Wirusowe przyczyny chorób przenoszonych drogą płciową

Infekcje wirusowe stanowią drugą główną grupę przyczyn chorób przenoszonych drogą płciową i charakteryzują się fundamentalną różnicą w porównaniu do infekcji bakteryjnych – obecnie nie istnieją skuteczne leki, które mogłyby je całkowicie wyeliminować z organizmu¹. Do najważniejszych wirusów przenoszonych drogą płciową należą wirus opryszczki pospolitej (HSV), wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), wirus niedoboru odporności człowieka (HIV) oraz wirusy zapalenia wątroby typu B i C².

Wirus opryszczki pospolitej (HSV) – przewlekła infekcja wirusowa

Wirus opryszczki pospolitej występuje w dwóch głównych typach: HSV-1 i HSV-2, które mogą powodować infekcje zarówno w okolicy ust, jak i narządów płciowych³⁴. Tradycyjnie HSV-1 kojarzony był z opryszczką warg, podczas gdy HSV-2 z opryszczką narządów płciowych, jednak oba typy mogą infekować dowolną lokalizację w zależności od sposobu przeniesienia.

HSV-1 najczęściej infekuje jamę ustną i może rozprzestrzeniać się przez ślinę lub kontakt z opryszczkowymi zmianami wokół ust innej osoby³. Może również przenieść się na narządy płciowe podczas seksu oralnego. HSV-2 zazwyczaj atakuje obszar narządów płciowych, okolicę odbytu i jamę ustną, przenosząc się podczas stosunków dopochwowych, oralnych i odbytniczych.

Charakterystyczną cechą infekcji HSV jest jej utajony przebieg – po pierwszym zakażeniu wirus pozostaje w organizmie przez całe życie⁵. Może przechodzić w stan uśpienia, a wielu ludzi nigdy nie rozwija objawów. Podobnie, osoba może mieć bezobjawową opryszczkę i wydzielać aktywny wirus bez jakichkolwiek objawów, co znacznie utrudnia kontrolę rozprzestrzeniania się infekcji.

Główne objawy opryszczki to pęcherzyki wokół ust, odbytu lub narządów płciowych⁵. Pęcherzyki te mogą pękać, powodując bolesne rany, których gojenie zajmuje tydzień lub dłużej. Niektóre osoby nigdy nie mają objawów, inne mają tylko początkowy epizod, a jeszcze inne doświadczają nawracających epizodów. Pierwszy napad jest zazwyczaj najcięższy, ale osoby z osłabionym układem immunologicznym mają wyższe ryzyko ciężkich objawów.

Opryszczka może również zwiększać szansę zarażenia się lub przenoszenia HIV⁵. Uszkodzenia skóry i błon śluzowych spowodowane przez HSV ułatwiają przedostawanie się innych patogenów, w tym wirusa HIV, do organizmu.

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) – najczęstsza infekcja wirusowa

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest jedną z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową⁶. Rocznie w Stanach Zjednoczonych diagnozuje się 14 milionów nowych przypadków HPV, co czyni go najczęstszą chorobą przenoszoną drogą płciową w tym kraju. Istnieje ponad 40 typów HPV, które mogą być przenoszone podczas kontaktów seksualnych⁷.

HPV jest grupą wirusów, które atakują skórę i błony śluzowe, takie jak gardło, szyjka macicy, odbyt i jama ustna⁸. Wiele osób doświadcza braku objawów, ale niektóre typy HPV mogą powodować brodawki narządów płciowych. Posiadanie HPV może również zwiększać ryzyko raka szyjki macicy i raka gardła.

Typy HPV można podzielić na dwie główne kategorie: o niskim i wysokim ryzyku⁶. Typy o wysokim ryzyku, szczególnie HPV-16, są związane z nowotworami głowy i szyi. Około 9000 przypadków nowotworów głowy i szyi związanych z HPV jest diagnozowanych rocznie. Typy o niskim ryzyku mogą powodować brodawki lub zmiany w jamie ustnej i gardle.

HPV może rozprzestrzeniać się podczas stosunków dopochwowych i odbytniczych, seksu oralnego oraz kontaktu narząd płciowy-narząd płciowy⁸. Charakterystyczną cechą HPV jest możliwość przenoszenia przez kontakt skóra-skóra, co oznacza, że prezerwatywy nie zapewniają pełnej ochrony przed tym wirusem.

Szczególnie ważny jest związek HPV z nowotworami. HPV powoduje 95% przypadków raka szyjki macicy⁹. Może również powodować raka odbytu, raka gardła u wszystkich osób oraz raka prącia u mężczyzn¹⁰. Niektóre szczepy infekcji HPV mogą być również związane z rakiem szyjki macicy u młodych osób¹¹.

Wirus niedoboru odporności człowieka (HIV)

HIV jest wirusem, który atakuje układ immunologiczny organizmu¹². Sprawia, że osoba jest bardziej podatna na określone inne infekcje. Bez leczenia, ta podatność na infekcje pogarsza się i może prowadzić do zagrażających życiu powikłań. HIV może również prowadzić do AIDS (zespół nabytego niedoboru odporności), który jest najbardziej zaawansowanym stadium infekcji HIV⁹.

Po zakażeniu HIV wirus będzie obecny w płynach ustrojowych zakażonej osoby, w tym w nasieniu, krwi, mleku matki oraz płynach z pochwy i odbytu¹². Jeśli te płyny dostaną się do organizmu innej osoby, ta osoba może również zarazić się HIV. Może to nastąpić przez kontakt seksualny, dzielenie się igłami, kontakt z uszkodzoną skórą, poród i karmienie piersią.

HIV może być przenoszone przez kontakt seksualny lub krew, lub od matki do dziecka podczas ciąży, porodu lub karmienia piersią¹³. Ma również inne drogi przenoszenia – może rozprzestrzeniać się przez używanie niesterylnych igieł do narkotyków oraz kontakt seksualny¹⁴.

W początkowych stadiach HIV może powodować zmęczenie, gorączkę, powiększone węzły chłonne lub ból gardła¹⁵. Nawet jeśli nie ma zauważalnych objawów, wirus z czasem uszkadza układ immunologiczny. Bez leczenia mogą rozwinąć się poważne powikłania wynikające z powszechnych bakterii, wirusów i grzybów, z którymi organizm normalnie potrafiłby sobie poradzić.

Leczenie może zmniejszyć ilość wirusa obecnego w organizmie do niewykrywalnego poziomu¹². Przy właściwym leczeniu antyretrowirusowym (ART), większość osób z HIV żyje przez wiele lat z minimalnymi objawami lub bez objawów¹⁶.

Wirusy zapalenia wątroby typu B i C

Zapalenie wątroby B i C to poważne infekcje wątroby spowodowane przez różne wirusy¹⁷. Zapalenie wątroby B i C są bardziej poważne niż zapalenie wątroby A, ale każde z nich może powodować zapalenie wątroby. Zapalenie wątroby B jest najczęstszą formą i często rozprzestrzenia się przez kontakt seksualny¹⁸.

Zapalenie wątroby B może powodować długoterminową infekcję i prowadzić do uszkodzenia wątroby¹⁹. Po zakażeniu wirus może pozostawać w nasieniu, krwi i innych płynach ustrojowych danej osoby. Przenoszenie jest możliwe przez kontakt seksualny, niesterylny sprzęt do iniekcji oraz nakłuwanie skóry ostrym przedmiotem, na którym obecny jest wirus. Ta infekcja może również przenieść się na dziecko podczas ciąży lub porodu.

Zapalenie wątroby B jest jedyną chorobą przenoszoną drogą płciową, którą można zapobiec za pomocą szczepionki¹⁸. Istnieją szczepionki chroniące przed HPV i zapaleniem wątroby B²⁰.

Zapalenie wątroby C jest zapaleniem wątroby spowodowanym wirusem zapalenia wątroby C²¹. Najczęstsze sposoby przenoszenia zapalenia wątroby C to: dzielenie się sprzętem do narkotyków, takim jak igły, strzykawki i sprzęt do wąchania; nakłucie się igłą, która była używana przez kogoś, kto ma zapalenie wątroby C; transfuzje krwi lub produktów krwiopochodnych w krajach, gdzie nie testuje się krwi pod kątem zapalenia wątroby C.

Dorośli z zapaleniem wątroby mogą być kandydatami do raka jamy ustnej, dlatego należy obserwować objawy i ściśle współpracować z lekarzem²². Zapalenie wątroby A i C może być przenoszone przez seks oralny, chociaż ryzyko jest mniejsze niż w przypadku niektórych innych chorób przenoszonych drogą płciową.

Inne wirusy przenoszone drogą płciową

Istnieje również kilka innych wirusów, które mogą być przenoszone drogą płciową, choć są mniej powszechne. Cytomegalowirus (CMV) jest jednym z wirusów wymienianych jako przyczyna chorób przenoszonych drogą płciową²³²⁴. Wirus Zika również może być przenoszony drogą płciową²³²⁴.

Molluscum contagiosum to infekcja skóry, która może być przenoszona przez kontakt skóra-skóra, w tym kontakt seksualny²⁵. Nie jest szkodliwa, ale jeśli przenosi się przez kontakt seksualny, bezbolesne guzki pojawiają się na brzuchu, pachwinie, narządach płciowych, pośladkach lub udach od dwóch tygodni do sześciu miesięcy po kontakcie.

Charakterystyka infekcji wirusowych

Infekcje wirusowe przenoszone drogą płciową charakteryzują się kilkoma wspólnymi cechami, które odróżniają je od infekcji bakteryjnych. Po pierwsze, wirusowe choroby weneryczne, szczególnie opryszczka narządów płciowych i infekcja HIV, zazwyczaj utrzymują się przez całe życie¹. Leki przeciwwirusowe mogą kontrolować, ale jeszcze nie wyleczyć tych infekcji.

Większość infekcji wirusowych przenosi się łatwiej przez błony śluzowe prącia, sromu, odbytu, dróg moczowych i (rzadziej, w zależności od typu infekcji) usta, gardła, dróg oddechowych i oczu²⁶. Niektóre wirusy, takie jak HSV i HPV, mogą być przenoszone przez bezpośredni kontakt skóra-skóra.

Leczenie infekcji wirusowych opiera się głównie na lekach przeciwwirusowych, które mogą kontrolować objawy i spowalniać progresję choroby, ale nie eliminują wirusa z organizmu²⁷. Obecnie zapalenie wątroby B, wirus opryszczki pospolitej (HSV), wirus niedoboru odporności człowieka (HIV) i wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) są nieuleczalne.

Leki przeciwwirusowe są wysoce skuteczne w kontrolowaniu objawów i progresji choroby²⁸. Na przykład, w przypadku HIV, terapia antyretrowirusowa (ART) tłumi wirusa i może spowolnić progresję HIV do AIDS.