Prewencja alergii pokarmowych u niemowląt – wczesne wprowadzanie alergenów

Prewencja alergii pokarmowych u niemowląt przeszła prawdziwą rewolucję w ostatnich latach. Najważniejszą interwencją jest zmiana paradygmatu z unikania alergenów na wczesne wprowadzanie alergicznych pokarmów, szczególnie jajek i orzechów ziemnych, około 6. miesiąca życia w celu zapobiegania alergii pokarmowej¹. To zalecenie zostało przyjęte na całym świecie i włączone do wytycznych dotyczących prewencji alergii¹.

Przełomowe badanie LEAP i jego znaczenie

Przełomowe badanie LEAP (Learning Early About Peanut Allergy) wykazało, że rodzice dzieci narażonych na alergię na orzeszki ziemne mogą zmniejszyć prawdopodobieństwo rozwoju tej alergii u swojego dziecka nawet o 86%, podając im małe ilości produktów z orzeszkami ziemnymi już od 4-6 miesiąca życia². Badanie to udowodniło, że wczesne wprowadzenie orzeszków ziemnych może znacznie zmniejszyć rozwój alergii na nie³.

Na podstawie wyników badania LEAP, Narodowy Instytut Alergii i Chorób Zakaźnych opublikował wytyczne pomocne pediatrom i rodzicom w zrozumieniu i wykorzystaniu tych odkryć. Amerykańska Akademia Pediatrii poparła te wytyczne⁴. Zalecenia te są oparte na mocnych dowodach z randomizowanych badań kontrolowanych pokazujących, że wczesne i systematyczne wprowadzanie alergennych pokarmów zmniejsza ryzyko alergii⁵.

Wytyczne według stopnia ryzyka

Dzieci z ciężką egzemą lub alergią na jajka stanowią grupę wysokiego ryzyka. Dla tej grupy zaleca się testowanie w kierunku alergii na orzeszki ziemne, a rodzice powinni skonsultować się z lekarzami na temat sposobu i czasu podawania produktów z orzeszkami ziemnymi⁴. Jeśli badania wykażą alergię, pierwsza próba produktu z orzeszkami ziemnymi może być przeprowadzona w gabinecie lekarskim⁴.

Dzieci z łagodną do umiarkowanej egzemą nie wymagają testowania, choć rodzice nadal powinni skonsultować się z lekarzami w sprawie sytuacji i potrzeb dziecka. Te dzieci powinny spróbować produktów z orzeszkami ziemnymi około 6. miesiąca życia⁴. Dzieci bez egzemy lub alergii pokarmowej mogą otrzymywać produkty z orzeszkami ziemnymi wraz z innymi pokarmami zgodnie z preferencjami rodziny i praktykami kulturowymi⁶.

Praktyczne zasady wprowadzania alergenów

Badania zalecają rozpoczęcie już od 4-6 miesiąca życia, aby dopasować się do krytycznego okna immunologicznego, dając niemowlęciu najlepszą możliwość rozwinięcia pozytywnej reakcji na nowe pokarmy⁷. Zgodnie z wytycznymi pediatrycznymi, należy wprowadzać alergenne pokarmy pojedynczo co kilka dni, aby określić, jak dziecko reaguje na każdy nowy pokarm⁷.

Wprowadzając nowe pokarmy stałe do diety dziecka, należy uwzględnić powszechne alergenne pokarmy do 12. miesiąca życia w formie odpowiedniej dla wieku, takiej jak dobrze ugotowane jajko i gładkie masło orzechowe⁸. Te pokarmy obejmują jajka, orzeszki ziemne, mleko krowie, orzechy drzewiaste, soję, sezam, pszenicę, ryby i inne owoce morza⁸.

Znaczenie regularności i kontynuacji

Badania kliniczne wystawiały niemowlęta na alergenne pokarmy 2-7 razy w tygodniu przez 3-6 lub więcej miesięcy. Rodziny, które nie były w stanie utrzymać tak częstego karmienia, nie widziały żadnych korzyści z prewencji alergii pokarmowej⁷. Dla długotrwałej odporności, badania pokazują, że edukacja układu odpornościowego niemowlęcia w czasie jest kluczowa dla wytworzenia tolerancji⁷.

Po wprowadzeniu produktów z orzeszkami ziemnymi do diety i stwierdzeniu tolerancji, powinny być utrzymywane w diecie regularnie – 2g białka orzechowego trzy razy w tygodniu w celu utrzymania tolerancji na białko orzechowe². Spróbowanie pokarmu, a następnie nieregularne podawanie może prowadzić do rozwoju alergii pokarmowej⁹.

Rola karmienia piersią

Karmienie piersią jest zalecaną metodą żywienia niemowlęcia w pierwszych czterech do sześciu miesięcy życia. Podobnie jak w przypadku ciąży, matki nie powinny unikać alergennych pokarmów podczas karmienia piersią¹⁰. Nie ma dowodów na to, że unikanie alergennych pokarmów zapobiega alergii u dzieci podczas karmienia piersią, a w rzeczywistości mleko matki jest najmniej prawdopodobną metodą karmienia powodującą reakcję alergiczną u noworodka¹⁰.

Jeśli karmiąca matka włącza orzeszki ziemne i inne powszechne alergeny do swojej regularnej diety (o ile sama nie jest na nie uczulona), może to być korzystne dla dziecka¹¹. Wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 4-6 miesięcy lub używanie hipoalergicznej mieszanki może wzmocnić układ odpornościowy, opóźniając lub zapobiegając atopowemu zapaleniu skóry i alergii na mleko¹².

Dzieci z grupy wysokiego ryzyka

Niektóre niemowlęta mają większą szansę na rozwój alergii pokarmowej niż inne. Dzieci z egzemą mają większą szansę na rozwój alergii pokarmowej, szczególnie jeśli powszechne alergenne pokarmy nie są wprowadzane przed ukończeniem pierwszego roku życia¹³. Dzieci z wczesną egzemą, która rozpoczęła się w pierwszych 3 miesiącach życia i wymaga przepisanych kremów steroidowych, mają 50% szans na alergię na orzeszki ziemne, jajka lub nasiona sezamu do pierwszego roku życia¹⁴.

Alergolog powinien zostać skonsultowany, jeśli występują reakcje alergiczne, takie jak umiarkowana do ciężkiej egzema, lub jeśli niemowlę ma rodzeństwo uczulone na orzeszki ziemne¹². Nawet jeśli dziecko jest już uczulone na jeden pokarm, może nadal być czas na zapobieżenie rozwojowi alergii na inne pokarmy¹⁵.

Bezpieczeństwo wczesnego wprowadzania

Wczesne wprowadzanie alergenów jest bezpieczne. Podawanie alergenów dzieciom poniżej pierwszego roku życia to najbezpieczniejszy czas na rozpoczęcie¹⁶. Aby zmniejszyć prawdopodobieństwo ciężkiej reakcji alergicznej, środki ostrożności mogą obejmować stopniowe podawanie alergennego pokarmu przy pierwszym wprowadzeniu¹⁷.

Efektywność prewencji

Prevalencja alergii na orzeszki ziemne w Australii spadła z 3,1% (2007-2011) do 2,6% (2018-2019) po zmianie wytycznych w 2016 roku zalecających wczesne wprowadzanie orzeszków ziemnych¹⁷. Badania pokazują, że do 86% alergii na orzeszki ziemne można zapobiec, ale może się to zdarzyć tylko wtedy, gdy każdy nowy rodzic wie o tym i wprowadza pokarmy z orzeszkami ziemnymi wcześnie do swojego niemowlęcia¹⁹.