Interwencje medyczne w dysforii płciowej – hormony i chirurgia

Interwencje medyczne stanowią istotny element kompleksowego leczenia dysforii płciowej, mające na celu lepsze dopasowanie cech fizycznych do tożsamości płciowej pacjenta¹. Leczenie medyczne może obejmować terapię hormonalną afirmatywną płciowo oraz różnorodne zabiegi chirurgiczne, które są dostosowywane do indywidualnych potrzeb i celów każdego pacjenta².

Decyzja o podjęciu interwencji medycznych jest wysoce osobista i najlepiej oceniać ją w kontekście ogólnego rozwoju tożsamości i dobrostanu². Konsultacja z interdyscyplinarnym zespołem specjalistów opieki zdrowotnej specjalizujących się w opiece transpłciowej może być pomocna w podjęciu w pełni świadomej decyzji, która odpowiada potrzebom danej osoby².

Terapia hormonalna afirmatywna płciowo

Terapia hormonalna jest często stosowana, aby pomóc w rozwoju fizycznych cech płciowych, które są zgodne z tożsamością płciową danej osoby². Terapia hormonalna afirmatywna płciowo (GAHT) jest przepisywana w celu wywołania rozwoju drugorzędowych cech płciowych związanych z doświadczaną płcią danej osoby: testosteron dla tych, którzy poszukują cech męskich, oraz 17-estradiol dla tych, którzy poszukują cech żeńskich³.

Celem terapii hormonalnej jest zwiększenie komfortu pacjenta w odniesieniu zarówno do wyglądu fizycznego, jak i samopoczucia⁴. Hormony zazwyczaj muszą być przyjmowane przez całe życie, nawet jeśli pacjent przejdzie operację płci⁴. Terapia hormonalna wykazała skuteczność w zmniejszaniu wielu objawów cierpienia psychiatrycznego związanego z dysforią płciową⁵.

U osób przechodzących z męskiej na żeńską, pierwotne cechy płciowe mogą być tłumione za pomocą agonistów hormonu uwalniającego lutropinę (LHRH), związków progesteronowych (np. octan medroksynprogesteronu), spironolaktonu, flutamidu i octanu cyproteronu⁶. Piersi, zwiększona tkanka tłuszczowa i bardziej kobieca sylwetka mogą być promowane za pomocą estradiol etynylowego (0,1-0,5 mg/dzień) i sprzężonych estrogenów (7,5-10 mg/dzień)⁶.

U osób przechodzących z żeńskiej na męską, wzrost włosów na twarzy i ciele może być promowany za pomocą cypionatu testosteronu (200 mg domięśniowo co 2 tygodnie)⁶. Terapia hormonalna afirmatywna płciowo jest uważana za interwencję częściowo odwracalną, ponieważ podawanie hormonów w czasie powoduje zarówno odwracalne, jak i nieodwracalne zmiany⁷.

Kryteria i przygotowanie do terapii hormonalnej

Osoby z dysforią płciową lub niezgodnością płciową powinny otrzymać bezpieczny i skuteczny schemat hormonalny, który będzie tłumić wydzielanie hormonów płciowych organizmu, określone przy urodzeniu i manifestujące się w okresie dojrzewania, oraz utrzymywać poziomy steroidów płciowych w normalnym zakresie dla potwierdzonej płci danej osoby⁸.

Zaleca się, aby klinici potwierdzili kryteria diagnostyczne dysforii płciowej/niezgodności płciowej oraz kryteria dla fazy endokrynnej tranzycji płciowej przed rozpoczęciem leczenia⁹. Sugeruje się również, aby klinici mierzyli poziomy hormonów podczas leczenia, aby zapewnić, że endogenne steroidy płciowe są tłumione, a podawane steroidy płciowe są utrzymywane w normalnym zakresie fizjologicznym dla potwierdzonej płci⁹.

Leczenie hormonalne nie jest zalecane dla osób z dysforią płciową/niezgodnością płciową przed okresem dojrzewania¹⁰. Według wytycznych Towarzystwa Endokrynologicznego, dzieci przed osiągnięciem dojrzewania nie powinny otrzymywać terapii hormonalnej, ponieważ nie można postawić diagnozy transseksualizmu przed osiągnięciem przez dziecko dojrzewania¹¹.

Zabiegi chirurgiczne afirmatywne płciowo

Zabiegi chirurgiczne afirmatywne płciowo, takie jak operacja klatki piersiowej (zmniejszenie, usunięcie lub powiększenie piersi), operacja narządów płciowych lub inne zabiegi mające na celu maskulinizację lub feminizację ciała i wyglądu (np. operacja feminizacji twarzy), mogą być ważne dla łagodzenia dysforii płciowej¹².

Opcje chirurgiczne dla osób identyfikujących się jako transpłciowe często odnoszą się do procedur „górnych” (np. rekonstrukcja klatki piersiowej lub powiększenie piersi) i procedur „dolnych” (np. usunięcie i stworzenie nowych narządów płciowych)¹³. Należy zauważyć, że zabiegi chirurgiczne afirmatywne płciowo nie ograniczają się do interwencji genitalnych, ale mogą także obejmować zmiany twarzy, operację strun głosowych, powiększenie piersi, golenie krtani lub inne zabiegi niegenitalne¹⁴.

Niektóre osoby mogą zdecydować się na operację w celu trwałej zmiany części ciała związanych z ich biologiczną płcią¹⁵. Operacja płci dla transmężczyzn obejmuje: budowę penisa (falloplastyka lub metoidioplastyka), budowę moszny (skrotoplastyka) oraz implanty jądrowe¹⁶. Operacja płci dla transkobiet obejmuje: usunięcie jąder (orchidektomia), usunięcie penisa (penektomia) oraz budowę pochwy (waginoplastyka)¹⁶.

Badania wykazały, że zabiegi chirurgiczne afirmatywne płciowo są związane z poprawą wyników zdrowia psychicznego u osób z dysforią płciowej¹⁴. Większość ludzi, którzy przeszli leczenie zmiany płci, jest zadowolona z wyników, a bardzo niewielu żałuje podjęcia tej decyzji¹⁷.

Przygotowanie do zabiegów chirurgicznych

Przed podjęciem próby operacji, osoby muszą żyć jako preferowana płeć przez pewien czas. Nazywa się to doświadczeniem w rzeczywistym życiu lub RLE¹¹. Kandydaci muszą ukończyć minimum 12 miesięcy udanego ciągłego pełnoetatowego doświadczenia w rzeczywistym życiu w swojej potwierdzonej płci, bez powrotu do płci przypisanej przy urodzeniu¹⁸.

Chirurgia afirmatywna płciowo rzadko jest odpowiednia dla pacjentów poniżej 18. roku życia¹⁹. Prośby o mastektomię dla osób transpłciowych przechodzących z żeńskiej na męską w wieku 17 lat lub młodszych mogą być rozważane tylko w wyjątkowych okolicznościach na podstawie indywidualnej oceny¹⁹.

Istnieje kontrowersja dotycząca tego, czy młodzież powinna mieć możliwość poddania się operacji zmiany płci⁶. Wiele krajów odmawia operacji zmiany płci młodzieży; jednak wczesne leczenie może być korzystne u młodzieży, u której drugorzędowe cechy płciowe (np. włosy na twarzy, obniżony głos i rozwój piersi) nie rozwinęły się jeszcze w pełni⁶.

Alternatywne interwencje medyczne

Oprócz głównych interwencji hormonalnych i chirurgicznych, dostępne są także inne opcje medyczne wspomagające proces afirmacji płciowej²⁰. Opcje niemedyczne dla wyrażania tożsamości płciowej mogą obejmować: odzież, fryzury lub makijaż, terapię głosu lub coaching, usuwanie włosów, wiązanie piersi lub wyściółkę, ukrywanie lub pakowanie penisa²⁰.

Opcje medyczne mogą obejmować: hormony afirmatywne płciowo, leki blokujące dojrzewanie oraz zabiegi chirurgiczne afirmatywne płciowo²⁰. Inne sposoby łagodzenia dysforii płciowej mogą obejmować korzystanie z: afirmatywnego imienia i zaimków, terapii głosu i komunikacji w celu rozwinięcia charakterystyk wokalnych, które lepiej odpowiadają tożsamości płciowej, usuwania włosów lub przeszczepów włosów, ukrywania narządów płciowych, wiązania klatki piersiowej, wyściółki piersi oraz pakowania narządów płciowych²¹.

Usługi prawne pomagające w zmianie imienia i płci w dokumentach prawnych, usługi pomagające w wyglądzie, takie jak makijaż lub odzież, oraz usługi społeczne i środowiskowe pomagające w radzeniu sobie z problemami, takimi jak miejsce pracy, rodzina lub obawy związane z rodzicielstwem, mogą również stanowić ważne wsparcie²¹.