Różnice regionalne w epidemiologii niedokrwistości – Europa, Azja, Afryka

Geograficzne rozmieszczenie niedokrwistości na świecie wykazuje znaczące różnice regionalne, które odzwierciedlają złożoną interakcję czynników socjoekonomicznych, żywieniowych, genetycznych oraz środowiskowych. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii zdrowia publicznego dostosowanych do specyficznych potrzeb poszczególnych regionów¹.

Regiony o najwyższym obciążeniu

Afryka Subsaharyjska, Azja Południowa, Karaiby i Oceania charakteryzują się najwyższą częstością występowania niedokrwistości we wszystkich grupach wiekowych i u obu płci¹. W 2021 roku Afryka Subsaharyjska Zachodnia osiągnęła najwyższą częstość występowania niedokrwistości na poziomie 47,4%, podczas gdy Azja Południowa i Afryka Subsaharyjska Środkowa odnotowały po 35,7%². Regiony WHO o największym obciążeniu to Afryka z 106 milionami dotkniętych kobiet i 103 milionami dzieci oraz Azja Południowo-Wschodnia z 244 milionami kobiet i 83 milionami dzieci³.

W Afryce Subsaharyjskiej ogólna częstość występowania niedokrwistości u dzieci w wieku 6-59 miesięcy wynosi 64,1%, z czego 26,2% stanowią przypadki łagodne, 34,9% umiarkowane i 3% ciężkie⁴. Około 67,6% dzieci poniżej 5 lat w Afryce cierpi na niedokrwistość, co odpowiada za 5-18% śmiertelności w tej grupie wiekowej⁵.

Sytuacja w krajach azjatyckich

Kraje azjatyckie wykazują znaczące różnice wewnętrzne w częstości występowania niedokrwistości. Indie, zgodnie z klasyfikacją WHO, należą do kategorii „poważnego problemu zdrowia publicznego”, ponieważ prawie wszystkie grupy populacji mają częstość występowania niedokrwistości powyżej 40%⁶. Cztery południowe stany Indii, w tym Andhra Pradesh, Karnataka, Telangana i Tamil Nadu, należą do kategorii drugiego stopnia poważnego problemu zdrowia publicznego⁶.

W Chinach częstość występowania niedokrwistości u nastolatek w wieku 10-17 lat wynosi 8,5%, przy czym występują znaczące różnice między obszarami miejskimi i wiejskimi oraz między prowincjami – od 3% do 13,4%, gdzie 90% prowincji ma częstość występowania powyżej 5%⁷⁸. W Kuwejcie częstość występowania niedokrwistości wśród dzieci w wieku szkolnym wynosi 8,06%, co klasyfikuje problem jako o łagodnym znaczeniu dla zdrowia publicznego⁹.

Europa i Ameryka Północna

Kraje europejskie i północnoamerykańskie charakteryzują się znacznie niższą częstością występowania niedokrwistości w porównaniu z regionami rozwijającymi się. W Stanach Zjednoczonych ogólna częstość występowania niedokrwistości u osób powyżej 2 lat wynosi 9,3%¹⁰. W krajach europejskich używających realistycznych wartości progowych (13,5 g/dl dla mężczyzn i 12,5 g/dl dla kobiet) około 4% mężczyzn i 8% kobiet ma wartości poniżej tych progów¹¹.

Roczna częstość występowania niedokrwistości z niedoboru żelaza w krajach europejskich waha się od 7,2 do 13,96 na 1000 osobolat, przy wyższych wskaźnikach u kobiet, osób młodszych i starszych, pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego, kobiet w ciąży oraz użytkowników aspiryny i/lub leków zobojętniających¹². W krajach, gdzie mięso stanowi niewielką część diety, niedokrwistość z niedoboru żelaza jest 6-8 razy częstsza niż w Ameryce Północnej i Europie¹³.

Specyfika niektórych regionów

Niektóre regiony wykazują specyficzne wzorce epidemiologiczne związane z lokalnymi czynnikami. W krajach uprzywilejowanych ekonomicznie ograniczone badania rzekomo zdrowych osób wykazują, że częstość występowania niedokrwistości jest 2-5 razy większa niż w Stanach Zjednoczonych¹⁴. W niektórych obszarach geograficznych pasożyty jelitowe, szczególnie tęgoryjce, pogarszają niedobór żelaza z powodu utraty krwi z przewodu pokarmowego, co pogłębia problem niedokrwistości wśród dzieci i kobiet przed menopauzą¹³.

W regionach o wysokim obciążeniu chorobami zakaźnymi infekcje stanowią istotną przyczynę niedokrwistości. Malaria jest jedną z głównych przyczyn niedokrwistości na świecie i podstawową przyczyną ciężkiej niedokrwistości¹⁵. Niedokrwistość jest jedną z najczęstszych nieprawidłowości hematologicznych wśród osób zakażonych HIV, przy czym stopień niedokrwistości koreluje z progresją choroby i jest niezależnie związany ze śmiertelnością¹⁵.

Czynniki wpływające na różnice regionalne

Różnice regionalne w częstości występowania niedokrwistości wynikają z kompleksowych interakcji wielu czynników. Główne determinanty to dostępność i różnorodność żywności, poziom rozwoju gospodarczego, dostęp do opieki zdrowotnej oraz obciążenie chorobami zakaźnymi¹⁶. W krajach o niskich i średnio-niskich dochodach główne czynniki ryzyka obejmują niedobory żywieniowe, infekcje/stany zapalne oraz genetyczne zaburzenia hemoglobiny¹⁶.

Trendy i prognozy regionalne

Postęp w redukcji niedokrwistości jest powolny i nierównomierny między regionami. Mimo że częstość występowania spadła dla obu płci między 1990 a 2010 rokiem, postęp był bardziej widoczny u mężczyzn¹⁷. Regiony rozwijające się wykazują najmniejszy postęp, szczególnie wśród kobiet i dzieci². Przewiduje się, że różnice regionalne będą się utrzymywać, a niektóre regiony mogą doświadczyć wzrostu częstości występowania niedokrwistości, szczególnie w kontekście rosnącej populacji i zmieniających się wzorców żywieniowych.

Proporcja niedokrwistości spowodowanej genetycznymi zaburzeniami hemoglobiny, które obecnie są niemożliwe do wyleczenia w krajach o niskich i średnich dochodach, może wzrosnąć w miarę lepszej kontroli innych przyczyn, takich jak niedobory żywieniowe i choroby zakaźne¹⁵. To podkreśla potrzebę zintegrowanych, wielosektorowych podejść dostosowanych do specyficznych profili epidemiologicznych każdego regionu.