Kamelia oleista

Czym jest kamelia oleista i co zawiera jej olej?

Kamelia oleista (Camellia oleifera Abel.) to wiecznie zielony krzew z Azji Wschodniej, którego nasiona od tysięcy lat służą do wytłaczania oleju jadalnego i leczniczego. Olej z nasion kamelii oleistej – zwany też olejem herbacianym lub „tea seed oil” – jest jednym z najstarszych olejów roślinnych stosowanych w kuchni i medycynie tradycyjnej Chin i Japonii⁶. Współcześnie wyciąg z kamelii oleistej trafia coraz częściej do dermokosmetyków, suplementów diety i preparatów funkcjonalnych.

Pod względem składu olej z nasion kamelii wyróżnia się wyjątkowo wysoką zawartością kwasu oleinowego (omega-9): zależnie od metody ekstrakcji i źródła surowca wynosi ona 71–80% wszystkich kwasów tłuszczowych²⁷. Obok niego w oleju znajdziemy kwas palmitynowy (ok. 16,6%), stearynowy (ok. 5,4%), linolowy – omega-6 (ok. 5%) oraz śladowe ilości kwasu alfa-linolenowego (omega-3)⁸. Wysoki udział nienasyconych kwasów tłuszczowych – łącznie ok. 90% – zapewnia olejowi stabilność oksydacyjną i korzystny profil żywieniowy⁷.

Poza kwasami tłuszczowymi w oleju i wyciągach z nasion kamelii oleistej zidentyfikowano wiele związków bioaktywnych. Do najważniejszych należą: skwalen (2–3% oleju), będący triterpenowym prekursorem steroli o właściwościach antyoksydacyjnych; tokoferole (witamina E, ok. 0,15% oleju), czyli lipofilne antyoksydanty; fitosterole (m.in. β-sitosterol, stigmasterol, kampesterol); polifenole (kwas galusowy, kwas protokatechinowy, epikatechiny); karotenoidy (β-karoten, luteina) oraz flawonoidy (kwercetyna, kemferol, naringenina, luteolina)⁹¹⁰. Z kolei w odtłuszczonym wytłoku nasiennym i innych częściach rośliny (łuski, liście, kwiaty, korzenie) wykryto ponad 249 związków fitochemicznych, w tym triterpenoidowe saponiny olejowe (oleiferasaponiny C₁–C₃, D₁–D₃), lignany i polisacharydy¹¹.

Jak działa kamelia oleista na organizm – co pokazują badania?

Właściwości biologiczne kamelii oleistej są dobrze udokumentowane w badaniach laboratoryjnych i na modelach zwierzęcych, natomiast kliniczne dowody u ludzi pozostają ograniczone. Poniżej omówiono główne kierunki aktywności.

Działanie antyoksydacyjne wynika z synergii skwalenu, tokoferoli i polifenoli. Skwalen oraz tokoferol działają jako donory elektronów, neutralizując wolne rodniki i chroniąc DNA oraz lipidy komórkowe przed uszkodzeniem oksydacyjnym¹². W badaniach in vitro na keratynocytach i eksplantatach skóry myszy olej z kamelii zmniejszał markery peroksydacji lipidów indukowanej promieniowaniem UVB (malondialdehyd) o ok. 30–50%¹³. W teście DPPH wartość IC₅₀ oleju wyniosła 265,8 mg/ml – jest to słabsza aktywność niż syntetycznego antyoksydantu BHT (IC₅₀ = 58,8 mg/ml), ale porównywalna z innymi olejami roślinnymi¹⁴.

Działanie przeciwzapalne przypisuje się nienasyconym kwasom tłuszczowym i polifenolom, które hamują szlak sygnałowy NF-κB, obniżając poziom prozapalnych cytokin (IL-1β, TNF-α, IL-23)¹⁵. W badaniach in vitro na komórkach stymulowanych lipopolisacharydem wyciąg z kamelii oleistej w stężeniu 0,1–1% (w/v) hamował wydzielanie TNF-α i IL-6 w 40–60%¹⁶. W modelach zwierzęcych podawanie oleju w dawce 2 ml/kg/dobę istotnie ograniczało uszkodzenie błony śluzowej przewodu pokarmowego indukowane ketoprofenem oraz łagodziło zapalenie okrężnicy wywołane kwasem octowym¹⁷.

Działanie hepatoprotekcyjne wykazano u myszy traktowanych czterochlorkiem węgla (CCl₄): dieta zawierająca olej z kamelii (150 g/kg) zwiększała aktywność wątrobowych enzymów antyoksydacyjnych (peroksydaza glutationowa, reduktaza glutationowa, transferaza glutationowo-S-transferaza), co wskazuje na ochronę przed stresem oksydacyjnym wątroby¹⁸. Ekstrakt z wytłoku kamelii łagodził też przebieg niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby u szczurów, zmniejszając akumulację tłuszczu, insulinooporność i stan zapalny¹⁹.

Wpływ na ciśnienie krwi i lipidy. Kamelia oleista hamuje aktywność enzymu konwertującego angiotensynę (ACE), co w modelach zwierzęcych przekładało się na obniżenie ciśnienia tętniczego – działanie porównywalne z oliwą z oliwek²⁰. Saponiny z oleju kamelii obniżały u myszy poziom cholesterolu całkowitego, trójglicerydów i cholesterolu LDL¹⁸. Dane te dotyczą jednak wyłącznie badań na zwierzętach.

Aktywność przeciwbakteryjna jest zmienna i zależy od źródła surowca oraz metody ekstrakcji. W jednym badaniu olej z kamelii hamował wzrost Escherichia coli przy MIC = 3,9 mg/ml (porównywalnie do gentamycyny: MIC = 4,2 mg/ml), a saponiny z odtłuszczonych nasion wykazywały aktywność wobec E. coli (MIC = 71,4 µg/ml) i Staphylococcus aureus (MIC = 94,5 µg/ml)²¹. Inne badanie nie stwierdziło działania hamującego wobec czterech testowanych szczepów bakteryjnych²².

Aktywność przeciwnowotworowa in vitro. Saponiny triterpenoidowe z nasion kamelii oleistej wykazywały w badaniach na liniach komórkowych silne działanie cytotoksyczne: kamelliasaponina B₁ i B₂ w stężeniu 10 µM hamowały proliferację ludzkich komórek raka płuca odpowiednio w 94,44% i 79,12%; oleiferasaponiny D₁ i D₂ wykazywały wartości IC₅₀ wynoszące 3,31–10,23 µM wobec pięciu linii komórek nowotworowych⁵. Podkreślamy: są to wyniki badań in vitro – nie należy ich interpretować jako dowodu na skuteczność w leczeniu nowotworów u ludzi.

Kamelia oleista w pielęgnacji skóry i włosów

Olej z kamelii oleistej szybko wchłania się w skórę, nie pozostawia tłustego filmu i jest stabilny oksydacyjnie – to cechy, które czynią go popularnym składnikiem dermokosmetyków⁴. Wysoka zawartość kwasu oleinowego sprawia, że olej naśladuje lipidy warstwy rogowej naskórka, wnika w przestrzenie międzykomórkowe i ogranicza przeznaskórkową utratę wody²³. Kwas linolowy z kolei wspiera strukturalną integralność bariery naskórkowej i może stymulować proliferację komórek mieszków włosowych²⁵.

Flawonoidy obecne w oleju – w szczególności kemferol – hamują wydzielanie metaloproteinaz macierzy (MMP-1), enzymów rozkładających kolagen, co przekłada się na zachowanie elastyczności i sprężystości skóry²⁶. Witamina E w połączeniu ze skwalenem chroni lipidy skórne przed uszkodzeniem przez wolne rodniki i promieniowanie UV²⁷. Rutin – flawonoid obecny w oleju kamelii – wykazywał w badaniach wstępnych aktywność fotoprotekcyjną: w modelu mysim zmniejszał ekspresję cyklooksygenazy-2 (COX-2) po ekspozycji na UVB, a obliczony dla formulacji wskaźnik SPF zbliżał się do wartości 30²⁸. Są to jednak dane wstępne, niewystarczające do uznania oleju z kamelii za samodzielny filtr UV.

Olej z kamelii oleistej jest uważany za bezpieczny do stosowania miejscowego w stężeniach do 10%. W badaniach tolerancji skóry (HRIPT) mniej niż 1% uczestników zgłaszało łagodne, przemijające zaczerwienienie lub pieczenie²⁹. Preparaty zawierające ten olej są odpowiednie dla skóry wrażliwej, skłonnej do podrażnień, z atopowym zapaleniem skóry czy łuszczycą²⁷. Osoby z cerą trądzikową powinny stosować je z ostrożnością – olej bogaty w kwas oleinowy może mieć działanie komedogenne u niektórych osób⁴.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Kamelia oleista w formie oleju do stosowania miejscowego jest ogólnie dobrze tolerowana. Jednak w kilku sytuacjach warto zasięgnąć porady specjalisty przed sięgnięciem po preparaty z jej wyciągiem.

• Ciąża i karmienie piersią: brak wystarczających danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania doustnego podczas ciąży i laktacji – skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą³¹.
• Choroby wątroby i nerek: dane o hepatoprotekcyjnym działaniu kamelii oleistej pochodzą wyłącznie z badań na zwierzętach; osoby z chorobami wątroby lub nerek nie powinny samodzielnie sięgać po suplementy zawierające wyciągi z kamelii³².
• Leki obniżające ciśnienie krwi: kamelia oleista hamuje aktywność ACE – potencjalnie może nasilać działanie leków hipotensyjnych. Jeśli przyjmujesz leki na nadciśnienie, porozmawiaj z lekarzem przed zastosowaniem preparatów doustnych z kamelią²⁰.
• Leki obniżające poziom cukru we krwi: saponiny z kamelii wykazywały w badaniach in vitro hamowanie α-glukozydazy i α-amylazy, co może potencjalnie wpływać na glikemię. Osoby z cukrzycą przyjmujące leki hipoglikemizujące powinny zachować ostrożność³³.
• Reakcje alergiczne: jeśli po zastosowaniu preparatu z kamelią oleistą pojawią się: silne zaczerwienienie, obrzęk, pokrzywka, pieczenie lub inne objawy nietolerancji – przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem lub alergologiem.
• Trądzik i skóra łojotokowa: olej bogaty w kwas oleinowy może nasilać zatykanie porów u osób z cerą trądzikową – w razie zaostrzenia zmian skórnych warto zasięgnąć porady dermatologa⁴.

Pamiętaj, że suplementy i preparaty kosmetyczne z wyciągiem z kamelii oleistej nie zastąpią leczenia chorób skóry, układu sercowo-naczyniowego ani wątroby. Jeśli masz wątpliwości co do stosowania, zapytaj farmaceutę lub lekarza.