Adenomioza u kobiet z problemami z płodnością – częstość występowania

Związek między adenomiozą a problemami z płodnością stanowi jeden z najważniejszych aspektów epidemiologii tej choroby¹. Współczesne badania wyraźnie wskazują, że adenomioza występuje znacznie częściej u kobiet z problemami z płodnością niż w populacji ogólnej, co ma istotne implikacje dla diagnostyki i leczenia niepłodności.

Częstość występowania adenomiozy u kobiet z niepłodnością

Badania epidemiologiczne wykazują, że częstość występowania adenomiozy w populacji kobiet z problemami z płodnością jest znacznie wyższa niż w populacji ogólnej². U kobiet poddawanych technikom wspomaganego rozrodu (ART) częstość występowania adenomiozy wynosi 20-25%², co jest wyraźnie wyższe niż szacowane 20-35% w całej populacji kobiet w wieku rozrodczym.

Szczególnie interesujące dane pochodzą z badań skupiających się na kobietach z niepłodnością bez współistniejących schorzeń ginekologicznych. Systematyczny przegląd z 2023 roku wykazał, że około 10% kobiet z niepłodnością ma adenomiozę jako jedyne schorzenie (bez współistniejących mięśniaków macicy czy endometriozy)³. Ten wynik sugeruje, że adenomioza sama w sobie może być istotnym czynnikiem wpływającym na płodność.

W badaniu przeprowadzonym wśród 1015 kobiet z niepłodnością, częstość występowania adenomiozy wynosiła 24,4%⁴. Interesujące jest to, że częstość ta była wyższa u kobiet powyżej 40. roku życia (29,7%) w porównaniu z kobietami młodszymi (22%)⁴, co sugeruje związek między wiekiem, adenomiozą i problemami z płodnością.

Adenomioza w kontekście powtarzających się niepowodzeń implantacji

Szczególnie wysoką częstość występowania adenomiozy obserwuje się u kobiet z powtarzającymi się niepowodzeniami implantacji (RIF – recurrent implantation failure) oraz powtarzającymi się poronieniami (RM – recurrent miscarriage)⁴. W tych grupach pacjentek częstość występowania adenomiozy może być jeszcze wyższa niż w ogólnej populacji kobiet z niepłodnością, co wskazuje na szczególnie negatywny wpływ adenomiozy na procesy implantacji i utrzymania ciąży.

Badania wykazały, że kobiety z adenomiozą mają wyższą częstość poronień w pierwszym trymestrze ciąży w porównaniu z grupą kontrolną⁵. Dodatkowo, adenomioza jest silnie związana z bezpłodnością przez całe życie (p<0,001), a ten związek utrzymuje się nawet po wykluczeniu przypadków z współistniejącą endometriozą⁵.

Wpływ adenomiozy na wyniki technik wspomaganego rozrodu

Liczne badania analizowały wpływ adenomiozy na wyniki technik wspomaganego rozrodu, wykazując konsekwentnie negatywny wpływ tej choroby na parametry reprodukcyjne⁵. Kobiety z adenomiozą poddawane zapłodnieniu pozaustrojowemu (IVF) mają niższą prawdopodobieństwo zajścia w ciążę i wyższą częstość poronień⁶.

Prospektywne badania wykazały, że adenomioza zmniejsza częstość implantacji, liczbę przenoszonych zarodków, częstość ciąż klinicznych oraz częstość ciąż trwających u kobiet poddawanych IVF⁵. Te dane sugerują, że adenomioza może negatywnie wpływać na różne etapy procesu reprodukcyjnego – od implantacji zarodka po utrzymanie ciąży.

Mechanizmy wpływu adenomiozy na płodność

Chociaż dokładne mechanizmy, przez które adenomioza wpływa na płodność, nie są w pełni poznane, badania wskazują na kilka potencjalnych ścieżek oddziaływania⁷. Adenomioza może wpływać na transport plemników przez jajowody, zmieniać funkcję endometrium i jego receptywność, a także zaburzać procesy implantacji zarodka⁷.

Badania na modelu mysim wykazały, że adenomioza może negatywnie wpływać na cykliczność rujową, folikulogenezę i rezerwę jajnikową⁸. Stwierdzono również zmniejszoną ekspresję kluczowych czynników pochodzących z komórek jajowych, takich jak Foxl2, BMP15 i FSHR, co wskazuje na dysfunkcję jajników w adenomiozie⁸.

Adenomioza w różnych grupach wiekowych kobiet z niepłodnością

Historycznie adenomioza była kojarzona z wielorodnością, a nie z problemami z płodnością¹. Jednak współcześnie, gdy kobiety odkładają pierwsze ciąże na późniejszy wiek, adenomioza coraz częściej diagnozowana jest u kobiet niepłodnych w wieku 30-40 lat¹.

Możliwość niechirurgicznej diagnostyki adenomiozy za pomocą ultrasonografii transwaginalnej i rezonansu magnetycznego umożliwiła rozpoznanie roli tej choroby w niepłodności i wczesnych poronieniach¹. To zmieniło paradygmat postrzegania adenomiozy z choroby wielorodnych kobiet w średnim wieku na schorzenie mogące być przyczyną problemów z płodnością u młodszych kobiet.

Współwystępowanie z endometriozą u kobiet z niepłodnością

U kobiet z historią endometriozy częstość występowania adenomiozy waha się w szerokim zakresie od 20% do 80%². To współwystępowanie ma szczególne znaczenie w kontekście niepłodności, ponieważ obie choroby mogą działać synergistycznie, pogłębiając problemy z płodnością.

Badania wykazują, że około 80% przypadków adenomiozy współwystępuje z endometriozą⁹. To wysokie współwystępowanie komplikuje ocenę niezależnego wpływu adenomiozy na płodność, ponieważ endometrioza sama w sobie jest znaną przyczyną niepłodności¹⁰.

Implikacje dla strategii diagnostycznych

Wysoka częstość występowania adenomiozy u kobiet z problemami z płodnością ma istotne implikacje dla strategii diagnostycznych w poradniach leczenia niepłodności. Rutynowe badania przesiewowe w kierunku adenomiozy powinny być rozważane u wszystkich kobiet zgłaszających się z problemami z płodnością, szczególnie tych z objawami sugerującymi adenomiozę.

Wykorzystanie modelu mysiego adenomiozy w badaniach nad płodnością jest korzystne dla studiowania wyników reprodukcyjnych związanych z adenomiozą bez towarzyszących schorzeń, takich jak mięśniaki czy endometrioza¹¹. Takie badania dostarczają cennych informacji o mechanizmach wpływu adenomiozy na płodność i mogą przyczynić się do rozwoju ukierunkowanych interwencji terapeutycznych.

Perspektywy przyszłych badań

Przyszłe badania powinny skupić się na lepszym zrozumieniu mechanizmów, przez które adenomioza wpływa na płodność, oraz na rozwoju ukierunkowanych interwencji mających na celu poprawę wyników reprodukcyjnych u kobiet z adenomiozą⁸. Szczególnie ważne są badania prospektywne z dużymi populacjami, które mogą dostarczyć bardziej precyzyjnych danych na temat związku przyczynowego między adenomiozą a niepłodnością.

Potrzebne są również badania nad optymalnym czasem i metodami leczenia adenomiozy u kobiet planujących ciążę, aby zmaksymalizować szanse na sukces reprodukcyjny przy jednoczesnym zachowaniu funkcji rozrodczej⁵.