Epidemiologia guzów mózgu – częstość występowania i rozkład w populacji

Guzy mózgu stanowią heterogenną grupę nowotworów, które pomimo swojej względnej rzadkości wywierają znaczący wpływ na zdrowie publiczne na całym świecie. Te nowotwory charakteryzują się wysoką śmiertelnością i znaczącym wpływem na jakość życia pacjentów, co czyni ich epidemiologię przedmiotem intensywnych badań naukowych¹.

Częstość występowania guzów mózgu na świecie

Według danych z Brain Tumor Epidemiology Consortium (BTEC), roczna globalna częstość występowania pierwotnych złośliwych guzów mózgu wynosi około 3,7 na 100 000 mężczyzn i 2,6 na 100 000 kobiet¹. Te dane wskazują na wyraźną różnicę między płciami, z wyższą zachorowalnością u mężczyzn. Światowa śmiertelność z powodu pierwotnych złośliwych guzów mózgu wynosi około 2,8 na 100 000 mężczyzn i 2,0 na 100 000 kobiet¹.

W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że w 2025 roku zostanie zdiagnozowanych 24 820 nowych przypadków nowotworów mózgu i innych części układu nerwowego, a 18 330 osób umrze z powodu tej choroby². Częstość występowania nowych przypadków wynosi 6,1 na 100 000 mężczyzn i kobiet rocznie, podczas gdy współczynnik śmiertelności wynosi 4,4 na 100 000²³.

Różnice regionalne i geograficzne

Zachorowalność na guzy mózgu wykazuje znaczące różnice geograficzne. Częstość występowania jest wyższa w krajach bardziej rozwiniętych niż w krajach rozwijających się¹. W 2015 roku światowa roczna częstość występowania pierwotnych guzów mózgu szacowana była na 5,1 na 100 000 w krajach rozwiniętych i 3,0 na 100 000 w krajach rozwijających się⁴.

Różnice te mogą wynikać z kilku czynników. W krajach o ograniczonych zasobach może występować niedodiagnozowanie przypadków związanych z guzami mózgu lub wcześniejsze zgony spowodowane innymi przyczynami związanymi z ubóstwem, które uniemożliwiają rozwój nowotworów⁵. Częstość występowania guzów ośrodkowego układu nerwowego w Stanach Zjednoczonych, Izraelu i krajach nordyckich jest stosunkowo wysoka, podczas gdy Japonia i kraje azjatyckie mają niższą częstość⁵.

W Azji, w 2020 roku odnotowano 166 925 nowych przypadków nowotworów mózgu i ośrodkowego układu nerwowego, co wskazuje na 5-letnią częstość występowania 9,40 na 100 000⁶. Przewiduje się, że do 2040 roku liczba nowych przypadków w Azji wzrośnie do 232 000⁶.

Epidemiologia w różnych grupach wiekowych

Guzy mózgu mogą wystąpić w każdym wieku, jednak ich częstość i typ różnią się znacząco między grupami wiekowymi. Dane z kilku krajowych rejestrów nowotworów potwierdzają różnice w epidemiologii guzów mózgu u dzieci w porównaniu z dorosłymi¹.

U dorosłych częstość występowania nowotworów mózgu i układu nerwowego jest najwyższa wśród osób w wieku 65-74 lata³. Częstość występowania nowotworów mózgu zwiększa się z wiekiem, z wyjątkiem niektórych rodzajów, takich jak glejak gwiaździsty pilocytyczny, który występuje głównie u młodych pacjentów⁷. Ogólna częstość występowania wynosi 5-13 przypadków na 100 000, podczas gdy u dzieci wynosi 2-4 przypadki na 100 000⁷.

U dzieci i młodzieży guzy mózgu i ośrodkowego układu nerwowego stanowią 20-25% wszystkich nowotworów⁸. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że ponad 28 000 osób poniżej 20 roku życia ma guz mózgu, a około 3720 nowych przypadków ma zostać zdiagnozowanych u osób poniżej 15 roku życia w 2019 roku⁸.

Różnice płciowe w epidemiologii guzów mózgu

Epidemiologia guzów mózgu wykazuje wyraźne różnice między płciami. Jako ogólną zasadę można przyjąć, że glejaki występują częściej u mężczyzn, podczas gdy oponiaki częściej dotykają kobiety⁷. Względne ryzyko zachorowania na nowotwory mózgu wynosi 1,48 dla mężczyzn w porównaniu z kobietami⁹.

W badaniach przeprowadzonych w różnych krajach obserwuje się różne wzorce dotyczące płci. Na przykład w badaniu z Pakistanu, spośród 2750 pacjentów z guzami mózgu, 1605 (58,4%) stanowili mężczyźni, a 1142 (41,6%) kobiety¹⁰. Mężczyźni mają generalnie wyższą częstość występowania guzów mózgu, z wyjątkiem oponiaków, które częściej dotykają kobiety¹⁰.

Trendy czasowe i zmiany w częstości występowania

Analiza trendów czasowych w epidemiologii guzów mózgu pokazuje złożony obraz. W Stanach Zjednoczonych obserwuje się, że częstość występowania nowotworów mózgu wzrastała od 1973 do 1987 roku (roczna zmiana procentowa 1,68%), a następnie nastąpił spadek (roczna zmiana procentowa -0,44%)¹¹. Ten wzrost, a następnie spadek, może być związany z wprowadzeniem i upowszechnieniem tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego¹².

W Wielkiej Brytanii częstość występowania guzów mózgu, innych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego i guzów wewnątrzczaszkowych wzrosła o 24% między okresami 2000-2002 i 2017-2019, przy czym wzrost był większy u kobiet (32%) niż u mężczyzn (15%)¹³.

Według danych CBTRUS, w Stanach Zjednoczonych częstość występowania wszystkich pierwotnych złośliwych i niezłośliwych guzów mózgu i ośrodkowego układu nerwowego wynosiła 25,34 przypadków na 100 000 populacji (6,89 na 100 000 dla guzów złośliwych i 18,46 na 100 000 dla guzów niezłośliwych)¹⁴. Chociaż ogólna częstość występowania guzów mózgu i ośrodkowego układu nerwowego wzrosła, nastąpił znaczący spadek guzów złośliwych od 2004 do 2017 roku¹⁴.

Czynniki społeczno-ekonomiczne

Rosnące dowody z różnych badań sugerują, że wyższa pozycja społeczno-ekonomiczna jest związana ze zwiększonym ryzykiem nowotworów ośrodkowego układu nerwowego u dorosłych w porównaniu z osobami o niższej pozycji społeczno-ekonomicznej¹⁵. Ten paradoksalny związek może być wyjaśniony lepszym dostępem do diagnostyki w grupach o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym.

Badania pokazują również, że istnieją różnice rasowe i etniczne w epidemiologii guzów mózgu. Względne ryzyko zachorowania na nowotwory mózgu wynosi 1,86 dla pacjentów rasy kaukaskiej w porównaniu z pacjentami afroamerykańskimi⁹. Dodatkowo, ryzyko jest wyższe dla osób mieszkających w hrabstwach metropolitalnych w porównaniu z hrabstwami niemetropolitalnymi (względne ryzyko 1,35)⁹.

Perspektywy badawcze w epidemiologii guzów mózgu

Konsorcjum Epidemiologii Guzów Mózgu (BTEC) zidentyfikowało kluczowe obszary priorytetowe dla przyszłych badań. Głównym priorytetem, opartym na dostępnych dowodach i technologiach, jest rozszerzenie badań w dziedzinie genetyki i epidemiologii molekularnej guzów mózgu¹. Istnieje również pilna potrzeba przyciągnięcia większej liczby badaczy, szczególnie młodych naukowców, do badania epidemiologii guzów mózgu¹.

Pomimo że literatura epidemiologiczna dotycząca guzów mózgu jest w wielu obszarach niekonkluzywna, istnieje wiele obiecujących kierunków do kontynuowania w przyszłych badaniach¹⁶. Podstawowe wyzwania związane z badaniem guzów mózgu nie są już nie do pokonania w erze szybkiej komunikacji elektronicznej, genomiki i bioinformatyki¹⁶.