Epidemiologia guzów przydatków – częstość występowania i czynniki ryzyka

Określenie dokładnej częstości występowania guzów przydatków jest praktycznie niemożliwe, ponieważ wiele z tych zmian rozwija się i ustępuje samoistnie, bez wykrycia klinicznego¹². Epidemiologia guzów przydatków charakteryzuje się znaczną zmiennością w zależności od wieku pacjentki, co ma istotne implikacje kliniczne dla oceny ryzyka i planowania leczenia.

Ogólne dane epidemiologiczne

W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że około 5-10% kobiet przechodzi zabieg chirurgiczny z powodu podejrzenia guza przydatków w ciągu życia³⁴. Jednakże tylko 13-21% z tych zmian okazuje się ostatecznie złośliwych, co oznacza, że zdecydowana większość operacji dotyczy zmian łagodnych³⁵. Rocznie około 300 000 kobiet jest hospitalizowanych w celu oceny guza przydatków, przy czym większość z tych pacjentek przechodzi leczenie chirurgiczne³.

Częstość występowania guzów przydatków w populacji bezobjawowej wynosi 0,17-5,9%, podczas gdy u kobiet z objawami klinicznymi wzrasta do 7,1-12%³⁶. Na podstawie badań przesiewowych przeprowadzonych w University of Kentucky oszacowano, że roczna częstość występowania nieprawidłowości jajnikowych wynosi 8,2 na 100 kobiet, podczas gdy całkowita częstość występowania sięga 17%⁷.

Zmiany epidemiologiczne w zależności od wieku

Epidemiologia guzów przydatków wykazuje wyraźną zależność od wieku pacjentki. Częstość występowania zmian przydatkowych wzrasta wykładniczo z wiekiem – od 0,43 na 100 000 kobiet rocznie w wieku 1 roku do 152 na 100 000 kobiet rocznie w wieku 35 lat⁸. Ta tendencja wzrostowa kontynuuje się w kolejnych dekadach życia, przy czym największe ryzyko złośliwości występuje po menopauzie.

W grupie dzieci poniżej 9 roku życia sytuacja epidemiologiczna jest szczególna – aż 80% guzów jajnikowych ma charakter złośliwy, przy czym dominują guzy z komórek rozrodczych⁹¹⁰. U dziewcząt w okresie dojrzewania około połowy nowotworów przydatków stanowią dojrzałe torbiele skórzaste (potworniaki)⁹. W populacji pediatrycznej i młodzieżowej szacowana częstość występowania guzów przydatków wynosi około 2,6 przypadków na 100 000 dziewcząt rocznie¹¹.

Epidemiologia w wieku rozrodczym

U kobiet w wieku rozrodczym większość guzów przydatków ma charakter łagodny – tylko około 10% zmian okazuje się złośliwych¹¹². Ryzyko złośliwości jest szczególnie niskie u pacjentek poniżej 30 roku życia. W tej grupie wiekowej około 25% zmian przydatkowych stanowią endometriomy, 33% to dojrzałe torbiele skórzaste, a pozostałe to torbiele czynnościowe lub gruczolakowate surowicze lub śluzowe¹². W grupie kobiet w wieku rozrodczym, które przeszły chirurgiczne usunięcie guzów przydatków, zdecydowana większość zmian ma charakter łagodny, a 10% stanowią guzy złośliwe, z których większość u pacjentek poniżej 30 roku życia to nowotwory o niskim potencjale złośliwości²¹³.

Szczególną uwagę należy zwrócić na występowanie guzów przydatków w ciąży. Częstość rozpoznawania zmian przydatkowych w okresie ciąży wzrasta ze względu na rutynowe stosowanie badań ultrasonograficznych. Obecnie 0,05-3,2% ciąż zakończonych porodem żywego dziecka jest powikłanych rozpoznaniem guza przydatków¹⁴¹⁵. Około 51-92% guzów przydatków wykrytych w ciąży ustępuje samoistnie¹⁴. Szacuje się, że około 2% guzów przydatków w ciąży ma charakter złośliwy¹⁶.

Epidemiologia po menopauzie

U kobiet po menopauzie sytuacja epidemiologiczna zmienia się znacząco. Historycznie uważano, że u kobiet po menopauzie z klinicznie wyczuwalnymi jajnikami istnieje bardzo wysokie ryzyko złośliwego nowotworu². Wraz z wprowadzeniem badań radiologicznych wykrywane są jednak mniejsze zmiany, przez co ryzyko złośliwości może wynosić tylko 10-20%¹⁷. W badaniach przesiewowych u kobiet po menopauzie częstość występowania zmian złośliwych wynosi 0,09-0,18%, podczas gdy łagodnych 0,08-1,3%¹⁸.

W grupie badanej obejmującej kobiety z wywiadem rodzinnym w kierunku nowotworów jajnika, piersi lub jelita grubego oraz kobiety po menopauzie, częstość występowania guzów złośliwych wynosiła 0,10-0,11%, guzów granicznych 0,02%, a łagodnych 1,1-1,2%¹⁸. U kobiet po menopauzie z bezobjawowymi zmianami przydatkowymi częstość złośliwości może sięgać 30%, podczas gdy u kobiet przed menopauzą wynosi tylko 6-11%¹⁹.

Czynniki genetyczne i rodzinne

Około 10% nowotworów jajnika ma charakter dziedziczny¹². Pacjentki z wywiadem rodzinnym w kierunku zespołu raka piersi i jajnika lub zespołu niepolipowatego raka jelita grubego mają zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych¹. Kobiety z gonadami zawierającymi chromosom Y mają 25% szansy na rozwój złośliwego nowotworu⁹¹⁰. Częstość występowania nowotworów jajnika u pacjentek bez wywiadu rodzinnego wynosi około 1,4%, podczas gdy dziedziczne formy stanowią około 5% wszystkich złośliwych nowotworów jajnika¹³.

Specyficzne typy histologiczne

Najczęstszymi typami złośliwych zmian są guzy z komórek ziarnistych, pierwotne raki jajnika takie jak gruczolakorak śluzowy i surowiczo-brodawkowaty oraz niezróżnicowany gruczolakorak²⁰. Wśród łagodnych zmian najczęściej występują: torbiele przykielichowe (0,1-0,16%), gruczolakowate surowicze (0,4-0,7%), dojrzałe potworniaki (0,02-0,08%) oraz endometriomy (0,03-0,3%)²⁰. Szczegółowe oszacowanie częstości występowania poszczególnych typów guzów przydatków w różnych grupach wiekowych pozostaje trudne ze względu na ograniczenia dostępnej literatury²⁰. Dodatkowe informacje dotyczące różnych aspektów epidemiologicznych można znaleźć w szczegółowych analizach Zobacz więcej: Guzy przydatków u dzieci i młodzieży – specyfika epidemiologiczna oraz Zobacz więcej: Epidemiologia nowotworów jajnika jako głównej przyczyny zgonów ginekologicznych.