Proces kliniczny diagnostyki depresji poporodowej

Proces kliniczny diagnostyki depresji poporodowej stanowi złożony i wieloetapowy proces wymagający od lekarza zarówno wiedzy specjalistycznej, jak i umiejętności prowadzenia delikatnego wywiadu z pacjentką w trudnej sytuacji życiowej. Nie istnieje pojedynczy test diagnostyczny czy narzędzie, które lekarze używają do postawienia diagnozy depresji poporodowej¹. Zamiast tego, diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej obejmującej różne aspekty stanu zdrowia pacjentki.

Wywiad kliniczny jako podstawa diagnostyki

Diagnoza depresji poporodowej jest ustalana poprzez wywiad kliniczny z pacjentką². Lekarz zazwyczaj rozmawia z pacjentką o jej uczuciach, myślach i zdrowiu psychicznym, aby pomóc określić, czy ma ona krótkotrwały przypadek „baby blues” czy bardziej poważną formę depresji³. Szczegółowy wywiad jest kluczowy dla starannego odróżnienia między depresją poporodową a normalnym przebiegiem okresu poporodowego⁴.

Podczas wywiadu lekarz może zadawać pytania dotyczące objawów pacjentki i czasu ich wystąpienia⁵. Lekarz może zadać dodatkowe pytania w oparciu o odpowiedzi, objawy i potrzeby pacjentki⁵. Przygotowanie się do pytań pomoże maksymalnie wykorzystać wizytę⁵.

Pierwszym krytycznym krokiem w osiągnięciu diagnozy depresji poporodowej jest zwrócenie uwagi na początkowe oznaki i objawy, które pacjentka doświadcza⁶. Lekarz oceni nasilenie objawów, w tym zapyta o to, czy pacjentka ma myśli o krzywdzeniu siebie lub swojego dziecka⁷.

Ocena według kryteriów DSM-5

Jeśli objawy pacjentki są zgodne z depresją poporodową, specjalista zdrowia psychicznego może użyć piątej edycji Podręcznika Diagnostycznego i Statystycznego Zaburzeń Psychicznych (DSM-5)⁶. Zgodnie z DSM-5, diagnoza depresji poporodowej wymaga obecności co najmniej pięciu objawów przez okres co najmniej dwóch tygodni⁸. Diagnoza powinna obejmować depresję lub anedonię (utratę zainteresowania) oraz pięć objawów⁸.

Psychiatryści używają DSM-5 do diagnostyki, gdzie epizod depresji większej powinien rozpocząć się w ciągu czterech tygodni po porodzie⁹. Dodatkowo, objawy muszą być obecne przez co najmniej dwa tygodnie, a pacjentka powinna przedstawić co najmniej pięć z następujących objawów: obniżony nastrój, utrata zainteresowania aktywnościami lub hobby, zaburzenia snu, poczucie bezwartościowości, zmęczenie, trudności z koncentracją, myśli samobójcze, zmiana masy ciała⁹.

Badanie fizykalne i testy laboratoryjne

Wstępna ocena powinna obejmować dokładny wywiad, badanie fizykalne i rutynowe badania laboratoryjne¹⁰. Poziom tarczycy może być również sprawdzony, aby upewnić się, że gruczoł działa prawidłowo. Niedoczynność tarczycy może powodować takie same objawy jak depresja poporodowa⁷. Lekarze mogą zlecić badanie krwi w celu sprawdzenia poziomu hormonów¹¹.

Ocena powinna obejmować badanie psychiatryczne oraz badanie medyczne w celu wykluczenia problemów fizycznych, które mogą mieć objawy podobne do depresji (takich jak problemy z tarczycą czy niedobory witamin)¹². Lekarze mogą przeprowadzić niektóre testy, aby wykluczyć wszelkie problemy zdrowotne, które mogą przyczyniać się do objawów. Na przykład, schorzenia tarczycy mogą powodować depresję¹³.

Różnicowanie z innymi zaburzeniami

Istotnym elementem procesu diagnostycznego jest wykluczenie innych zaburzeń. Należy wykluczyć psychozę poporodową i zaburzenie dwubiegunowe u wszystkich pacjentek¹⁴. Kobiety z depresją okołoporodową powinny być ocenione pod kątem zaburzenia dwubiegunowego, psychozy poporodowej i ryzyka samobójczego¹⁵.

Diagnoza depresji poporodowej powinna również obejmować pytanie pacjentek o przeszłe epizody maniakatne¹⁶. Można rozważyć przesiewowe badanie wszystkich kobiet w kierunku zaburzenia dwubiegunowego. Minimalnie należy to zrobić przed rozpoczęciem leczenia antydepresantem, ponieważ 1 na 5 kobiet, które mają pozytywny wynik przesiewu w kierunku depresji, może mieć zaburzenie dwubiegunowe¹⁷.

Leczenie zaburzenia dwubiegunowego samym antydepresantem jest przeciwwskazane i wiąże się z pogorszeniem objawów nastroju, co może zwiększyć ryzyko manii, psychozy i samobójstwa¹⁷. Ogólnie rzecz biorąc, jeśli podejrzewa się zaburzenie dwubiegunowe, wskazana jest konsultacja z psychiatrią lub skierowanie do psychiatry w celu dalszej oceny¹⁷.

Rola zespołu medycznego

Położnicy i pediatrzy mają najlepszą okazję do przesiewowego badania kobiet w kierunku depresji poporodowej, szczególnie podczas wizyty poporodowej lub nawet w początkowym trzecim trymestrze, jednak lekarze rodzinni mogą również spotkać kobiety z niezdiagnozowaną depresją poporodową i powinni być w stanie rozpoznać ten bardzo rozpowszechniony stan¹⁹.

Położnik, pediatra i lekarze podstawowej opieki zdrowotnej odgrywają kluczową rolę w przesiewowym badaniu i leczeniu depresji poporodowej⁸. Zespół zdrowia psychicznego, zespół położniczy i lekarz rodzinny będą ściśle współpracować podczas ciąży i po urodzeniu dziecka²⁰.

Znaczenie wczesnej i dokładnej oceny

Szybka diagnoza, interwencja i leczenie lub skierowanie do odpowiedniej opieki może przynieść wielką korzyść życiu matek z depresją poporodową i ich dzieci²¹. Im wcześniej zostanie rozpoznana, zdiagnozowana i leczona, tym szybciej nastąpi wyzdrowienie²².

Identyfikacja tych objawów i potwierdzenie depresji poporodowej to delikatne badanie kliniczne dla położników i lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w okresie poporodowym²³. Diagnoza depresji poporodowej wymaga, aby objawy były obecne przez 2 tygodnie²⁴.

Dokumentacja i kodowanie

Diagnoza depresji poporodowej postawiona przy użyciu DSM-5 pomaga również rodzinom. Dzięki medycznie potwierdzonej diagnozie, ubezpieczyciele zwrócą rodzinom koszty leczenia⁶. Odpowiednie kodowanie jest bardzo specyficzne dla płatnika w tym scenariuszu – zaleca się ostateczne potwierdzenie z indywidualnymi płatnikami²⁵.

Kod ICD-10 Z13.32 „Spotkanie w celu przesiewowego badania depresji matczynej” powinien być używany dla tych usług przesiewowych. Jeśli wyniki są pozytywne i wymagają postępowania i/lub skierowania, należy użyć odpowiednich kodów z rozdziału 5 i/lub 15 ICD-10²⁵.

Wyzwania w procesie diagnostycznym

Pomimo dostępności narzędzi diagnostycznych, depresja poporodowa często nie jest właściwie diagnozowana⁷. Mniej niż 50% kobiet, które doświadczają depresji poporodowej, otrzyma diagnozę²⁶. Stan ten jest często zaniedbywany i niedodiagnozowany; w związku z tym cierpiące matki nie otrzymują odpowiedniego leczenia²³.

Objawy depresji poporodowej mogą być trudne do wykrycia²⁷. Wiele kobiet ma te objawy po porodzie: problemy ze snem, zmiany apetytu, silne zmęczenie, obniżone libido, częste zmiany nastroju²⁷. Dlatego tak ważne jest systematyczne podejście diagnostyczne i wykorzystanie sprawdzonych kryteriów oraz narzędzi przesiewowych.