Kryteria diagnostyczne hipercholesterolemii rodzinnej – Dutch, Simon Broome i MEDPED

Diagnostyka hipercholesterolemii rodzinnej wymaga zastosowania ustandaryzowanych kryteriów klinicznych, które umożliwiają systematyczną ocenę prawdopodobieństwa występowania tego schorzenia¹. Przez ostatnie 30 lat opracowano trzy różne zestawy kryteriów klinicznych, które ułatwiają rozpoznanie hipercholesterolemii rodzinnej w praktyce medycznej¹.

Kryteria Dutch Lipid Clinic Network (DLCN)

Kryteria Dutch Lipid Clinic Network są najbardziej akceptowanymi i powszechnie stosowanymi kryteriami diagnostycznymi hipercholesterolemii rodzinnej¹. System ten wykorzystuje punktację opartą na kryteriach klinicznych, obejmujących poziomy lipidów, badanie fizykalne, historię rodzinną oraz dane genetyczne, jeśli są dostępne².

Punktacja DLCN uwzględnia następujące elementy:
– Poziom cholesterolu LDL
– Historię rodzinną hipercholesterolemii lub przedwczesnej choroby wieńcowej u krewnych pierwszego stopnia
– Osobistą historię przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych
– Obecność objawów fizycznych, takich jak żółtaki ścięgniste lub łuk rogówkowy przed 45. rokiem życia
– Wyniki testów genetycznych

Wynik powyżej 8 punktów wskazuje na „pewną” diagnozę hipercholesterolemii rodzinnej, przy czym 80% osób w tej kategorii ma potwierdzoną mutację genetyczną³. Wynik od 6 do 8 punktów wskazuje na „prawdopodobną” hipercholesterolemię rodzinną, a wynik od 3 do 5 punktów na „możliwą” hipercholesterolemię rodzinną⁴.

Kryteria Simon Broome

Kryteria Simon Broome stanowią jeden z trzech głównych systemów diagnostycznych stosowanych w hipercholesterolemii rodzinnej⁵. System ten jest szczególnie zalecany w diagnostyce hipercholesterolemii rodzinnej u dzieci i młodzieży zgodnie z rosyjskimi wytycznymi klinicznymi⁶.

Kryteria Simon Broome dzielą diagnozę na dwie kategorie:
– Pewna hipercholesterolemia rodzinna
– Możliwa hipercholesterolemia rodzinna

Dla pewnej diagnozy wymagane jest spełnienie jednego z następujących warunków:
– Poziom cholesterolu całkowitego >7,5 mmol/l lub LDL >4,9 mmol/l u dorosłych (lub odpowiednie wartości u dzieci) plus żółtaki ścięgniste u pacjenta lub krewnego pierwszego lub drugiego stopnia
– Dowód mutacji w genie receptora LDL, apoB lub PCSK9

Możliwa diagnoza wymaga spełnienia jednego z warunków:
– Poziom cholesterolu całkowitego >7,5 mmol/l lub LDL >4,9 mmol/l u dorosłych plus historia rodzinna zawału serca przed 50. rokiem życia u krewnego drugiego stopnia lub przed 60. rokiem życia u krewnego pierwszego stopnia
– Poziom cholesterolu całkowitego >6,7 mmol/l lub LDL >4,0 mmol/l u dziecka poniżej 16. roku życia plus historia rodzinna jak powyżej

Kryteria MEDPED

System MEDPED (Make Early Diagnosis to Prevent Early Death) stanowi trzeci główny zestaw kryteriów diagnostycznych hipercholesterolemii rodzinnej⁷. Kryteria te koncentrują się przede wszystkim na poziomach cholesterolu LDL zależnie od wieku i płci pacjenta oraz historii rodzinnej przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych.

System MEDPED wykorzystuje różne punkty odcięcia dla cholesterolu LDL w zależności od wieku:
– Dzieci (do 20. roku życia): LDL >155 mg/dl
– Dorośli 20-29 lat: LDL >190 mg/dl
– Dorośli 30-39 lat: LDL >220 mg/dl
– Dorośli ≥40 lat: LDL >250 mg/dl

Kryteria MEDPED są szczególnie przydatne w badaniach populacyjnych i programach przesiewowych, ponieważ koncentrują się głównie na łatwo dostępnych parametrach laboratoryjnych⁷.

Zastosowanie kryteriów w praktyce klinicznej

W Australii kryteria Dutch Lipid Clinic Network Score (DLCNS) są używane do postawienia prawdopodobnej lub pewnej klinicznej diagnozy hipercholesterolemii rodzinnej na podstawie kryteriów fenotypowych⁴. W Wielkiej Brytanii zaleca się używanie kryteriów Simon Broome lub Dutch Lipid Clinic Network do postawienia klinicznej diagnozy hipercholesterolemii rodzinnej w podstawowej opiece zdrowotnej⁹.

Ważne jest, aby przed rozważeniem diagnozy hipercholesterolemii rodzinnej wykluczyć wtórne przyczyny hipercholesterolemii, takie jak niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy, cholestaza czy stosowanie steroidów¹⁰. Specjaliści powinni być świadomi, że brak objawów klinicznych, takich jak żółtaki ścięgniste, u dorosłych, dzieci i młodzieży nie wyklucza diagnozy hipercholesterolemii rodzinnej⁹.

Molekularne testowanie genetyczne

Molekularne testowanie genetyczne jest zalecane w celu potwierdzenia diagnozy hipercholesterolemii rodzinnej u osób z wynikiem ≥6 punktów według kryteriów klinicznych DLCN lub z „pewną” diagnozą według kryteriów Simon Broome⁶. Wszystkie osoby, u których zidentyfikowano mutację diagnostyczną dla hipercholesterolemii rodzinnej, powinny być poinformowane, że mają jednoznaczną diagnozę tej choroby, nawet jeśli ich stężenie cholesterolu LDL nie spełnia kryteriów diagnostycznych⁹.

W rodzinie, w której zidentyfikowano mutację DNA, nie wszyscy członkowie rodziny mogli odziedziczyć tę mutację⁹. Gdy testowanie DNA wykluczyło hipercholesterolemię rodzinną u członka rodziny, ryzyko choroby wieńcowej tej osoby powinno być zarządzane jak w populacji ogólnej⁹.