Postacie alkoholowej choroby wątroby – epidemiologia poszczególnych form

Alkoholowa choroba wątroby obejmuje szerokie spektrum uszkodzeń wątroby, które mogą współistnieć lub następować po sobie w zależności od ciągłego nadużywania alkoholu i innych czynników ryzyka¹. Spektrum to rozciąga się od izolowanej steatozy alkoholowej, która rozwija się u 90-95% osób nadmiernie pijących alkohol, po bardziej zaawansowane formy².

Steatoza alkoholowa (alkoholowe stłuszczenie wątroby)

Steatoza alkoholowa jest najczęstszą i najwcześniejszą postacią alkoholowej choroby wątroby. Rozwija się u 90-100% osób nadmiernie pijących alkohol³⁴. Pomimo swojej wysokiej częstości występowania wśród nadmiernie pijących, tylko około 10-20% przewlekle nadużywających alkoholu rozwija klinicznie istotną alkoholową chorobę wątroby³.

Szacunkowa częstość występowania steatozy alkoholowej w populacji generalnej jest trudna do określenia, ponieważ większość pacjentów jest bezobjawowa i nie szuka pomocy medycznej⁵. Według danych z amerykańskich badań populacyjnych, szacunkowa częstość występowania steatozy alkoholowej wynosi 4,3% populacji amerykańskiej⁵.

Roczne tempo progresji ze steatozy alkoholowej do marskości wynosi około 3%, z roczną śmiertelnością około 6%⁵. Co ważne, pacjenci ze steatozą alkoholową mają wyższą śmiertelność pozawątrobową (4% rocznie) w porównaniu ze śmiertelnością wątrobową (1% rocznie)⁵.

Alkoholowe zapalenie wątroby (alkoholowe steatozapalenie wątroby)

Alkoholowe zapalenie wątroby rozwija się u 20-40% osób nadmiernie pijących alkohol²⁴. W niektórych źródłach podaje się, że występuje u 10-35% pacjentów z nadmiernym spożyciem alkoholu⁴⁶.

Precyzyjna zapadalność i częstość występowania alkoholowego zapalenia wątroby są trudne do oszacowania, ponieważ pacjenci mogą być całkowicie bezobjawowi i niezdiagnozowani klinicznie⁷. W ogólnopopulacyjnym szacunku zapadalności alkoholowego zapalenia wątroby w Danii między 1999 a 2008 rokiem, roczna zapadalność wzrosła z 37 milionów do 46 milionów u mężczyzn i z 24 milionów do 34 milionów u kobiet⁷.

W Stanach Zjednoczonych odnotowano wzrost całkowitej liczby hospitalizacji związanych z alkoholowym zapaleniem wątroby z 249 884 (0,66% wszystkich przyjęć w 2002 roku) do 326 403 (0,83% wszystkich przyjęć w 2010 roku)⁷. Hospitalizacje z powodu alkoholowego zapalenia wątroby stanowią 0,83% wszystkich przyjęć szpitalnych w 2010 roku⁸.

Roczne tempo progresji alkoholowego zapalenia wątroby do marskości wynosi około 10%, z roczną śmiertelnością od 5% do 15%⁷. Wśród pacjentów z alkoholowym zapaleniem wątroby, progresja do marskości wątroby występuje w tempie 10-20% rocznie, a 70% ostatecznie rozwinie marskość⁹.

Marskość alkoholowa

Marskość alkoholowa rozwija się u 8-20% pacjentów z alkoholowym steatozapaleniem wątroby²¹⁰. W niektórych źródłach podaje się, że około 10-20% osób z alkoholową chorobą wątroby rozwija marskość⁴¹¹.

Marskość alkoholowa stanowi najwyższą proporcję w spektrum alkoholowej choroby wątroby – 32,9%¹². Do jednej na każde pięć długotrwale nadmiernie pijących osób rozwinie marskość związaną z alkoholem¹³.

W 2017 roku alkoholowa choroba wątroby spowodowała globalnie 23,6 miliona przypadków marskości kompensowanej i 2,46 miliona przypadków marskości dekompensowanej¹⁴. Standaryzowana wiekowa częstość występowania dekompensowanej marskości alkoholowej wzrosła z 25,3 na 100 000 w 1990 roku do 30 na 100 000 w 2017 roku¹⁴.

Marskość alkoholowa zwiększa ryzyko rozwoju raka wątroby¹³. Roczna zapadalność raka wątrobowokomórkowego wynosi 5,6 przypadków na 1000 osobolat wśród pacjentów z alkoholową chorobą wątroby¹⁵. Alkohol przyczynia się do szacunkowo 19% zgonów z powodu raka wątroby na świecie¹⁶.

Różnice w częstości występowania między populacjami

Częstości różnych stadiów alkoholowej choroby wątroby różnią się znacząco między populacją ogólną a osobami nadmiernie pijącymi. W populacji chińskiej częstości wynoszą: 0,94%-3,74% (populacja ogólna) vs 50% (osoby nadmiernie pijące) dla alkoholowego stłuszczenia wątroby, 0,42%-2,18% vs 10% dla alkoholowego zapalenia wątroby, oraz 0,11%-0,68% vs 10% dla marskości alkoholowej¹⁷.

Współwystępowanie i progresja

Pomimo mechanizmów uszkodzenia, tylko 35% pacjentów z szkodliwym spożyciem alkoholu rozwija steatozapalenie wątroby i alkoholowe zapalenie wątroby, a tylko 10-20% rozwija marskość, co sugeruje obecność towarzyszących czynników ryzyka¹⁸. Alkoholowa choroba wątroby to heterogeniczna choroba charakteryzująca się spektrum zaburzeń, a ta heterogeniczność prawdopodobnie przyczynia się do niepowodzeń różnych badań klinicznych dotyczących leczenia alkoholowej choroby wątroby¹⁵.

Czynniki wpływające na rokowanie

Rokowanie dla osób z alkoholową chorobą wątroby zależy od histologii wątroby oraz czynników współistniejących, takich jak towarzyszące przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby⁹. Pomimo zaprzestania spożywania alkoholu, tylko 10% będzie miało normalizację histologii i poziomów enzymów wątrobowych w surowicy⁹. Steatoza wątrobowa i alkoholowe zapalenie wątroby bez włóknienia są odwracalne, jeśli unika się alkoholu¹⁹.