Częstość występowania specyficznych zaburzeń hipersomnii

Nadmierna senność dzienna może wynikać z różnych specyficznych zaburzeń, każde o odmiennej częstości występowania i charakterystykach epidemiologicznych. Według Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Snu, objawy hipersomnii stanowią główną cechę trzech zaburzeń: zespołu niewystarczającego snu, hipersomnii (idiopatycznej, nawracającej lub pourazowej) oraz narkolepsji¹.

Narkolepsja – epidemiologia i charakterystyka

Narkolepsja jest najlepiej poznanym pierwotnym zaburzeniem hipersomnii pod względem epidemiologicznym. Częstość jej występowania w populacji ogólnej szacuje się na około 0,045%², choć inne źródła podają zakres od 0,02% do 0,18% populacji dorosłej³. W ujęciu liczbowym oznacza to, że narkolepsja dotyka około 130 000 Amerykanów, czyli mniej więcej jedną osobę na 2000 mieszkańców⁴.

Narkolepsja równie często dotyka mężczyzn i kobiety, zazwyczaj rozpoczynając się w okresie dojrzewania. Początek objawów może nastąpić już w wieku 5 lat lub nawet po 60. roku życia, jednak najczęściej rozwija się między 15. a 25. rokiem życia⁴. Globalna średnia częstość występowania narkolepsji wynosi od 25 do 50 przypadków na 100 000 mieszkańców⁵.

Idiopatyczna hipersomnia – nowe spojrzenie na epidemiologię

Idiopatyczna hipersomnia przez długi czas była uważana za bardzo rzadkie zaburzenie. Wcześniejsze szacunki wskazywały na częstość występowania około 0,3% w populacji ogólnej², a inne źródła podawały jeszcze niższe wartości – od 0,002% do 0,010%⁶. Niektóre badania sugerowały częstość występowania od 1 na 50 000 do 1 na 5000 osób⁷.

Jednak najnowsze badania z 2023 roku znacząco zmieniły te szacunki. Analiza dużego badania populacyjnego wykazała, że częstość występowania prawdopodobnej idiopatycznej hipersomnii może sięgać 1,5% populacji⁸. To oznacza, że zaburzenie to może być tak częste jak epilepsja, zaburzenie dwubiegunowe czy schizofrenia⁸.

Zespół niewystarczającego snu

Zespół niewystarczającego snu, będący jedną z najczęstszych przyczyn nadmiernej senności dziennej, występuje prawdopodobnie u 1-4% populacji². Współwystępowanie niewystarczającego snu z nadmierną sennością dzienną badano w kilku studiach, a częstość tego zjawiska szacuje się na około 8% populacji ogólnej¹.

Według najnowszych danych, główną przyczyną nadmiernej senności dziennej obserwowaną w praktyce klinicznej nie jest żadne zaburzenie czy schorzenie podstawowe, ale właśnie brak odpowiedniej ilości snu⁹. Ten fakt podkreśla znaczenie edukacji społecznej dotyczącej higieny snu.

Częstość występowania w praktyce klinicznej

W praktyce klinicznej obserwuje się odmienne proporcje poszczególnych zaburzeń. Wśród pacjentów zgłaszających się do klinik zaburzeń snu z powodu nadmiernej senności dziennej, około 5-10% ostatecznie otrzymuje diagnozę zaburzeń hipersomnii¹⁰. Bardziej szczegółowe dane wskazują, że 10-29% osób kierowanych do specjalistycznych ośrodków snu z powodu nadmiernej senności otrzymuje diagnozę idiopatycznej hipersomnii⁷.

W dużej serii przypadków obejmującej 6000 pacjentów obserwowanych w ośrodkach snu, idiopatyczna hipersomnia stanowiła około 1% wszystkich przypadków. Jeśli przyjąć, że idiopatyczna hipersomnia występuje u 60% osób w porównaniu z narkolepsją, dane te rodzą pytania o dokładność diagnostyczną¹¹.

Różnice związane z płcią i wiekiem

W przypadku idiopatycznej hipersomnii dane dotyczące różnic płciowych są niejednoznaczne. W badaniu Wisconsin Sleep Cohort szacunkowa częstość występowania idiopatycznej hipersomnii wynosiła 3,8% zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet¹¹. Jednak niektóre badania wykazały przewagę kobiet⁶¹¹.

Podobnie jak w przypadku narkolepsji i zespołu Kleine-Levina, początek hipersomnii jest najczęstszy w okresie dojrzewania i rzadki u osób po 30. roku życia¹¹. Diagnoza idiopatycznej hipersomnii jest szczególnie skomplikowana u młodzieży, gdzie odróżnienie nadmiernego od długiego snu czy normalnego od nieprawidłowego czuwania jest często trudne¹¹.

Wtórne przyczyny hipersomnii

Hipersomnia może być również wtórna do różnych schorzeń medycznych. Hipersomnia wtórna dotyka około 5-10% populacji ogólnej, z wyższą częstością występowania u mężczyzn ze względu na zespoły bezdechu sennego¹³. Bezdech senny, będący drugą najczęstszą przyczyną wtórnej hipersomnii, dotyka do 4% dorosłych w średnim wieku, głównie mężczyzn¹³.

Wśród pacjentów z bezduchem sennym, około 23% kobiet i 16% mężczyzn doświadcza nadmiernej senności dziennej¹⁴. Szacuje się, że 26-32% dorosłych Amerykanów jest zagrożonych rozwojem bezdechu sennego lub już go ma³.

Wyzwania diagnostyczne i rzeczywista częstość

Jednym z największych problemów w ocenie rzeczywistej częstości występowania zaburzeń hipersomnii jest znaczne niedodiagnozowanie. Trudności w określeniu częstości występowania idiopatycznej hipersomnii wynikają z braku jednoznacznych markerów biologicznych lub kryteriów diagnostycznych¹⁰. W rezultacie zgłaszane wskaźniki częstości występowania idiopatycznej hipersomnii różnią się znacznie między badaniami.

Ograniczenia badania z 2023 roku obejmowały fakt, że uczestnicy byli zatrudnieni, więc częstość występowania mogła być różna w innych populacjach i być jeszcze wyższa wśród bezrobotnych, ponieważ osoby z idiopatyczną hipersomią mają wyższe wskaźniki utraty pracy i niepełnosprawności¹⁵.