Epidemiologia amyloidozy ATTR i AA – regionalne różnice i trendy

Amyloidoza transtyretynowa (ATTR) i amyloidoza AA charakteryzują się odmiennym profilem epidemiologicznym w porównaniu z amyloidozą AL. Obie postacie wykazują wyraźne różnice geograficzne, etniczne i związane z wiekiem, co ma istotne znaczenie dla planowania strategii diagnostycznych i terapeutycznych¹.

Amyloidoza ATTR – postać dziedziczna (ATTRv)

Dziedziczna amyloidoza transtyretynowa (ATTRv, wcześniej nazywana ATTRm) wykazuje wyraźne skupiska geograficzne. Globalna częstość występowania szacowana jest na około 1 przypadek na 450 000 osób, z szerokim zakresem od 1 na 120 000 do 1 na 830 000². Prawdziwa globalna częstość występowania ATTRv pozostaje niejasna, chociaż szacuje się ją na 10 000-40 000 osób na całym świecie³.

Szwecja stanowi jeden z najbardziej znanych obszarów endemicznych dla dziedzicznej amyloidozy ATTR. Wykorzystując ogólnokrajowe dane wypisów szpitalnych, zidentyfikowano 221 pacjentów z amyloidozą ATTRv, co daje częstość występowania 2 przypadki na milion⁴. Co szczególnie interesujące, choroba wykazuje silne skupiska geograficzne nawet w obrębie Szwecji – częstość występowania w prowincji o najwyższej zapadalności była 100 razy wyższa niż w pozostałej części kraju⁴.

W północnej Szwecji, szczególnie w regionach Pite, Skellefte i Ume, około 1,5% populacji nosi zmutowany gen⁵. Portugalia również stanowi obszar endemiczny, szczególnie miejscowości Pvoa de Varzim i Vila do Conde, gdzie ponad 1000 osób z około 500 rodzin jest dotkniętych chorobą, przy czym 70% z nich rozwija objawy kliniczne⁵.

Amyloidoza ATTR – postać nabyta związana z wiekiem (ATTRwt)

Amyloidoza ATTRwt, wcześniej znana jako starcza amyloidoza systemowa, występuje głównie u osób starszych i wykazuje znaczną przewagę u mężczyzn⁶. W Toskanii częstość występowania ATTRwt wynosi 1 na 37 500, co jest znacznie wyższą wartością niż dla postaci dziedzicznej².

Badania autopsyjne ujawniają prawdziwą skalę problemu – starcza amyloidoza systemowa dotyka 25% osób w bardzo podeszłym wieku⁷. Amyloidoza ATTRwt występuje u 13-19% osób z niewydolnością serca z zachowaną frakcją wyrzutową, co czyni ją bardzo częstą postacią systemowej amyloidozy⁸.

Dane z rejestru THAOS wykazują, że amyloidoza ATTR dotyka przede wszystkim starszych mężczyzn z fenotypem o przewadze zajęcia serca. Częstość występowania ATTRwt zwiększa się z wiekiem, przy czym prawie wszyscy pacjenci mają powyżej 60 lat⁹. Zajęcie serca stanowi dominującą cechę ATTRwt.

Różnice etniczne w amyloidozie ATTR

Amyloidoza ATTR wykazuje znaczące różnice etniczne. W populacjach pochodzenia afrykańskiego około 4% osób nosi mutację genu transtyretyny⁵. Starcza amyloidoza jest trzy razy częstsza u starszych pacjentów pochodzenia afrykańskiego w porównaniu z pacjentami rasy białej (8,2% vs 2,7%)¹⁰.

Dziedziczna amyloidoza sercowa wynikająca z mutacji TTR jest znacznie częstsza u osób pochodzenia afrykańskiego niż u osób rasy białej, przy czym 23% pacjentów ma tę odmianę¹⁰. Te różnice etniczne mają istotne znaczenie dla strategii screeningowych i diagnostycznych.

Epidemiologia amyloidozy AA

Amyloidoza AA wykazuje odmienne trendy epidemiologiczne w porównaniu z innymi postaciami. Szacowana częstość występowania wynosi 1-2 przypadki na milion osób rocznie, ale obserwuje się jej spadek². W strukturze wszystkich przypadków amyloidozy AA stanowi około 6%⁶.

W Szwecji częstość występowania wtórnej amyloidozy systemowej (prawdopodobnie głównie AA) wynosi 1,15 przypadka na milion dla obu płci łącznie. Częstość u kobiet jest dwukrotnie wyższa niż u mężczyzn, co prawdopodobnie związane jest z wyższą częstością reumatoidalnego zapalenia stawów u kobiet¹¹. Mediana czasu przeżycia wynosi 4 lata¹¹.

Geograficzne różnice w amyloidozie AA

Podczas gdy amyloidoza AL jest częstsza w krajach rozwiniętych, amyloidoza AA występuje częściej w niektórych regionach europejskich i krajach rozwijających się¹². W Wielkiej Brytanii szacowana globalna częstość występowania amyloidozy wynosi 5 przypadków na milion osób rocznie, z czego około 3 przypadki na milion to typ AL, a 1 przypadek to typ AA¹³.

Spektrum amyloidozy AA uległo zmianie w ostatnich dekadach ze względu na wzrost mediany wieku w momencie diagnozy, procentowy wzrost częstości pierwotnej amyloidozy AL w stosunku do typu AA oraz istotną zmianę epidemiologii chorób podstawowych¹².

Współczesne wyzwania diagnostyczne

Epidemiologia amyloidozy ATTR i AA ulega dynamicznym zmianom. W przypadku ATTR obserwuje się wykładniczy wzrost liczby rozpoznań, szczególnie od 2016 roku, co związane jest z możliwością nieinwazyjnej diagnostyki za pomocą scyntygrafii kości¹⁴. Dane z National Amyloidosis Center w Londynie sugerują, że diagnoza ATTRwt również wzrosła wykładniczo¹⁴.

Badania screeningowe z użyciem scyntygrafii kości wykazują, że około jeden na dziesięciu pacjentów z niewydolnością serca z zachowaną frakcją wyrzutową, stenozą aortalną wymagającą wymiany zastawki lub kardiomiopatią przerostową rozpoznaną w późniejszym wieku może mieć podstawową lub współistniejącą amyloidozę sercową¹⁵.

Prognozy i perspektywy

Zmieniająca się epidemiologia amyloidozy ATTR przecina się z ewoluującymi koncepcjami epidemiologii niewydolności serca z zachowaną frakcją wyrzutową, stenozy aortalnej i kardiomiopatii przerostowej¹⁶. Większa uwaga na ścieżki diagnostyczne i terapeutyczne pacjentów dotkniętych tymi schorzeniami jest uzasadniona w najbliższej przyszłości.

W przypadku amyloidozy AA oczekuje się dalszego spadku częstości w krajach rozwiniętych dzięki wprowadzeniu terapii biologicznych i intensywniejszych protokołów leczenia, które umożliwiają lepszą kontrolę procesów zapalnych¹⁷. Jednak w krajach rozwijających się gruźlica i inne przewlekłe infekcje nadal stanowią istotne przyczyny amyloidozy AA¹⁸.