochronnej powieki i zmniejszenie objawów związanych z narażeniem gałki ocznej.













