Radioterapia w leczeniu nowotworów mózgu u dzieci – precyzyjne napromienianie

Radioterapia stanowi kolejny istotny składnik wielospecjalistycznego leczenia wielu guzów mózgu u dzieci, szczególnie dla agresywnych typów nowotworów¹. Wykorzystuje wiązki promieniowania wysokiej energii do niszczenia komórek nowotworowych lub zatrzymywania ich wzrostu². Energia może pochodzić z promieni rentgenowskich, protonów i innych źródeł².

Specyfika radioterapii w pediatrii

Mózgi dzieci są bardzo wrażliwe na promieniowanie, co może prowadzić do skutków ubocznych, jeśli normalna tkanka mózgowa otrzyma dużą dawkę, szczególnie jeśli dziecko jest bardzo małe³. Z tego powodu radioterapia zazwyczaj nie jest stosowana u dzieci poniżej 3. roku życia, ponieważ może zakłócić rozwój mózgu⁴. Promieniowanie może wpływać na gruczoł przysadki i inne części mózgu u dzieci, co może powodować problemy z nauką lub spowolnić wzrost i rozwój⁵.

Aby zmniejszyć radiotoksyczność dla zdrowego mózgu i przyległych struktur ciała, frakcjonowana lub hiperfrakcjonowana radioterapia stała się standardem w leczeniu guzów mózgu u dzieci¹. Kilka nowszych typów radioterapii pozwala teraz lekarzom na bardziej precyzyjne ukierunkowanie promieniowania na guz, co pomaga oszczędzić normalną tkankę mózgową przed otrzymaniem zbyt dużej dawki promieniowania³.

Terapia protonowa – rewolucja w radioterapii pediatrycznej

Terapia protonowa to zaawansowana forma radioterapii, która dostarcza precyzyjne dawki promieniowania niszczącego nowotwory do guzów mózgu, jednocześnie minimalizując narażenie pobliskiej zdrowej tkanki⁷. W porównaniu z konwencjonalną radioterapią, terapia wiązką protonową celuje w guz bardziej precyzyjnie, pozwalając na kontrolowane dawki przy jednoczesnym oszczędzaniu okolicznych zdrowych tkanek i narządów⁸.

Terapia protonowa dostarcza odpowiednią dawkę do nakreślonego celu, jednocześnie oszczędzając otaczającą normalną tkankę mózgową⁹. Wyniki badań wykazały, że neurokognitywne skutki terapii protonowej były zmniejszone u pacjentów z rdzeniakiem w porównaniu z konwencjonalną radioterapią⁹. Innowacyjne techniki, takie jak terapia protonowa, minimalizują uszkodzenia poboczne, zwiększając skuteczność leczenia¹⁰.

Stereotaktyczna radiochirurgia

Stereotaktyczna radiochirurgia dla guzów mózgu to intensywna forma leczenia promieniowaniem². Kieruje wiązki promieniowania z wielu kątów na guz mózgu². Każda wiązka nie jest bardzo silna, ale punkt, w którym wiązki się spotykają, otrzymuje bardzo dużą dawkę promieniowania, która zabija komórki nowotworowe².

Radiochirurgia stereotaktyczna precyzyjnie skupia wysokie dawki promieniowania na miejscu guza za pomocą wiązek fotonowych z akceleratora liniowego lub promieni rentgenowskich kobaltowych, oszczędzając otaczającą tkankę mózgową⁴. Ta technika jest szczególnie przydatna w przypadku małych, dobrze zdefiniowanych guzów lub jako leczenie uzupełniające po częściowej resekcji chirurgicznej.

Planowanie i personalizacja leczenia

Zespół specjalistów medycznych bardzo starannie planuje leczenie radioterapeutyczne dziecka, aby zapewnić, że dotrze ono do jak największej liczby komórek guza, jednocześnie unikając jak największej ilości zdrowej tkanki¹¹. Specjaliści medyczni dokładają wszelkich starań, aby uniknąć obszarów mózgu, gdzie napromieniowanie może prowadzić do długoterminowych problemów¹¹.

Ważne jest, aby dziecko leżało bardzo nieruchomo podczas leczenia, aby specjaliści medyczni mogli skierować radioterapię na właściwą część mózgu¹¹. Zespół medyczny planuje leczenie dziecka tak, aby odpowiadało jego indywidualnym potrzebom, więc może bardzo się różnić od leczenia innych dzieci¹¹.

Radioterapia w różnych grupach wiekowych

Jeśli dziecko ma mniej niż 3 lata, jest mało prawdopodobne, że otrzyma radioterapię¹². Radioterapia może być szkodliwa dla bardzo małych dzieci, mając długoterminowy wpływ na poznanie, wzrost i poziom hormonów¹². Jednak w przypadku niektórych typów guzów, na przykład wyściółczaka, młodsze dzieci mogą otrzymać leczenie radioterapią, jeśli guz znajduje się w jamie tylnej czaszki¹².

Pomimo tego, że specjaliści opieki zdrowotnej starannie opracowują plan leczenia dziecka tak, aby był jak najskuteczniejszy przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyka lub skutków ubocznych, czasami radioterapia może nie działać¹³. W takich przypadkach konieczne może być rozważenie alternatywnych metod leczenia lub modyfikacji protokołu terapeutycznego.

Kombinacja z chemioterapią

Badania kliniczne wykazały, że w niektórych sytuacjach stosowanie chemioterapii może pozwolić lekarzom na stosowanie niższych dawek radioterapii bez obniżania szansy na skuteczność leczenia¹⁴. U niektórych dzieci i niemowląt z guzami mózgu chemioterapia jest podawana bezpośrednio po operacji, aby opóźnić radioterapię lub zmniejszyć dawkę promieniowania potrzebną do leczenia guza¹⁴.

Dziecko może również otrzymać radioterapię wraz z chemioterapią w przypadku niektórych typów guzów¹¹. Ta kombinacja, znana jako chemoradioterapia, może być bardziej skuteczna niż każde leczenie stosowane osobno, choć wymaga również starannego monitorowania skutków ubocznych.

Zaawansowane techniki dostarczania promieniowania

Konwencjonalna radioterapia kieruje zewnętrzne wiązki promieni rentgenowskich, gamma lub protonów na guz, aby zabić komórki nowotworowe i zmniejszyć guzy mózgu¹⁵. Pacjenci zazwyczaj otrzymują leczenie przez okres kilku tygodni¹⁵. Lekarz może zastosować radioterapię całego mózgu, jeśli pacjent ma wiele guzów lub guzy, które nie mogą być łatwo ukierunkowane¹⁵.

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat naukowcy opracowali nowe techniki dostarczania promieniowania, które celują w guz mózgu, jednocześnie chroniąc pobliskie zdrowe tkanki¹⁵. Te metody leczenia obejmują brachyterapię, radioterapię o modulowanej intensywności (IMRT) i radiochirurgię¹⁵.

Monitorowanie i skutki uboczne

Czas leczenia będzie się różnić w zależności od indywidualnego planu leczenia dziecka¹⁶. Jednak każda sesja leczenia (frakcja) trwa zazwyczaj tylko kilka minut¹⁶. Po całym kursie leczenia dziecko będzie miało regularne kontrole w celu monitorowania wpływu radioterapii na guz i wszelkich skutków ubocznych, które dziecko może mieć¹⁶.

Radioterapia wpływa na niektóre normalne komórki mózgowe wokół i poza guzem¹⁶. Jednak mózgi dzieci wciąż się rozwijają, a te poniżej 3. roku życia mają jeszcze wiele do rozwinięcia¹⁶. Radioterapia może zakłócać ten rozwój, powodując poważne długoterminowe skutki uboczne, na przykład na rozwój poznawczy (myślenie), rozwój fizyczny i poziom hormonów¹⁶.

Najnowsze osiągnięcia i przyszłość

Nowsze techniki radioterapii są obecnie dostępne, które pozwalają lekarzom na ukierunkowanie promieniowania bardziej precyzyjnie na guz, co pomaga oszczędzić normalną tkankę mózgową przed otrzymaniem zbyt dużej dawki promieniowania³. Nowe protokoły leczenia ponownego napromieniania dla nawracających guzów mózgu są teraz dostępne, na przykład ponowne napromienianie z bewacyzumabem – lekiem, który zakłóca wzrost naczyń krwionośnych w guzach¹⁷.

Radioczęstotliwościowe pola leczące guzy (TTF) są obecnie dostępne do leczenia glejaków wielopostaciowych¹⁷. To leczenie wysyła łagodne pola elektryczne do guza i zakłóca zdolność komórek nowotworowych do wzrostu i dzielenia się¹⁷. Te innowacyjne podejścia otwierają nowe możliwości leczenia dla dzieci z trudnymi do leczenia guzami mózgu.