Epidemiologia anemii z niedoboru witamin – statystyki i występowanie

Anemia z niedoboru witamin stanowi jeden z najważniejszych problemów zdrowia publicznego na całym świecie, dotykając miliony ludzi w różnych grupach wiekowych¹. Problem ten jest szczególnie istotny ze względu na swoje poważne konsekwencje zdrowotne oraz często niedoszacowaną częstość występowania w populacji ogólnej.

Globalne rozmiary problemu

Według Światowej Organizacji Zdrowia, niedobór witaminy B12 może być uznany za globalny problem zdrowia publicznego wpływający na miliony osób¹. Jednak rzeczywista częstość występowania i zapadalność na niedobór witaminy B12 na całym świecie pozostaje nieznana ze względu na ograniczone dane populacyjne¹. Anemia ogółem dotyka około 1,62 miliarda ludzi na świecie, przy czym szczególnie wysokie wskaźniki występują w krajach o niskich dochodach².

Globalnie szacuje się, że anemia wpływa na około 40% dzieci w wieku 6-59 miesięcy, 37% kobiet ciężarnych oraz 30% kobiet w wieku 15-49 lat³. Niedobory witamin A, kwasu foliowego, witaminy B12 i ryboflawiny mogą prowadzić do anemii ze względu na ich specyficzną rolę w syntezie hemoglobiny i produkcji erytrocytów⁴.

Występowanie w krajach rozwiniętych

W krajach rozwiniętych, takich jak Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, około 6% populacji ogólnej ma niedobór witaminy B12¹. Wśród osób powyżej 60. roku życia odsetek ten wzrasta dramatycznie do około 20%¹⁵. Dane z National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) pokazują, że około 3,6% dorosłych i 3,7% osób starszych niż 60 lat ma klinicznie zdefiniowany niedobór witaminy B12⁶.

W populacji ogólnej niektóre badania wykazały, że wśród pacjentów z anemią około 1-2% przypadków jest spowodowanych niedoborem B12⁷. Inne badania pokazują, że wśród pacjentów z kliniczną makrocytozą 18-20% przypadków było spowodowanych niedoborem B12⁷. W jednym z badań 15% dorosłych powyżej 65 lat miało laboratoryjne oznaki niedoboru witaminy B12⁸.

Sytuacja w krajach rozwijających się

W krajach słabiej rozwiniętych wskaźniki niedoboru witaminy B12 są znacznie wyższe. W całej Ameryce Łacińskiej 40% populacji ma niedobór tej witaminy¹⁵. W niektórych częściach Afryki odsetek ten sięga 70%¹⁵, a w niektórych regionach Indii nawet 70-80%¹⁵.

Badania epidemiologiczne w krajach rozwijających się są ograniczone, ale dostępne dane wskazują na wysoką częstość występowania niedoboru B12. Przykładowo, niedobór witaminy B12 stwierdzono u 11,4% dzieci w wieku szkolnym w Wenezueli, 7,7% dzieci poniżej 16 lat w Meksyku, 11,7% kobiet w wieku reprodukcyjnym w Wietnamie oraz aż 61,34% kobiet ciężarnych w Wenezueli⁹.

Grupy szczególnego ryzyka

Niedobór witaminy B12 jest znacznie częstszy u osób starszych, niezależnie od przyczyny⁷. Zarówno niedobór witaminy B12, jak i kwasu foliowego są częstsze u osób starszych, dotykając około 1 na 10 osób w wieku 75 lat i starszych oraz 1 na 20 osób w wieku 65-74 lata¹⁰. Anemia złośliwa zazwyczaj występuje u ludzi w wieku 40-70 lat, ze średnim wiekiem zachorowania wynoszącym 60 lat u osób rasy białej i 50 lat u osób rasy czarnej¹¹.

Wegetarianie stanowią szczególnie narażoną grupę – niedobór witaminy B12 wśród nich wynosi od 21 do 85%, niezależnie od wieku, miejsca zamieszkania, typu wegetarianizmu i charakterystyk demograficznych¹². Problem ten dotyczy wszystkich grup wegetarian, w tym laktowegetarian, owowegetarian, lakto-owowegetarian i wegan¹³.

Różnice regionalne i etniczne

Występowanie anemii złośliwej wykazuje znaczące różnice regionalne i etniczne. Choroba ta była pierwotnie uważana za ograniczoną głównie do osób rasy białej pochodzenia skandynawskiego i celtyckiego, jednak późniejsze dowody pokazują, że występuje we wszystkich rasach¹⁴. Anemia złośliwa z powodu problemów autoimmunologicznych występuje u około jednej na 1000 osób w USA¹⁵.

Przewaga płci żeńskiej została odnotowana w Anglii, Skandynawii i wśród osób pochodzenia afrykańskiego w stosunku 1,5:1, jednak dane ze Stanów Zjednoczonych pokazują równy rozkład płci¹⁴. Częstość występowania anemii złośliwej może być wyższa u osób rasy białej i niższa u Latynosów i osób rasy czarnej¹⁶.

Specyficzne populacje i okoliczności

Wśród dzieci w wieku przedszkolnym w Turcji niedobór B12 był znacząco wyższy w grupie 6-11 miesięcy (25%) w porównaniu z grupami 12-23 miesiące (5,8%) i 24-47 miesięcy (2,8%)¹⁷. U pacjentów z cukrzycą typu 2 jedno z badań wykazało 22% częstość występowania niedoboru witaminy B12¹⁶.

W Irlandii ogólna częstość występowania anemii wyniosła 12,0% i była wyższa u kobiet niż u mężczyzn (13,2% vs 10,5%)¹⁸. Częstość występowania bezwzględnego niedoboru żelaza wyniosła 37,0%, a funkcjonalnego niedoboru żelaza 26,4%¹⁸. Badanie to podkreśliło wysokie obciążenie anemią w systemie opieki zdrowotnej, szczególnie wśród grup wysokiego ryzyka¹⁸.

Trendy czasowe i prognozowanie

Populacyjne badanie kohortowe zaburzeń autoimmunologicznych obejmujące 22 miliony osób w Wielkiej Brytanii wykazało, że chociaż ogólnie częstość występowania zaburzeń autoimmunologicznych była wyższa w latach 2017-19 w porównaniu z latami 2000-02, częstość występowania anemii złośliwej znacząco spadła¹⁹.

W latach 2019-2021 w Kolumbii Brytyjskiej wykonano 2,17 miliona testów B12 dla 1,39 miliona pacjentów. Około 33% pacjentów miało dwa lub więcej testów w tym okresie. Dziewięć procent wszystkich testów B12 wykazało nieprawidłowy wynik²⁰.

Wyzwania diagnostyczne i niedoszacowanie problemu

Częstość występowania anemii złośliwej jest prawdopodobnie niedoszacowana ze względu na złożoność diagnozy¹⁴. Częstość występowania niedoboru witaminy B12 jest trudna do ustalenia ze względu na różnorodne etiologie i różne testy diagnostyczne²¹. Według raportów, około 1,5% do 15% ludzi ma niedobór witaminy B12²¹.

Brak uzgodnionego standardu referencyjnego do pomiaru B12 oraz różnice w progach diagnostycznych dodatkowo komplikują ocenę rzeczywistej częstości występowania tego niedoboru²². Niska częstość badań przesiewowych w kierunku niedoborów żelaza, B12 i kwasu foliowego podkreśla istotną lukę w opiece medycznej¹⁸.