Czynniki środowiskowe i behawioralne w etiologii nowotworów

Czynniki środowiskowe i behawioralne stanowią dominującą grupę przyczyn nowotworów, odpowiadając za znaczną większość przypadków tej choroby¹. Ponad jedna trzecia zgonów z powodu nowotworów na całym świecie (oraz około 75-80% w Stanach Zjednoczonych) jest potencjalnie możliwa do uniknięcia poprzez zmniejszenie ekspozycji na znane czynniki¹. Główne czynniki środowiskowe przyczyniające się do zgonów z powodu nowotworów obejmują ekspozycję na różne czynniki chemiczne i fizyczne, przy czym używanie tytoniu stanowi 25-30% zgonów nowotworowych¹.

Tytoń jako główny czynnik behawioralny

Palenie tytoniu pozostaje najważniejszym pojedynczym czynnikiem ryzyka nowotworów i jest główną przyczyną raka płuc, powodując 80-90% przypadków tej choroby². Dym tytoniowy zawiera co najmniej 69 substancji rakotwórczych, które mogą uszkadzać DNA komórek³⁴. Palenie zwiększa ryzyko nie tylko raka płuc, ale także nowotworów jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku, żołądka, nerek, pęcherza moczowego oraz trzustki⁵.

Badania wykazały związek między paleniem tytoniu a wieloma formami nowotworów, przy czym dekady badań potwierdziły powiązanie między używaniem tytoniu a nowotworami płuc, krtani, głowy, szyi, żołądka, pęcherza moczowego, nerek, przełyku i trzustki⁵. Palenie jest odpowiedzialne za prawie jedną trzecią wszystkich zgonów z powodu nowotworów². W Wielkiej Brytanii palenie jest największą przyczyną nowotworów, powodując 15 na każde 100 przypadków (15%)⁶.

Rola otyłości i czynników żywieniowych

Po paleniu, nadwaga jest drugą największą przyczyną nowotworów⁶. W Stanach Zjednoczonych nadmierna masa ciała jest związana z rozwojem wielu typów nowotworów i stanowi czynnik w 14-20% wszystkich zgonów z powodu nowotworów⁸. Badania wykazały, że wiele typów nowotworów jest częstszych u osób z nadwagą lub otyłością, w tym nowotwory piersi, jelita grubego, błony śluzowej macicy (endometrium), przełyku, trzustki, nerek, wątroby, żołądka, jajników, tarczycy, szpiczak i mózgu (oponiak)⁹.

Dieta odgrywa znaczącą rolę w etiologii nowotworów. Dieta bogata w przetworzoną żywność, czerwone mięso, cukier i tłuszcze trans może zwiększać ryzyko rozwoju niektórych typów nowotworów, szczególnie jelita grubego i żołądka⁴. Razem dieta i otyłość są powiązane z około 30-35% zgonów z powodu nowotworów⁸. Z drugiej strony, brak ćwiczeń nie powoduje bezpośrednio nowotworów, ale może przyczyniać się do otyłości, która zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów piersi, jelita grubego i endometrium⁴.

Alkohol jako czynnik rakotwórczy

Alkohol jest przykładem chemicznego karcinogenu⁸. Światowa Organizacja Zdrowia sklasyfikowała alkohol jako substancję rakotwórczą grupy 1⁸. Spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko nowotworów jamy ustnej, gardła, przełyku, krtani (krtań), wątroby i piersi¹⁰. Nadmierne spożycie alkoholu może przyczyniać się do rozwoju różnorodnych nowotworów¹¹.

W Australii używanie alkoholu jest powiązane z około 4,5% nowotworów¹². Większość osób, u których zdiagnozowano raka jamy ustnej, nadmiernie pije alkohol⁷. Kombinacja tytoniu i alkoholu zwiększa ryzyko raka jamy ustnej znacznie bardziej niż każdy z tych dwóch czynników ryzyka osobno⁷.

Zanieczyszczenie środowiska i ekspozycja zawodowa

Zanieczyszczenie powietrza zwiększa ryzyko raka płuc, ale w Wielkiej Brytanii ryzyko to jest stosunkowo małe¹³. Zanieczyszczenie powietrza zostało powiązane z różnymi nowotworami, w tym rakiem płuc, piersi i wątroby¹¹. Dowody wskazują, że zanieczyszczenie pyłem zawieszonym, takie jak to pochodzące z dymu spalinowego, zwiększa ryzyko raka płuc¹⁴.

Niektóre zawody wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów¹³. Ekspozycja na niektóre niebezpieczne substancje chemiczne stwarza ryzyko raka płuc¹⁴. Praca z materiałami takimi jak azbest, uran, arsen, kadm, chrom, nikiel i niektóre produkty naftowe jest szczególnie niebezpieczna¹⁴. Istnieje szeroka gama chemikaliów domowych, które przyczyniają się do rozwoju nowotworów, takich jak benzen, azbest i arsen¹¹.

Promieniowanie jako czynnik środowiskowy

Do 10% nowotworów inwazyjnych jest związanych z ekspozycją na promieniowanie, w tym zarówno niejonizujące, jak i jonizujące¹⁶. Promieniowanie jonizujące z różnych źródeł, w tym ze słońca, jest również znane jako przyczyna nowotworów¹⁷. Jedną z głównych przyczyn środowiskowych nowotworów jest promieniowanie ultrafioletowe (UV) ze słońca⁶.

Częsta bezpośrednia ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV) ze słońca lub ze źródeł sztucznych, takich jak solarium, może uszkadzać skórę i zwiększać ryzyko rozwoju raka skóry¹⁸. Nowotwory warg są częstsze u osób spędzających czas na słońcu¹⁹. Używanie solariów może również zwiększać ryzyko raka warg¹⁹.

Czynniki geograficzne i regionalne

Istnieją również powiązania między różnymi regionami geograficznymi a określonymi nowotworami²⁰. Niektóre populacje lokalne lub zawody, które cierpią na nieproporcjonalnie wysokie poziomy nowotworów, mogą również używać wyników badań do odkrywania przypadków ekspozycji na substancje rakotwórcze²¹. Występowały dowody nowotworów u niepowiązanych dzieci w niektórych dzielnicach i miastach²².

W Stanach Zjednoczonych istnieją różnice rasowe dotyczące wielu nowotworów²³. Jest to szczególnie prawdziwe w przypadku raka prostaty – czarnoskórzy mężczyźni są 1,67 raza bardziej narażeni na diagnozę raka prostaty w porównaniu z białymi ludźmi²³. Rak trzustki jest proporcjonalnie częstszy wśród Żydów aszkenazyjskich niż w pozostałej części populacji²⁴.

Wpływ aktywności fizycznej

Niewystarczająca aktywność fizyczna jest jednym z czynników ryzyka nowotworów²⁵. Regularna aktywność fizyczna może zmniejszyć ryzyko raka piersi²⁶. Bycie bardziej aktywnym może pomóc utrzymać zdrową masę ciała i zmniejszyć ryzyko nowotworów¹³. Badania wskazują, że bycie fizycznie aktywnym może zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów, ale nie rozumiemy w pełni mechaniki tego, dlaczego tak się dzieje²⁷.

Możliwości prewencji

Wpływ wielu czynników środowiskowych można zmniejszyć poprzez dokonywanie zdrowych wyborów dotyczących stylu życia²⁰. Wiadomo, że 1 na 3 nowotwory można zapobiec poprzez prowadzenie zdrowego stylu życia²⁸. Najlepsze sposoby zapobiegania nowotworom to: rzucenie palenia, zmniejszenie spożycia alkoholu, utrzymanie zdrowej masy ciała, zbilansowana dieta, wystarczająca ilość ćwiczeń, ochrona przed słońcem²⁸.

Interwencje zdrowia publicznego ukierunkowane na minimalizowanie ekspozycji na te zapobiegalne czynniki mogłyby łagodzić ciężkość choroby poprzez zapobieganie akumulacji mutacji, które bezpośrednio przyczyniają się do fenotypu nowotworowego²¹. Około 4 na 10 przypadków nowotworów można zapobiec⁶. Mamy wystarczającą wiedzę, aby zapobiec około 40% wszystkich nowotworów²⁹. Większość nowotworów jest powiązana z używaniem tytoniu, niezdrową dietą lub czynnikami infekcyjnymi²⁹.