WAGR, Beckwith-Wiedemann i Denys-Drash – zespoły zwiększające ryzyko

Około 10-15% przypadków guza Wilmsa występuje w ramach zespołów wielowadowych, które znacząco zwiększają ryzyko rozwoju tego nowotworu12. Te genetyczne zespoły chorobowe charakteryzują się obecnością guza Wilmsa wraz z innymi charakterystycznymi objawami i anomaliami rozwojowymi3. Zrozumienie tych zespołów jest kluczowe dla wczesnego wykrycia nowotworu i odpowiedniego monitorowania dzieci wysokiego ryzyka.

Zespół WAGR – najczęstszy zespół predysponujący

Zespół WAGR jest jednym z najważniejszych zespołów genetycznych związanych z guzem Wilmsa4. Nazwa WAGR stanowi akronim od angielskich nazw czterech głównych objawów: Wilms tumor (guz Wilmsa), Aniridia (anirydja), Genitourinary anomalies (anomalie układu moczowo-płciowego) oraz Range of mental disabilities (spektrum niepełnosprawności intelektualnej)5.

Zespół WAGR wynika z delecji (utraty fragmentu) chromosomu 11 w regionie 11p13, która obejmuje gen WT126. Ta delecja prowadzi do utraty lub inaktywacji genu WT1, który w normalnych warunkach kontroluje wzrost komórkowy i hamuje powstawanie nowotworów5. Gdy gen ten nie funkcjonuje prawidłowo, komórki mogą rosnąć w sposób niekontrolowany, prowadząc do powstania guza Wilmsa.

Dzieci z zespołem WAGR mają bardzo wysokie ryzyko rozwoju guza Wilmsa – wynoszące około 45-60%78. Co więcej, nowotwór u tych dzieci występuje wcześniej niż w przypadkach sporadycznych – średni wiek w chwili diagnozy to 22 miesiące2. Dzieci z zespołem WAGR mają również wyższy odsetek guzów obustronnych (37%) w porównaniu z przypadkami niezwiązanymi z zespołami genetycznymi2.

Charakterystycznymi objawami zespołu WAGR są4:

Zespół Beckwith-Wiedemann – zespół przerostu

Zespół Beckwith-Wiedemann jest zespołem przerostu charakteryzującym się nadmiernym wzrostem różnych części ciała i narządów wewnętrznych24. Ten zespół związany jest z zaburzeniami w regionie 11p15 chromosomu 11, które wpływają na gen WT2 oraz gen IGF2 (insulin-like growth factor 2)56.

Główne objawy zespołu Beckwith-Wiedemann obejmują25:

  • Duża masa urodzeniowa
  • Powiększone narządy wewnętrzne (hepatomegalia, splenomegalia)
  • Makroglosja – powiększony język
  • Hipoglikemia w okresie noworodkowym
  • Wady ściany brzusznej, w tym przepuklina pępkowa (omfalokel)
  • Asymetryczny wzrost ciała
  • Charakterystyczne zmarszczki lub dołeczki w skórze wokół uszu

Ryzyko rozwoju guza Wilmsa u dzieci z zespołem Beckwith-Wiedemann wynosi około 5-10%79. Około 15% dzieci z tym zespołem rozwija guzy obustronne2. Zespół ten związany jest również z zwiększonym ryzykiem innych nowotworów, w tym guzów wątroby i nadnerczy5.

Zespół Denys-Drash – najwyższe ryzyko nowotworu

Zespół Denys-Drash charakteryzuje się najwyższym ryzykiem rozwoju guza Wilmsa spośród wszystkich zespołów genetycznych – wynoszącym około 90%210. Ten zespół również wynika z mutacji w genie WT1, ale ma inny charakter niż delecje obserwowane w zespole WAGR611.

Główne objawy zespołu Denys-Drash obejmują211:

  • Wczesna niewydolność nerek (nefropatia)
  • Zaburzenia rozwoju narządów płciowych (dysgenezja gonad)
  • Pseudohermafrodytyzm u chłopców – dzieci rodzą się z jądrami, ale wykazują również cechy żeńskie
  • Bardzo wysokie ryzyko guza Wilmsa (około 90%)
  • Skleroza kłębuszków nerkowych (mezangialna)

Ze względu na tak wysokie ryzyko rozwoju guza Wilmsa, dzieci z zespołem Denys-Drash wymagają szczególnie intensywnego monitorowania onkologicznego7. Około 20% pacjentów z tym zespołem rozwija chorobę obustronną2. W przypadku rozpoznania zespołu Denys-Drash często zaleca się profilaktyczne usunięcie nerki ze względu na bardzo wysokie ryzyko nowotworu4.

Zespół Frasier – wariant zespołu Denys-Drash

Zespół Frasier jest podobny do zespołu Denys-Drash, ale charakteryzuje się nieco odmiennym przebiegiem klinicznym411. Również wynika z mutacji w genie WT1, ale ryzyko guza Wilmsa jest niższe – wynosi około 8%10.

W zespole Frasier nerki mogą funkcjonować prawidłowo do okresu dojrzewania, ale następnie rozwija się postępująca niewydolność nerek411. Dzieci z tym zespołem mają zwiększone ryzyko nie tylko guza Wilmsa, ale również nowotworów narządów rozrodczych11.

Inne zespoły predysponujące do guza Wilmsa

Oprócz głównych zespołów, istnieje kilka rzadszych zespołów genetycznych zwiększających ryzyko guza Wilmsa910:

Zespół Perlman charakteryzuje się gigantyzm płodowym, dysplazją nerek, hipertrofią komórek wysepkowych trzustki oraz wieloma wadami wrodzonymi2. Osoby, które przeżyły okres noworodkowy, mają wysokie ryzyko rozwoju guza Wilmsa wynoszące około 75%2. Według innych źródeł, dzieci z zespołem Perlman mają około 33% ryzyko rozwoju nowotworu10.

Zespół Simpson-Golabi-Behmel związany jest z przerosnięciem, upośledzeniem umysłowym oraz anomaliami czaszkowo-twarzowymi12. Około 10% dzieci z tym zespołem rozwija nowotwory, w tym guz Wilmsa10.

Zespół Li-Fraumeni to dziedziczny zespół predyspozycji nowotworowej związany z mutacjami w genie TP53910. Oprócz guza Wilmsa, dzieci z tym zespołem mają zwiększone ryzyko różnych innych nowotworów.

Zespół Bloom charakteryzuje się niskim wzrostem, wrażliwością na światło słoneczne oraz zwiększonym ryzykiem nowotworów, w tym guza Wilmsa (około 3% ryzyko)10.

Znaczenie kliniczne i monitorowanie

Rozpoznanie zespołu genetycznego predysponującego do guza Wilmsa ma kluczowe znaczenie dla dalszego postępowania medycznego13. Dzieci z takimi zespołami wymagają regularnego monitorowania onkologicznego, które zazwyczaj obejmuje badania ultrasonograficzne jamy brzusznej wykonywane co 3 miesiące do 8. roku życia1314.

Intensywność monitorowania może się różnić w zależności od konkretnego zespołu i związanego z nim ryzyka. Dzieci z zespołem Denys-Drash, ze względu na niemal 90% ryzyko rozwoju guza Wilmsa, wymagają szczególnie częstych kontroli i czasami profilaktycznego leczenia chirurgicznego4.

Ważne jest również genetyczne doradztwo dla rodzin, ponieważ niektóre z tych zespołów mogą mieć charakter dziedziczny i wpływać na planowanie rodziny15. Wczesne rozpoznanie zespołu i odpowiednie monitorowanie znacząco poprawia rokowanie, umożliwiając wykrycie guza Wilmsa we wczesnym stadium, gdy leczenie jest najbardziej skuteczne.

Pytania i odpowiedzi

Jakie jest ryzyko guza Wilmsa w zespole WAGR?

Dzieci z zespołem WAGR mają 45-60% ryzyko rozwoju guza Wilmsa. Nowotwór występuje u nich wcześniej (średni wiek 22 miesiące) i częściej ma charakter obustronny (37% przypadków) niż w populacji ogólnej.

Który zespół genetyczny wiąże się z najwyższym ryzykiem guza Wilmsa?

Zespół Denys-Drash charakteryzuje się najwyższym ryzykiem – około 90% dzieci z tym zespołem rozwija guz Wilmsa. Ze względu na tak wysokie ryzyko, często rozważane jest profilaktyczne leczenie chirurgiczne.

Jak często należy monitorować dzieci z zespołami predysponującymi?

Zaleca się wykonywanie badań ultrasonograficznych jamy brzusznej co 3 miesiące do 8. roku życia. Intensywność monitorowania może być zwiększona u dzieci z zespołami o najwyższym ryzyku, takich jak Denys-Drash.

Czy zespoły predysponujące do guza Wilmsa są dziedziczne?

Niektóre z tych zespołów mogą mieć charakter dziedziczny, choć większość przypadków występuje sporadycznie. Rodziny z rozpoznanym zespołem powinny otrzymać genetyczne doradztwo dotyczące ryzyka dla przyszłego potomstwa.

Jakie są główne objawy zespołu Beckwith-Wiedemann?

Główne objawy to duża masa urodzeniowa, powiększone narządy wewnętrzne, makroglosja (powiększony język), hipoglikemia noworodkowa, wady ściany brzusznej oraz asymetryczny wzrost ciała. Ryzyko guza Wilmsa wynosi 5-10%.

Reklama
Reklama