Procesy immunopatologiczne i uszkodzenie tkanek w MOGAD

Procesy immunopatologiczne w chorobie przeciwciał MOG (MOGAD) charakteryzują się złożoną odpowiedzią zapalną, która prowadzi do specyficznych wzorców uszkodzenia tkanek ośrodkowego układu nerwowego. Zrozumienie tych mechanizmów jest fundamentalne dla poznania patogenezy choroby i opracowania skutecznych strategii terapeutycznych¹.

Charakterystyka odpowiedzi zapalnej

Odpowiedź immunologiczna w zmianach zapalnych związanych z MOGAD wydaje się być zdominowana przez limfocyty T CD4-pozytywne z mniejszą infiltracją limfocytów T CD8-pozytywnych i komórek B². Ta charakterystyczna dominacja limfocytów T CD4+ stanowi istotną różnicę w porównaniu do stwardnienia rozsianego, gdzie przeważają limfocyty T CD8+³.

Profil płynu mózgowo-rdzeniowego u pacjentów z MOGAD może wykazywać podwyższone poziomy cytokin i chemokin prozapalnych związanych zarówno z komórkami B, jak i T, co potwierdza złożoną aktywację immunologiczną zarówno wrodzonej, jak i nabytej odporności². Obecność tych mediatorów zapalnych wskazuje na systemową naturę procesu chorobowego.

W zmianach demielinizacyjnych obecne są również granulocyty, makrofagi/mikroglej oraz aktywowany dopełniacz, które mogą przyczyniać się do demielinizacji podczas ostrych nawrotów choroby⁴. Ta różnorodność komórek zapalnych sugeruje wielokierunkową naturę odpowiedzi immunologicznej w MOGAD.

Wzorce demielinizacji i uszkodzenia tkanek

Badania neuropatologiczne ujawniają charakterystyczny wzór demielinizacji okołożylnej i zlewnej obecny w istocie białej, korze mózgowej oraz strukturach głębokiej istoty szarej. Demielinizacja korowa jest częsta, a dominują śródkorowe zmiany demielinizacyjne⁵. Ważne jest to, że zmiany zlewne powstają w wyniku łączenia się zmian okołożylnych, a nie radialnego rozszerzania się zmian jak w stwardnieniu rozsianym⁶.

Zmiany demielinizacyjne MOGAD przypominają bardziej te obserwowane w stwardnieniu rozsianym niż w NMO. Są podobne do wzorca II stwardnienia rozsianego z limfocytami T i makrofagami otaczającymi naczynia krwionośne, zachowaniem oligodendrocytów oraz oznakami aktywacji układu dopełniacza⁷. Jednak kilka badań przeprowadzonych w 2020 roku wykazało, że zmiany MOGAD różnią się od tych obserwowanych w stwardnieniu rozsianym pod wieloma względami, w tym ich rozmieszczeniem topograficznym w ośrodkowym układzie nerwowym, typem demielinizacji oraz naturą odpowiedzi zapalnej⁷.

Uszkodzenie oligodendrocytów i zachowanie astrocytów

Charakterystyczną cechą MOGAD jest to, że proces chorobowy jest klasyfikowany jako oligodendrogliopatia, w przeciwieństwie do NMOSD, które jest astrocytopatią. Ta różnica odzwierciedla się w poziomach w surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym białka kwasowego włókien glejowych (GFAP), markera uszkodzenia astrocytów, który występuje rzadziej u pacjentów z MOGAD w porównaniu do NMOSD⁸.

W przeciwieństwie do seropozytywnego spektrum zaburzeń neuromyelitis optica z przeciwciałami przeciwko akwaporynie-4, ekspresja akwaporyny-4 jest zachowana w MOGAD, a uszkodzenie astrocytów jest znacznie mniej wyraźne⁵. To obserwacja ma istotne implikacje dla zrozumienia mechanizmów chorobowych i potencjalnych celów terapeutycznych.

Patologiczną cechą charakterystyczną MOGAD jest współistnienie demielinizacji okołożylnej i zlewnej z relatywnie zachowanymi oligodendrocytami⁹. To zachowanie oligodendrocytów może wyjaśniać lepsze możliwości regeneracji mieliny w MOGAD w porównaniu do innych chorób demielinizacyjnych.

Rola układu odprowadzającego mózgu

Najnowsze badania sugerują, że pacjenci z MOGAD mogą mieć upośledzoną funkcję układu glimfatycznego, mierzoną za pomocą wskaźnika ALPS, która jest związana z niepełnosprawnością pacjentów¹⁰. Układ odprowadzający odpady z mózgu może być użyteczny w unikaniu dalszego uszkodzenia tkanek z powodu gromadzenia się neurotoksycznych produktów odpadowych po aktywności zapalnej⁹.

Hipoteza zakłada, że układ glimfatyczny jest upośledzona u pacjentów z MOGAD i przyczynia się do niepełnosprawności klinicznej poprzez pośrednie pogorszenie procesów zapalnych i neurodegeneracyjnych z powodu nieefektywnego usuwania rozpuszczalnych produktów odpadowych, podtrzymując prozapalne środowisko tkanki mózgowej⁹. Przyczynowa rola dysfunkcji glimfatycznej w niepełnosprawności pacjentów powinna być badana w badaniach podłużnych¹¹.

Znaczenie kliniczne procesów immunopatologicznych

Zrozumienie procesów immunopatologicznych w MOGAD ma bezpośrednie implikacje kliniczne. Systematyczne badania neuropatologiczne pacjentów z MOGAD są rzadkie i obejmują kilka opisów przypadków oraz 2 większe badania⁶. Odkrycia te mogą potencjalnie zwiększyć nasze zrozumienie patofizjologii MOGAD i przyczynić się do opracowania nowych strategii terapeutycznych¹¹.

Badania nad MOGAD u pacjentów z infekcją HIV mogą dostarczyć wskazówek co do rodzaju dysregulacji immunologicznej występującej u pacjentów z MOGAD, a tym samym przyczynić się do dalszego zrozumienia jej patofizjologii¹². Obecność przeciwciał MOG i niskie liczby CD4 u pacjentów z zaawansowanym HIV kwestionuje niektóre z postulowanych teorii patogenezy MOGAD¹².