Łojotokowe zapalenie skóry

Łojotokowe zapalenie skóry to jedno z najczęstszych schorzeń dermatologicznych na świecie, dotykające około 4-5% populacji globalnej. Charakteryzuje się ono występowaniem czerwonych, łuszczących się zmian skórnych pokrytych tłustymi, żółtawymi łuskami, które pojawiają się głównie w obszarach bogatych w gruczoły łojowe. Pomimo swojego powszechnego występowania, schorzenie to pozostaje często nierozpoznane lub mylone z innymi chorobami skóry.

Charakterystyka i występowanie choroby

Łojotokowe zapalenie skóry wykazuje charakterystyczny dwufazowy rozkład występowania. Pierwszy szczyt zapadalności obserwuje się u niemowląt w pierwszych trzech miesiącach życia, gdzie może dotykać nawet do 70% dzieci w postaci „czapeczki łojotokowej”. Drugi szczyt przypada na okres dojrzewania i wiek dorosły, z najwyższą częstością między 30. a 60. rokiem życia. Mężczyźni są dotknięci tym schorzeniem nieco częściej niż kobiety Zobacz więcej: Epidemiologia łojotokowego zapalenia skóry.

Szczególnie wysoką częstość występowania obserwuje się u osób z obniżoną odpornością immunologiczną. U pacjentów z zakażeniem HIV może sięgać nawet 85% w przypadku pełnoobjawowego AIDS, a u osób z chorobami neurologicznymi, takimi jak choroba Parkinsona, ponad połowa rozwija to schorzenie.

Przyczyny i mechanizmy rozwoju

Rozwój łojotokowego zapalenia skóry jest procesem wieloczynnikowym, w którym kluczową rolę odgrywają drożdżaki z rodzaju Malassezia, które naturalnie występują na skórze każdego człowieka. Te lipofiliowe mikroorganizmy uwalniają enzymy rozkładające lipidy na powierzchni skóry, co prowadzi do powstania wolnych kwasów tłuszczowych wywołujących odpowiedź zapalną Zobacz więcej: Przyczyny łojotokowego zapalenia skóry.

Patogeneza schorzenia obejmuje również zaburzenia funkcji bariery naskórkowej, nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu immunologicznego oraz czynniki genetyczne. Naukowcy zidentyfikowali jedenaście mutacji genów związanych z tym schorzeniem, z których większość odgrywa rolę w odpowiedzi immunologicznej lub różnicowaniu naskórka Zobacz więcej: Patogeneza łojotokowego zapalenia skóry.

Objawy i lokalizacja zmian

Charakterystycznymi objawami łojotokowego zapalenia skóry są czerwone, łuszczące się plamy pokryte tłustymi łuskami o barwie żółtej lub białej. Zmiany te najczęściej występują w obszarach o największej aktywności gruczołów łojowych – na skórze owłosionej głowy, twarzy (szczególnie w okolicy brwi i fałdów nosowo-wargowych), klatce piersiowej oraz w fałdach skórnych Zobacz więcej: Objawy łojotokowego zapalenia skóry.

Swędzenie jest jednym z najczęstszych objawów towarzyszących, choć jego nasilenie bywa różne. U niemowląt schorzenie przejawia się jako „czapeczka mleczna” charakteryzująca się grubymi, żółtymi strupami na skórze owłosionej głowy. W przeciwieństwie do postaci dorosłej, u dzieci choroba rzadko powoduje swędzenie i zwykle ustępuje samoistnie.

Rozpoznanie i diagnostyka

Łojotokowe zapalenie skóry jest schorzeniem rozpoznawanym głównie na podstawie badania klinicznego. Charakterystyczna lokalizacja zmian w obszarach bogatych w gruczoły łojowe oraz typowy wygląd łuszczących się, zaczerwienonych ognisk pozwala lekarzowi na postawienie prawidłowej diagnozy bez konieczności przeprowadzania skomplikowanych badań dodatkowych Zobacz więcej: Diagnostyka łojotokowego zapalenia skóry.

Proces diagnostyczny rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego oraz dokładnego badania fizykalnego. W przypadkach wątpliwych diagnostycznych dermatolog może zastosować dermatoskopię lub dodatkowe badania różnicujące z innymi schorzeniami łuszczycowymi.

Skuteczne metody leczenia

Leczenie łojotokowego zapalenia skóry opiera się na trzech głównych mechanizmach: modulacji produkcji sebum, redukcji kolonizacji skóry przez drożdżaki Malassezia oraz kontroli stanu zapalnego. Głównym celem terapii jest usunięcie łusek, zmniejszenie stanu zapalnego oraz kontrola swędzenia i zaczerwienienia skóry Zobacz więcej: Leczenie łojotokowego zapalenia skóry.

Podstawą leczenia są preparaty miejscowe – szampony przeciwgrzybicze zawierające ketokonazol, pirytonian cynku lub disiarczek selenu dla zmian na skórze głowy oraz kremy i żele przeciwgrzybicze dla pozostałych obszarów ciała. W przypadkach bardziej nasilonych stosuje się kortykosteroidy miejscowe przez krótki okres oraz inhibitory kalcyneuryny jako bezpieczną alternatywę do długotrwałego stosowania.

Zapobieganie i długoterminowa opieka

Skuteczna prewencja łojotokowego zapalenia skóry wymaga zrozumienia jego przewlekłego charakteru oraz konsekwentnego stosowania odpowiednich środków zapobiegawczych. Najważniejszym elementem profilaktyki jest utrzymanie odpowiedniej higieny oraz regularne stosowanie specjalistycznych szamponów przeciwłupieżowych Zobacz więcej: Prewencja łojotokowego zapalenia skóry.

Kompleksowa opieka nad pacjentem obejmuje nie tylko leczenie farmakologiczne, ale także edukację, modyfikację stylu życia oraz regularne monitorowanie stanu zdrowia. Pacjenci powinni być świadomi konieczności długoterminowego leczenia podtrzymującego oraz umieć rozpoznawać wczesne objawy zaostrzeń Zobacz więcej: Opieka nad pacjentem z łojotokowym zapaleniem skóry.

Perspektywy i rokowanie

Rokowanie w łojotokowym zapaleniu skóry jest bardzo korzystne, choć wymaga akceptacji jego przewlekłego charakteru. Schorzenie charakteryzuje się doskonałą odpowiedzią na leczenie – przy regularnym stosowaniu odpowiedniej terapii można osiągnąć długotrwałą kontrolę objawów i znaczną poprawę jakości życia Zobacz więcej: Rokowanie w łojotokowym zapaleniu skóry.

U niemowląt łojotokowe zapalenie skóry ma charakter łagodny i samoograniczający się, ustępując zwykle w ciągu kilku miesięcy. U dorosłych, mimo przewlekłego przebiegu z okresami zaostrzeń i remisji, choroba pozostaje bardzo dobrze kontrolowalna przy zastosowaniu odpowiedniego leczenia miejscowego i terapii podtrzymującej.