Epidemiologia hantawirusowego zespołu płucnego – występowanie i rozkład geograficzny

Hantawirusowy zespół płucny stanowi poważny problem zdrowia publicznego w obu Amerykach, charakteryzujący się rzadkim występowaniem, ale bardzo wysoką śmiertelnością. Schorzenie to zostało po raz pierwszy rozpoznane w 1993 roku podczas wybuchu epidemii w regionie Four Corners na południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych¹. Od tego czasu prowadzony jest systematyczny nadzór epidemiologiczny nad tym schorzeniem.

Występowanie na świecie

Globalnie szacuje się, że rocznie występuje od 150 000 do 200 000 przypadków chorób wywołanych przez hantawirusy, przy czym zdecydowana większość dotyczy gorączki krwotocznej z zespołem nerkowym w Azji². Hantawirusowy zespół płucny jest charakterystyczny dla obu Ameryk, gdzie rocznie odnotowuje się około 200 przypadków³⁴.

Sytuacja epidemiologiczna w Stanach Zjednoczonych

Stany Zjednoczone są najlepiej udokumentowanym regionem pod względem epidemiologii HPS. Do końca 2022 roku zarejestrowano łącznie 864 przypadki chorób wywołanych przez hantawirusy, z czego 834 to przypadki hantawirusowego zespołu płucnego¹. Charakterystyczną cechą rozkładu geograficznego jest koncentracja przypadków na zachód od rzeki Missisipi – aż 94% wszystkich zakażeń występuje w tej części kraju¹.

Siedem stanów odpowiada za około 70% wszystkich przypadków zgłoszonych w Stanach Zjednoczonych. Największą liczbę zachorowań odnotowano w Nowym Meksyku (109 przypadków), Kolorado (104 przypadki), Arizonie (77 przypadków), Kalifornii (63 przypadki), Waszyngtonie (47 przypadków), Teksasie (42 przypadki) i Montanie (41 przypadków)⁵. Region Four Corners, obejmujący obszary graniczne Arizony, Kolorado, Nowego Meksyku i Utah, pozostaje obszarem o najwyższej endemiczności⁶.

Nadzór epidemiologiczny nad hantawirusowym zespołem płucnym w Stanach Zjednoczonych rozpoczął się w 1993 roku, a schorzenie stało się chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania w 1995 roku¹. Rocznie rejestruje się zazwyczaj od 20 do 40 przypadków HPS w całym kraju⁷.

Rozkład geograficzny w Ameryce Północnej

W Kanadzie aktywny nadzór nad hantawirusami rozpoczął się w 1994 roku, a HPS stał się chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania w 2000 roku⁸. Od 1 stycznia 2020 roku potwierdzono 143 przypadki HPS w Kanadzie poprzez badania laboratoryjne, przy średniej około 4-5 nowych przypadków rocznie⁴. Większość przypadków zgłaszana jest w południowych, wiejskich częściach Manitoby, Saskatchewan, Alberty i Kolumbii Brytyjskiej⁴.

Od 1989 roku w Kanadzie potwierdzono 109 przypadków i odnotowano 27 zgonów z powodu zakażenia hantawirusem³. Szczytowe poziomy zachorowań obserwuje się wraz z sezonowymi wzrostami populacji myszy jelenia wiosną i latem, co związane jest ze zwiększonym rozmnażaniem⁴.

Epidemiologia w Ameryce Południowej

W Ameryce Południowej odnotowuje się ponad 100 przypadków HPS rocznie⁹. Argentyna stanowi szczególnie ważny region endemiczny, gdzie prawie połowa wszystkich zakażeń HPS występuje w północno-zachodnim regionie endemicznym¹⁰. W Argentynie średnio zgłasza się 70 przypadków rocznie, przy czym zdecydowana większość (94%) wymaga hospitalizacji, ponad 84% rozwija ciężką niewydolność oddechową wymagającą wentylacji mechanicznej (30%), a ogólna śmiertelność wynosi 21,4%¹⁰.

Chile charakteryzuje się wysoką seroprewalencją w regionach endemicznych wynoszącą 1,9%, która może sięgać nawet 7,5% w niektórych obszarach i populacjach o podwyższonym ryzyku ekspozycji, takich jak rolnicy i pracownicy leśni¹¹. Najwyższe zgłaszane wskaźniki seropozytywności wynoszące 15-60% pochodzą z wiejskich obszarów Panamy, Paragwaju i Argentyny¹¹.

Czynniki wpływające na występowanie

Występowanie hantawirusowego zespołu płucnego wykazuje silny związek z czynnikami klimatycznymi i środowiskowymi. Opady deszczu są konsekwentnie związane z zapadalnością na hantawirozy w różnych wzorcach¹². Intensywne opady stanowią czynnik ryzyka dla wybuchów epidemii w kolejnych miesiącach, wpływając na wzrost roślinności i zwiększenie zdolności przenoszenia ekosystemu, co ułatwia przeżycie gryzoni poprzez dostarczenie pożywienia i schronienia¹³.

Analiza danych z północno-zachodniej Argentyny wskazuje, że zarówno opady deszczu, jak i liczebność gryzoni wykazują opóźnione pozytywne związki z przypadkami HPS – odpowiednio ośmio- i trzymiesięczne¹³. Trzymiesięczne opóźnienie w przypadkach HPS związane z liczebnością gryzoni może być związane z poziomym przenoszeniem wirusa wśród ich rezerwuarów¹³.

Charakterystyka demograficzna i zawodowa

Większość przypadków hantawirusowego zespołu płucnego występuje u osób dorosłych i jest związana z działalnością domową, zawodową lub rekreacyjną ułatwiającą kontakt z zakażonymi gryzoniami, zazwyczaj w budynkach na obszarach wiejskich¹⁴. Około 75% pacjentów z HPS to mieszkańcy obszarów wiejskich¹⁵.

Mężczyźni w wieku 20-40 lat są narażeni na wyższe ryzyko zakażenia w porównaniu z kobietami, co można przypisać charakterowi wykonywanych zawodów⁴. Większość przypadków dotyczy osób wykonujących zawody związane z częstym kontaktem z gryzoniami: traperzy, myśliwi, pracownicy leśni, rolnicy i personel wojskowy⁴.

Literatura wskazuje, że około 50% zakażeń wynika z ekspozycji w domu lub wokół niego, 10% z miejsca pracy, a 5% podczas rekreacji. Pozostałe ekspozycje pochodzą z mieszanych lub nieznanych przyczyn⁵. Większość przypadków występuje wiosną lub latem, choć zachorowania odnotowywane są przez cały rok¹⁵.

Śmiertelność i rokowanie

Hantawirusowy zespół płucny charakteryzuje się wyjątkowo wysoką śmiertelnością. W Stanach Zjednoczonych śmiertelność wynosi 35%¹, przy czym wskaźnik ten może się różnić w zależności od szczepu wirusa. Śmiertelność związana ze szczepem przenoszonym przez myszy jelenia waha się od 30% do 50%¹⁶. W Kanadzie średni wskaźnik śmiertelności wynosi 40%³.