Indygowiec barwierski

Czym jest indygowiec barwierski i skąd pochodzi?

Indygowiec barwierski (Indigofera tinctoria) to rozgałęziony krzew z rodziny bobowatych (Fabaceae), osiągający od 1 do 2 metrów wysokości. Naturalnie rośnie w tropikalnej Azji – szczególnie w Indiach – oraz w niektórych regionach Afryki. Jego gałęzie mają charakterystyczną niebiesko-czerwoną barwę, liście są pierzasto złożone, a drobne kwiaty motylkowe przyjmują odcień różowy lub fioletowy. Owoce mają postać cylindrycznych strąków z nasionami w środku.

Historia tej rośliny jest imponująca. W Indiach metody pozyskiwania barwnika z indygowca były znane już przed 2000 r. p.n.e., a w starożytnym Egipcie używano go do barwienia tkanin. Dziś roślina jest uprawiana głównie w Indiach, a jej liście – w formie proszku lub ekstraktu – trafiają do kosmetyków, produktów do pielęgnacji włosów i preparatów zielarskich.

Co zawiera indygowiec barwierski? Skład fitochemiczny

Liście indygowca barwierskiego są chemicznie bardzo bogate. Badania fitochemiczne potwierdzają obecność wielu grup związków biologicznie czynnych:

• Flawonoidy (apigenina, kemferol, luteolina, kwercetyna) – odpowiadają za działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne.
• Alkaloidy (m.in. indycyna) – wykazują aktywność biologiczną badaną pod kątem neuroprotekcji.
• Taniny i saponiny – działają ściągająco i antyseptycznie.
• Związki barwiące: indygo i indirubina – to główne pigmenty odpowiedzialne za koloryzację włosów i tkanin; indirubina jest badana pod kątem aktywności przeciwnowotworowej.
• Rotenoidy (rotenol, rotenon, sumatrol) – obecne w ekstrakcie wodnym.
• Dodatkowo: węglowodany, glikozydy, terpeny, związki fenolowe, fitosterole i kwasy tłuszczowe.

Barwnik indygo powstaje z prekursora – indykanu – na drodze fermentacji i utleniania. Proszek z liści ma postać zielonego ciała stałego o charakterystycznym, trawiastym zapachu.

Indygowiec barwierski na włosy – naturalna koloryzacja i pielęgnacja

Proszek z liści indygowca to przede wszystkim naturalny barwnik do włosów. Nadaje im odcień ciemnego brązu lub głębokiej czerni z granatowymi refleksami – efekt zależy od proporcji mieszanki i czasu aplikacji. Co ważne: indygo nie barwi włosów na niebiesko. Kolor jest ciemny, chłodny, z fioletowo-granatowym podtonem.

Najlepsze działanie barwiące uzyskuje się w środowisku zasadowym – w kwaśnym farbowanie może się nie powieść. Dlatego do mieszanki nie dodaje się substancji zakwaszających. Proszku nie stosuje się samodzielnie na bardzo jasne lub rozjaśniane włosy – może powodować niepożądane, zielonkawe zabarwienie.

Indygowiec działa też kondycjonująco – wzmacnia strukturę włosa, pogrubia go, nadaje połysk i sprawia, że optycznie zwiększa swoją objętość. Korzystnie wpływa na skórę głowy, wykazując właściwości łagodzące.

Jak stosować proszek do koloryzacji?

1. Umyj włosy szamponem bez silikonów i lekko je wysusz.
2. 100 g proszku wymieszaj z letnią wodą (ok. 300 ml) w niemetalicznej misce do konsystencji gęstego jogurtu. Możesz dodać jogurt dla dodatkowej miękkości.
3. Nałóż pastę na włosy pasmo po paśmie, używając niemetalowej łyżki lub pędzelka.
4. Owiń głowę folią i ręcznikiem, pozostaw na 1–2 godziny.
5. Spłucz dokładnie wodą. Dla najlepszego efektu mycie szamponem odłóż o 48 godzin.

Kolor będzie stawał się ciemniejszy przez kolejne 5 dni po aplikacji – nie oceniaj efektu bezpośrednio po zabiegu. Aby uzyskać różne odcienie w połączeniu z henną, możesz stosować różne proporcje mieszanki:

Co mówią badania naukowe o indygowcu barwierskim?

Badania nad indygowcem barwierskim są obiecujące, choć większość z nich przeprowadzono na modelach zwierzęcych lub w warunkach laboratoryjnych – dużych badań klinicznych na ludziach nadal brakuje.

• Profil lipidowy: W badaniach na zwierzętach dwa związki wyizolowane z indygowca – pseudosemiglabryna i semiglabryna – po 7 dniach podawania znacząco obniżyły poziom trójglicerydów, cholesterolu całkowitego i wolnych kwasów tłuszczowych, jednocześnie podnosząc poziom „dobrego” cholesterolu HDL. Podobne wyniki osiągnięto przy stosowaniu etanolowego ekstraktu z rośliny.
• Układ odpornościowy: Wodny ekstrakt z liści stymulował odpowiedź immunologiczną u zwierząt z zaburzeniami odporności. W innym badaniu ekstrakt podawany przez 33 dni obniżył poziom kortykosteronu (hormonu stresu) i pomógł utrzymać prawidłowy poziom leukocytów.
• Aktywność przeciwnowotworowa: W badaniach laboratoryjnych (in vitro) i na zwierzętach wykazano, że indirubina – związek obecny w indygowcu – wykazuje właściwości antyproliferacyjne i może okazać się przydatna w leczeniu niektórych białaczek oraz raka płuc. Trwają badania kliniczne nad mezoindygo w leczeniu białaczki.
• Epilepsja i neuropatia: Badania sugerują potencjalne działanie neuroprotekcyjne ekstraktu, choć dane są wstępne.

Wszystkie te wyniki wymagają potwierdzenia w badaniach na ludziach, zanim będzie można wyciągać jednoznaczne wnioski kliniczne.

Tradycyjne zastosowania w medycynie ludowej

W medycynie ludowej indygowiec był stosowany zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie – choć dziś stosowania doustnego należy bezwzględnie unikać ze względu na ryzyko toksyczności. Historycznie przypisywano mu działanie przeczyszczające, przeciwrobacze i wykrztuśne. Używano go w przypadkach zaparć, chorób wątroby, kołatania serca, dny moczanowej, zapalenia oskrzeli i astmy.

Zewnętrznie zmiażdżone liście stosowano do przyspieszania gojenia ran, owrzodzeń i hemoroidów. Sok z liści wymieszany z miodem był tradycyjnie stosowany w leczeniu aft u dzieci. Odwaru z korzenia używano w kamicy nerkowej. Roślina była też tradycyjnie stosowana w celu przyspieszenia porostu włosów.

Podsumowanie – praktyczne wskazówki

Indygowiec barwierski to roślina o wszechstronnym zastosowaniu kosmetycznym – proszek z liści sprawdza się jako naturalna, wolna od chemii alternatywa dla farb do włosów, a ekstrakt to cenny składnik kosmetyków do skóry wrażliwej i z przebarwieniami. Przed pierwszym użyciem zawsze wykonaj test uczuleniowy – to szczególnie ważne, bo substancja jest sklasyfikowana jako potencjalny alergen. Stosuj go wyłącznie zewnętrznie i przechowuj w suchym, ciemnym miejscu. Jeśli przyjmujesz leki immunosupresyjne, skonsultuj się z lekarzem – immunostymulujące działanie rośliny może wpływać na ich działanie. W ciąży i podczas karmienia piersią unikaj stosowania indygowca w jakiejkolwiek postaci.