Epidemiologia fenyloketonurii – występowanie na świecie i w Polsce

Fenyloketonuria stanowi najczęstsze wrodzone zaburzenie metabolizmu aminokwasów i jedną z najważniejszych przyczyn niepełnosprawności intelektualnej możliwych do zapobieżenia¹². Choroba wykazuje znaczne różnice w częstości występowania między różnymi populacjami i regionami geograficznymi na całym świecie, co czyni jej epidemiologię szczególnie interesującą z punktu widzenia zdrowia publicznego.

Globalna częstość występowania

Według najnowszych szacunków, na całym świecie żyje około 450 tysięcy osób z fenyloketonurią³. Globalna częstość występowania choroby wynosi 1 na 23 930 żywych urodzeń⁴⁵, przy czym co najmniej dwie trzecie chorych wymaga leczenia ze względu na ciężki przebieg choroby³. Inne badania wskazują na nieco wyższą częstość, szacując ją na około 6 przypadków na 100 000 noworodków⁶.

Różnice regionalne i etniczne

Fenyloketonuria wykazuje wyraźne różnice w częstości występowania między różnymi regionami świata i grupami etnicznymi. Najwyższą częstość odnotowuje się w populacjach europejskich i niektórych populacjach Bliskiego Wschodu⁴⁵. W Europie częstość wynosi około 1 na 10 000 żywych urodzeń⁷⁸, ale w niektórych krajach, takich jak Włochy czy Irlandia, może osiągać wartości 1 na 2700-4500 urodzeń⁷⁹.

Szczególnie wysoką częstość występowania odnotowuje się w Turcji, gdzie wynosi ona 1 na 2600-4000 urodzeń¹⁰¹¹, co stanowi najwyższy udokumentowany wskaźnik na świecie¹². Wysokie częstości odnotowuje się również w niektórych populacjach Szkocji (1 na 5300), w populacji Żydów jemeńskich (1 na 5300) oraz w Estonii (1 na 8090)¹⁰.

Występowanie w różnych częściach świata

W Stanach Zjednoczonych fenyloketonuria występuje u około 1 na 13 500-25 000 noworodków²⁹, z wyraźnymi różnicami między grupami etnicznymi. Choroba jest częstsza u osób pochodzenia europejskiego i rdzennych Amerykanów, a rzadsza u Afroamerykanów (1 na 50 000)⁹¹³oraz Żydów aszkenazyjskich¹⁰. W Kanadzie częstość jest niższa niż w USA i wynosi około 1 na 15 000⁴.

Kraje azjatyckie charakteryzują się najniższymi częstościami występowania fenyloketonurii na świecie³⁹. W Japonii choroba występuje jedynie u 1 na 125 000 noworodków¹, podobnie niska częstość charakteryzuje Tajlandię (1 na 227 273), Filipiny (1 na 116 006) i Singapur (1 na 83 333)⁹. Wyjątkiem jest Chiny, gdzie częstość wynosi 1 na 15 924, co jest porównywalne z częstościami europejskimi³⁹.

Czynniki wpływające na częstość występowania

Głównym czynnikiem wpływającym na częstość występowania fenyloketonurii w różnych populacjach jest częstość małżeństw spokrewnionych¹¹. Ponieważ fenyloketonuria dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny, małżeństwa między krewnymi znacznie zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia choroby u potomstwa. W krajach o wysokiej częstości małżeństw spokrewnionych, takich jak kraje Bliskiego Wschodu, obserwuje się znacznie wyższe częstości fenyloketonurii¹⁴.

W Jordanii, gdzie małżeństwa spokrewnione są bardzo częste, częstość fenyloketonurii wynosi 1 na 5263¹⁴, a w badaniach irańskich wykazano, że 83,3% rodziców dzieci z fenyloketonurią było spokrewnionych¹⁵. Podobnie w Turcji wysoką częstość choroby (1 na 4500) wiąże się z częstością małżeństw spokrewnionych¹⁶.

Znaczenie programów przesiewowych

Wprowadzenie powszechnych programów przesiewowych noworodków znacząco wpłynęło na epidemiologię fenyloketonurii, umożliwiając wczesne wykrywanie i leczenie choroby¹⁴¹⁷. W Stanach Zjednoczonych wszystkie 50 stanów wymaga przesiewowych badań noworodków w kierunku fenyloketonurii¹⁸¹⁹, podobnie jak wiele innych krajów rozwiniętych.

Dzięki programom przesiewowym praktycznie wyeliminowano fenyloketonurię jako przyczynę niepełnosprawności intelektualnej w krajach, gdzie są one powszechnie stosowane²⁰. Przykładowo w Jordanii, gdzie program przesiewowy wprowadzono w 2008 roku, 56% pacjentów zostało zdiagnozowanych dzięki temu programowi¹⁴.

Prognozy epidemiologiczne

Według prognoz epidemiologicznych, w 2022 roku na świecie żyło około 50 500 osób z rozpoznaną fenyloketonurią w siedmiu głównych rynkach farmaceutycznych (USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania, Japonia)²¹. Przewiduje się, że liczba ta będzie wzrastać w okresie prognostycznym ze względu na lepsze możliwości diagnostyczne i zwiększenie świadomości choroby²¹.

Największą populację chorych odnotowuje się w Stanach Zjednoczonych, które w 2022 roku stanowiły około 36% wszystkich przypadków w siedmiu głównych rynkach²². W Europie najwięcej przypadków odnotowuje się w Niemczech, następnie we Francji, a najmniej w Hiszpanii²².