Menu

Surowce roślinne

Morwa papierowa

Morwa papierowa (Broussonetia papyrifera) to roślina z rodziny Moraceae, od wieków stosowana w tradycyjnej medycynie chińskiej i azjatyckiej. Jej kora, korzenie, liście i owoce zawierają bogatą mieszaninę bioaktywnych związków: prenylowanych flawonoidów (kazinole A–W, broussonetony, papyriflawonol A), kwasów fenolowych (chlorogenowy, kawowy, ferulowy), tanin, saponin i polisacharydów. Najlepiej przebadanym składnikiem jest kazinol F – silny inhibitor enzymu tyrozynazy, który hamuje powstawanie melaniny. Badania laboratoryjne i na zwierzętach sugerują ponadto działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne, przeciwdrobnoustrojowe i hepatoprotekcyjne, choć kliniczne dowody u ludzi pozostają ograniczone. W tradycyjnej medycynie chińskiej owoc morwy papierowej (Chu Shi Zi) stosowany jest przy zawrotach głowy, zaburzeniach wzroku i obrzękach.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jakie związki bioaktywne zawiera morwa papierowa i które części rośliny są najaktywniejsze?
Jak działa kazinol F i dlaczego morwa papierowa jest składnikiem preparatów rozjaśniających skórę?
Co tradycyjna medycyna chińska mówi o owocu morwy papierowej (Chu Shi Zi)?
Jakie działania potwierdzono w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach, a czego jeszcze brakuje?
Kto powinien zachować ostrożność i kiedy skonsultować się z lekarzem?

Co to jest morwa papierowa i czym różni się od morwy białej?

Morwa papierowa (Broussonetia papyrifera) to średniej wielkości drzewo z rodziny Moraceae, spokrewnione, lecz odrębne gatunkowo od morwy białej (Morus alba). Oba gatunki bywają mylone, tymczasem ich skład chemiczny i profil aktywnych związków różnią się istotnie⁷. Morwa papierowa jest rośliną wieloletnią, rosnącą naturalnie w Chinach, Japonii i Korei; jej nazwa pochodzi od historycznego wykorzystania włóknistej kory do produkcji papieru.

W medycynie i kosmetyce wykorzystuje się przede wszystkim korę, korzenie, liście i owoce. Każda z tych części zawiera nieco inny profil związków bioaktywnych, co przekłada się na różne zastosowania¹. W tradycyjnej medycynie chińskiej owoc znany jest pod nazwą Chu Shi Zi i wchodzi w skład klasycznych formuł ziołowych⁸.

Jakie związki bioaktywne zawiera morwa papierowa?

Fitochemiczny profil morwy papierowej należy do najbogatszych wśród roślin z rodziny Moraceae. Zidentyfikowano ponad 70 indywidualnych związków, które można podzielić na kilka głównych grup⁹:

Prenylowane flawonoidy – kazinole A, B, E, F, J, V, W; broussonetony A–C; broussochalcony A–C; broussoflawonoidy; papyriflawonol A – to najszerzej przebadana i farmakologicznie najaktywniejsza grupa.
Kwasy fenolowe – kwas chlorogenowy, kawowy, ferulowy, 4- i 5-kafeoilochinowy – główne nośniki aktywności antyoksydacyjnej liści¹⁰.
Flawonoidy nieprenylow ane – kwercetyna, luteolina, apigenina, witeksyna, orientin, izoritentin, kemferol.
Lignany – chushizisyny A–I, zidentyfikowane w owocu; wykazują działanie antyoksydacyjne w badaniach komórkowych¹¹.
Triterpeny – betulina i kwas betulinowy, obecne w korzeniach i owocach¹².
Polisacharydy – obecne głównie w liściach i owocach; wykazują aktywność antyoksydacyjną i przeciwbakteryjną¹¹.

Fenole i flawonoidy uznawane są za głównych sprawców biologicznych właściwości rośliny³. Zawartość związków fenolowych w etanolowym ekstrakcie z owocu wynosi około 149 mg ekwiwalentu kwasu galusowego na gram liofilizowanego ekstraktu – co wskazuje na wysoką koncentrację tych związków¹³.

Kazinol F – co go wyróżnia? Kazinol F to prenylowany flawonoid izolowany z kory i korzeni morwy papierowej. W badaniach laboratoryjnych hamuje enzym tyrozynazę skuteczniej niż kwas kojowy, kwas askorbinowy i hydrochinon – substancje stosowane w preparatach rozjaśniających przebarwienia skórne. Wykazuje też aktywność wymiatającą wolne rodniki. Należy pamiętać, że dane te pochodzą z badań in vitro i na modelu zwierzęcym (świnki morskie), a nie z kontrolowanych badań klinicznych u ludzi².

Jak morwa papierowa działa na skórę i dlaczego trafia do kosmetyków?

Morwa papierowa jest jednym z najczęściej stosowanych składników rozjaśniających w przemyśle kosmetycznym, co wynika z jej silnej aktywności antytyrozynazowej³. Tyrozynaza to enzym kluczowy dla syntezy melaniny – barwnika odpowiedzialnego za przebarwienia, piegi i plamy starcze. Inhibitory tyrozynazy zmniejszają jej aktywność, przez co skóra wytwarza mniej melaniny.

Za działanie antytyrozynazowe odpowiadają przede wszystkim prenylowane flawonoidy: broussonetony A–C (IC₅₀ ≈ 0,32 mM dla tyrozynazy grzybowej), broussoflawonoidy oraz papyriflawonol A¹⁴¹⁵. Ekstrakt z liści hamuje tyrozynazę grzybową ze stężeniem IC₅₀ wynoszącym około 17,7 µg/ml¹⁶. Bezpieczeństwo miejscowego stosowania ekstraktu z morwy papierowej potwierdzono w badaniach klinicznych dotyczących zastosowania kosmetycznego³.

Wyciąg z morwy papierowej pojawia się w kremach, serum i preparatach pielęgnacyjnych przeznaczonych do wyrównywania kolorytu skóry. Dodatkową wartością jest aktywność antyoksydacyjna tych samych związków, która może chronić komórki skóry przed stresem oksydacyjnym¹⁷.

Jakie inne właściwości biologiczne wykazują ekstrakty z morwy papierowej?

Badania laboratoryjne i przedkliniczne (in vitro oraz na zwierzętach) dokumentują szeroki zakres aktywności biologicznej, wykraczający daleko poza działanie na skórę. Poniżej zestawiono najlepiej przebadane kierunki – z zaznaczeniem, że żaden z nich nie stanowi potwierdzonego wskazania klinicznego u człowieka:

Kierunek działania	Aktywne składniki	Model badania / dane
Przeciwzapalne	Broussochalkon A, kazinol J, (2R)-7,3′,4′-trihydroksy-6-prenyloflawanonon, kazinol V/W	In vitro: hamowanie NO, iNOS, TNF-α, IL-1β, IL-6 w makrofagach RAW264.7 (10–200 µg/ml)¹⁸
Antyoksydacyjne	Kwas 4- i 5-kafeoilochinowy, apigenina-7-O-glukuronid, kwercetyna, broussonetony A–C	In vitro: wymiatanie rodników DPPH/ABTS, IC₅₀ 43,9–107,7 µM¹⁰
Przeciwcukrzycowe	Papyriflawonol A, broussoflawonoidy B i J, kazinole A/B/E	In vitro: hamowanie PTP1B (IC₅₀ 4,3–36,8 µM) i α-glukozydazy (IC₅₀ 2,1–75,7 µM); na myszach: poprawa tolerancji glukozy przy 40 mg/kg¹⁹
Hepatoprotekcyjne	Polisacharydy z liści	Na myszach: zmniejszenie uszkodzenia wątroby wywołanego paracetamolem (100–400 mg/kg)²⁰
Przeciwdrobnoustrojowe	Kwercetyna, kemferol, broussochalkon A/B, papyriflawonol A, kazinol B	In vitro: MIC 1–7,5 mg/ml wobec Enterococcus, Bacillus, Staphylococcus, Aspergillus²¹
Przeciwwirusowe	Broussochalkon A/B, papyriflawonol A, kazinole A/B/F/J, broussoflawan A	In vitro: hamowanie proteazy papainopodobnej koronawirusów, IC₅₀ 9,2–66,2 µM²²
Przeciwbólowe	Betulina, kwas betulinowy (korzenie i owoce)	Na szczurach: zmniejszenie reakcji bólowej przy 1–2 g/kg¹²
Hamowanie acetylocholinesterazy	Papyriflawonol A, broussoflawonoidy B, brossoflurenony A/B	In vitro: IC₅₀ 0,5–24,7 µM wobec ludzkiej AChE i BChE²³
Przeciwdnowe	3,4-dihydroksyizolokarpin, broussochalkon A	In vitro: hamowanie oksydazy ksantynowej, IC₅₀ 0,6–1,8 µM²⁴

Wszystkie powyższe dane pochodzą z badań laboratoryjnych lub na modelach zwierzęcych. Nie należy ich traktować jako potwierdzonych korzyści klinicznych u ludzi – do takich wniosków konieczne byłyby kontrolowane badania kliniczne z udziałem pacjentów.

Morwa papierowa w tradycyjnej medycynie chińskiej: Owoc morwy papierowej – Chu Shi Zi (楮实子) – od wieków stosowany jest w TCM jako zioło o chłodnej, słodkiej naturze. Klasyczne wskazania obejmują: zawroty głowy, zamazane widzenie, bóle kolan i lędźwi, nocne poty oraz zatrzymanie płynów (obrzęki). Owoc uważany jest za środek odżywiający Yin wątroby i nerek oraz wspomagający wydalanie moczu. Standardowa dawka w dekokcji wynosi 6–12 g, w uzasadnionych przypadkach do 15 g krótkoterminowo. Liście i kora znane są z właściwości moczopędnych, napotnych i przeczyszczających²⁵.

W jakich formach można spotkać morwę papierową?

W obrocie aptecznym i zielarskim morwa papierowa dostępna jest w kilku postaciach. Wyciąg z morwy papierowej (ang. paper mulberry extract) stosowany jest przede wszystkim jako składnik preparatów kosmetycznych – kremów, serum i toników rozjaśniających przebarwienia²⁶. Suche owoce (Chu Shi Zi) można nabyć w sklepach z tradycyjną medycyną chińską i przeznaczać do sporządzania dekokcji²⁷.

W suplementach diety i herbatach ziołowych morwa papierowa bywa łączona z innymi roślinami – liściem morwy białej, chryzantemą – w formułach wspierających wątrobę i wyrównujących gospodarkę metaboliczną²⁸. Warto pamiętać, że preparaty kosmetyczne z ekstraktem z morwy papierowej przeznaczone do stosowania miejscowego mają odmienny profil bezpieczeństwa niż produkty doustne.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Morwa papierowa klasyfikowana jest w tradycyjnej medycynie chińskiej jako roślina nietoksyczna, jednak istnieje kilka sytuacji, w których przed jej stosowaniem – w jakiejkolwiek formie – należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą²⁹:

Leki moczopędne: Preparaty z morwy papierowej mogą wykazywać addytywne działanie moczopędne, co może nasilać efekt leków diuretycznych i prowadzić do zaburzeń elektrolitowych⁶.
Leki obniżające cukier (hipoglikemizujące): Polifenole morwy papierowej hamują α-glukozydazę; łączenie ich z lekami przeciwcukrzycowymi może nadmiernie obniżyć poziom glukozy we krwi⁶.
Ciąża: Tradycja TCM wyraźnie przestrzega przed stosowaniem owocu morwy papierowej w ciąży; brak wystarczających danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo⁵.
Biegunka i problemy żołądkowo-jelitowe: Ze względu na chłodną i „ślizgającą” naturę owocu jego stosowanie może nasilić luźne stolce lub biegunkę⁴.
Choroby wątroby i nerek: Brak danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u osób z niewydolnością tych narządów – konieczna konsultacja.
Objawy niepożądane: Jeśli po zastosowaniu preparatu z morwą papierową wystąpią nasilone dolegliwości żołądkowe, reakcja alergiczna skóry lub inne niepokojące objawy – przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem.

Preparatów z morwy papierowej nie należy traktować jako substytutu leczenia farmakologicznego jakiejkolwiek choroby. Jeśli stosujesz leki na stałe, zawsze informuj lekarza o suplementach i preparatach ziołowych, które przyjmujesz.

Morwa papierowa to roślina o bogatym składzie fitochemicznym i wielowiekowej tradycji stosowania w Azji Wschodniej. Jeśli chcesz sięgnąć po preparaty z jej ekstraktem – czy to suplementy doustne, czy kosmetyki – wybieraj produkty od sprawdzonych producentów, zwracaj uwagę na stężenie aktywnych składników i nie przekraczaj zalecanych dawek. Przy jakichkolwiek wątpliwościach najlepszym doradcą pozostaje farmaceuta lub lekarz.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się morwa papierowa od morwy białej?

Morwa papierowa (Broussonetia papyrifera) i morwa biała (Morus alba) to dwa odrębne gatunki tej samej rodziny Moraceae. Różnią się składem fitochemicznym – morwa papierowa zawiera charakterystyczne prenylowane flawonoidy (kazinole, broussonetony), których nie ma w morwie białej¹⁷. Nie należy stosować danych jednego gatunku zamiennie z danymi drugiego.

Na czym polega działanie kazinolu F z morwy papierowej?

Kazinol F to prenylowany flawonoid z kory i korzeni morwy papierowej. Hamuje enzym tyrozynazę odpowiedzialną za syntezę melaniny, przez co zmniejsza powstawanie przebarwień skórnych. W badaniach laboratoryjnych wykazał skuteczność większą niż kwas kojowy, kwas askorbinowy i hydrochinon, choć dane kliniczne u ludzi są wciąż ograniczone².

Czy ekstrakt z morwy papierowej jest bezpieczny do stosowania na skórę?

Bezpieczeństwo miejscowego stosowania ekstraktu z morwy papierowej w preparatach kosmetycznych potwierdzono w badaniach klinicznych³. Jak przy każdym nowym kosmetyku, warto przed pierwszym zastosowaniem wykonać test na małym obszarze skóry i przerwać użytkowanie, jeśli pojawi się podrażnienie lub reakcja alergiczna.

Jakie jest tradycyjne zastosowanie owocu morwy papierowej w medycynie chińskiej?

Owoc morwy papierowej (Chu Shi Zi) stosuje się w TCM przy zawrotach głowy, zamazanym widzeniu, bólach kolan i lędźwi, nocnych potach oraz obrzękach wynikających z niedoboru Yin. Uważany jest za środek odżywiający wątrobę i nerki oraz wspomagający wydalanie moczu²⁵.

Jaka jest zalecana dawka owocu morwy papierowej w dekokcji?

Tradycyjna dawka Chu Shi Zi w dekokcji wynosi 6–12 g; krótkoterminowo, przy obrzękach, można stosować do 15 g. Przy wyższych dawkach mogą pojawić się luźne stolce. Nasiona przed gotowaniem należy rozgnieść⁴.

Czy morwa papierowa może wchodzić w interakcje z lekami?

Tak. Polifenole morwy papierowej hamują α-glukozydazę, co może nasilać działanie leków przeciwcukrzycowych i prowadzić do nadmiernego obniżenia poziomu glukozy we krwi. Ponadto możliwe jest addytywne działanie moczopędne przy jednoczesnym stosowaniu diuretyków⁶. Osoby przyjmujące takie leki powinny skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem preparatów z morwy papierowej.

Czy morwa papierowa jest bezpieczna w ciąży?

Nie. Tradycja TCM wyraźnie przestrzega przed stosowaniem owocu morwy papierowej w ciąży, wskazując, że może wywoływać niepożądane działanie. Brak wystarczających danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo dla matki i płodu⁵.

Jakie działanie wykazują ekstrakty z morwy papierowej w badaniach laboratoryjnych?

Badania in vitro wykazały aktywność przeciwzapalną (hamowanie TNF-α, IL-1β, IL-6 w makrofagach), antyoksydacyjną (wymiatanie rodników DPPH/ABTS), przeciwdrobnoustrojową (MIC 1–7,5 mg/ml wobec wybranych bakterii i grzybów) oraz hamowanie enzymów związanych z metabolizmem glukozy¹⁰¹⁸²¹. Wyniki te nie mogą być bezpośrednio przekładane na efekty kliniczne u ludzi.

Czy morwa papierowa może pomóc przy cukrzycy?

Badania laboratoryjne i na zwierzętach sugerują, że prenylowane flawonoidy z korzeni morwy papierowej hamują α-glukozydazę i PTP1B – enzymy związane z metabolizmem glukozy – a u myszy poprawiają tolerancję glukozy przy dawce 40 mg/kg¹⁹. Są to jednak dane przedkliniczne; morwa papierowa nie może zastępować leczenia cukrzycy.

Czy morwa papierowa ma działanie przeciwwirusowe?

W badaniach laboratoryjnych składniki korzeni morwy papierowej (broussochalkon A/B, papyriflawonol A, kazinole A/B/F/J) hamują proteazę papainopodobną koronawirusów ze stężeniem IC₅₀ wynoszącym 9,2–66,2 µM²². Wyniki te są wstępne i dotychczas nie przełożyły się na potwierdzone zastosowanie kliniczne.

Kto powinien unikać preparatów z morwy papierowej?

Stosowania morwy papierowej powinny unikać kobiety w ciąży, osoby z biegunką lub chorobami jelit, a także pacjenci z niedoborem Yang nerek według TCM⁵. Ostrożność zalecana jest u osób przyjmujących leki moczopędne lub hipoglikemizujące ze względu na możliwe interakcje addytywne⁶.

Czy morwa papierowa wspomaga wzrost włosów?

Badania laboratoryjne wskazują, że ekstrakty z korzeni morwy papierowej bogate w prenylowane flawonoidy (broussonetony, kazinole, broussochalkon A) mogą poprawiać wytrzymałość i połysk włosów oraz stymulować ich wzrost poprzez modulację szlaków WNT-β-katenina i STAT6³⁰. Dane te pochodzą z badań in vitro; brak potwierdzonych wyników klinicznych.

Jakie tradycyjne właściwości przypisuje się liściom i korze morwy papierowej?

W tradycji azjatyckiej liście morwy papierowej stosowano jako środek moczopędny, napotny i łagodnie przeczyszczający, a kora i korzenie jako środki ściągające, tonizujące i wspomagające układ moczowy. Roślina była też tradycyjnie używana przy nadciśnieniu, gorączce i obrzękach²⁸.

Morwa papierowa a przemysł kosmetyczny – aktywne składniki w preparatach rozjaśniających

Morwa papierowa jest jednym z najczęściej stosowanych surowców w kosmetycznych preparatach rozjaśniających przebarwienia. Jej popularność wynika z udokumentowanej aktywności antytyrozynazowej – ekstrakty z liści hamują tyrozynazę ze stężeniem IC₅₀ około 17,7 µg/ml, a poszczególne prenylowane flawonoidy (broussonetony A–C) wykazują IC₅₀ na poziomie 0,32 mM¹⁶. W odróżnieniu od hydrochinonu – substancji o kontrowersyjnym profilu bezpieczeństwa – bezpieczeństwo miejscowego stosowania ekstraktu z morwy papierowej potwierdzono w badaniach klinicznych³. Wyciąg z morwy papierowej pojawia się w serum, kremach i ampułkach przeznaczonych do wyrównywania kolorytu i redukcji plam posłonecznych.

Morwa papierowa w tradycji Azji Wschodniej – od papieru do medycyny

Nazwa „morwa papierowa” nie jest przypadkowa – włóknista kora Broussonetia papyrifera była w Chinach, Japonii i Korei podstawowym surowcem do produkcji papieru na długo przed upowszechnieniem celulozy drzewnej²⁸. Równolegle z rzemiosłem papierniczym rozwijała się tradycja lecznicza: owoce (Chu Shi Zi) trafiały do klasycznych formuł ziołowych, takich jak Huan Shao Dan – mieszanka stosowana przy przedwczesnym starzeniu, osłabieniu pamięci i dysfunkcjach seksualnych³¹. Chińskie teksty medyczne z dynastii Ming opisują owoc jako „cudowny środek odżywiający szpik i stawy”³².

Wstępne dane o aktywności przeciwwirusowej flawonoidów morwy papierowej

Portugalscy badacze opisali w 2023 roku, że kilkanaście flawonoidów i chalkonów z morwy papierowej – w tym papyriflawonol A, broussochalkon A/B i kazinole – hamuje proteazy papainopodobne koronawirusów (IC₅₀ 9,2–66,2 µM) w badaniach in vitro²²³³. Wcześniejsze badania wskazywały na hamowanie proteaz SARS-CoV i MERS-CoV przez polyfenole owocu (IC₅₀ 3,7 µM)¹¹. Wyniki są wstępne i wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych, jednak ilustrują potencjał fitochemiczny tej rośliny w poszukiwaniu nowych związków bioaktywnych.