Epidemiologia zakażeń bakteriami z rodzaju Listeria

Zakażenia bakteriami z rodzaju Listeria, zwane listeriozą, stanowią stosunkowo rzadkie, ale bardzo poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego¹. Pomimo niewielkiej liczby przypadków w porównaniu z innymi chorobami przenoszonych przez żywność, listerioza charakteryzuje się jedną z najwyższych śmiertelności wśród wszystkich zakażeń pochodzenia spożywczego².

Częstość występowania na świecie

Według danych z Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), roczna częstość występowania laboratoryjnie potwierdzonych przypadków listerioza w Stanach Zjednoczonych wynosi około 0,24 przypadków na 100 000 mieszkańców¹. Szacuje się, że rocznie w USA występuje około 1600 przypadków zakażeń, z czego około 260 kończy się zgonem³⁴. Listerioza jest trzecią najczęstszą przyczyną zgonów spowodowanych chorobami pochodzenia spożywczego¹.

W Europie sytuacja epidemiologiczna różni się między krajami. Średnia częstość występowania w Unii Europejskiej wynosi około 5 przypadków rocznie na milion mieszkańców, choć wskaźniki w poszczególnych krajach znacznie się różnią⁵. Na przykład w badaniach europejskich odnotowano częstość od 0,3 przypadków na 100 000 mieszkańców w Grecji do 7,5 w Szwecji⁶.

Trendy czasowe i sezonowość

W ostatnich dekadach obserwuje się różne trendy w częstości występowania listerioza w różnych regionach świata. W Stanach Zjednoczonych od lat 90. XX wieku odnotowano spadek liczby przypadków, co kontrastuje z sytuacją w Europie, gdzie zmiany w nawykach żywieniowych doprowadziły do wzrostu zachorowań w tym samym okresie⁵. W Niemczech częstość występowania systematycznie wzrastała z 0,4 na 100 000 mieszkańców w 2011 roku do 0,9 na 100 000 w 2017 roku, ale w kolejnych latach nieznacznie spadła⁷.

Zakażenia wykazują pewną sezonowość – sporadyczne przypadki listerioza występują częściej w miesiącach wiosennych i letnich⁸. Może to być związane z sezonowymi zmianami w rodzajach spożywanych produktów spożywczych, przy czym produkty o wyższym ryzyku są częściej konsumowane w cieplejszych miesiącach⁸.

Grupy szczególnego ryzyka

Listerioza dotyka przede wszystkim określone grupy populacji o zwiększonym ryzyku zakażenia Zobacz więcej: Grupy ryzyka zakażeń bakteriami Listeria monocytogenes. Kobiety w ciąży stanowią 27% wszystkich przypadków, przy czym większość zakażeń występuje w trzecim trymestrze ciąży⁴. Ryzyko zakażenia u kobiet w ciąży jest około 13 razy wyższe niż w populacji ogólnej⁹, a wśród kobiet pochodzenia hiszpańskiego częstość występowania jest szczególnie wysoka – 8,9 na 100 000 w porównaniu z 2,3 na 100 000 wśród kobiet pochodzenia niehiszpańskiego⁹.

Osoby starsze, szczególnie powyżej 65. roku życia, stanowią kolejną grupę wysokiego ryzyka. W tej grupie wiekowej częstość występowania wynosi 1,3 przypadków na 100 000 mieszkańców, co oznacza 4,4-krotnie wyższe ryzyko w porównaniu z populacją ogólną¹⁰. Ponad 50% wszystkich przypadków listerioza występuje u osób starszych niż 65 lat¹¹.

Śmiertelność i hospitalizacja

Listerioza charakteryzuje się jedną z najwyższych śmiertelności wśród wszystkich chorób przenoszonych przez żywność Zobacz więcej: Śmiertelność i powikłania w zakażeniach Listeria monocytogenes. Ogólna śmiertelność wynosi 15-30%, przy czym wskaźniki mogą być wyższe w zależności od stanu pacjenta i chorób towarzyszących³¹². W przypadku zakażeń związanych z ciążą, 22% kończy się utratą płodu lub śmiercią noworodka, podczas gdy matki zwykle przeżywają⁴.

Wskaźnik hospitalizacji przy listerioza jest wyjątkowo wysoki – ponad 90% pacjentów z potwierdzonym zakażeniem wymaga hospitalizacji, często na oddziałach intensywnej terapii¹². W Stanach Zjednoczonych z około 1600 osób, które rocznie chorują na listeriozę, około 1500 jest hospitalizowanych¹².

Sytuacja w różnych krajach

Dane epidemiologiczne różnią się znacznie między krajami, głównie ze względu na różnice w systemach nadzoru epidemiologicznego. W krajach wysoko rozwiniętych i uprzemysłowionych, gdzie funkcjonują właściwe systemy nadzoru nad chorobami przenoszonych przez żywność, listerioza jest częściej raportowana¹³. Dane z Azji, Afryki i Ameryki Południowej są ograniczone¹³.

W Kanadzie rocznie raportuje się około 134 przypadków inwazyjnej listerioza¹⁴, co daje częstość występowania około 4 przypadków na milion mieszkańców⁶. W Wielkiej Brytanii i Irlandii w 2021 roku odnotowano 160 przypadków, co przekłada się na częstość 0,27 przypadków na 100 000 mieszkańców¹⁵.

Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym

Pomimo ustanowionych systemów nadzoru, wiele przypadków listerioza pozostaje niezdiagnozowanych. Wynika to częściowo z długiego okresu inkubacji bakterii oraz samoograniczających się objawów w przypadku nieinwazyjnej postaci choroby¹⁶. Rozwój objawów zakażenia może nastąpić nawet do 2 miesięcy po zakażeniu, a objawy zwykle utrzymują się przez 2-3 dni¹⁶.

Nowoczesne technologie, takie jak sekwencjonowanie całego genomu, umożliwiają obecnie szybszą identyfikację źródła ognisk listerioza poprzez powiązanie szczepów wyizolowanych od pacjentów ze szczepami wyizolowanymi z żywności¹⁷. Wprowadzenie tych metod do niemieckiego systemu nadzoru nad listeriozą w 2018 roku doprowadziło do wykrycia i zakończenia dużych ognisk choroby⁷.