Wiesiołek dziwny

Czym jest wiesiołek dziwny i skąd pochodzi?

Wiesiołek dziwny (Oenothera paradoxa) to roślina zielna z rodziny wiesiołkowatych, spokrewniona z popularnym wiesiołkiem dwuletnim (Oenothera biennis). Oba gatunki rosną dziko w Polsce – na nieużytkach, przy drogach, nad rzekami i w jasnych lasach. Pierwotnie roślina pochodzi z Ameryki Północnej, skąd rozprzestrzeniła się na całą Europę i Azję. W Polsce wiesiołek ma aż ok. 30 gatunków, a największa jego plantacja znajduje się w miejscowości Wiesiołów w centralnej Polsce.

Surowcem leczniczym i kosmetycznym nie jest sama roślina, lecz olej tłoczony na zimno z jej nasion. Ten sposób produkcji – w temperaturze nieprzekraczającej 35°C – pozwala zachować pełnię cennych składników odżywczych. Gotowy olej rozlewa się do ciemnych butelek, które chronią go przed działaniem światła słonecznego.

Co zawiera olej z wiesiołka – skład i kluczowe składniki

Olej z nasion wiesiołka dziwnego wyróżnia się wyjątkowo bogatym składem. Ponad 80% jego zawartości stanowią niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), których organizm człowieka nie potrafi samodzielnie wytworzyć. Muszą być dostarczane z pożywieniem lub suplementacją.

• Kwas linolowy (LA) – stanowi ok. 70% oleju; należy do rodziny omega-6, wspiera budowę bariery ochronnej skóry i wpływa korzystnie na gospodarkę lipidową.
• Kwas gamma-linolenowy (GLA) – stanowi ok. 10% oleju; rzadki w przyrodzie kwas omega-6 o silnym działaniu przeciwzapalnym, antyproliferacyjnym i regulującym poziom lipidów. To on odpowiada za większość wyjątkowych właściwości oleju z wiesiołka.
• Kwas oleinowy (omega-9) – ok. 7–8% oleju.
• Witamina E (tokoferole) – naturalny przeciwutleniacz chroniący komórki przed stresem oksydacyjnym.
• Minerały – cynk, selen, magnez, wapń, mangan, fosfor.
• Fitosterole i polifenole – związki o działaniu ochronnym i przeciwzapalnym.
• Aminokwasy – m.in. tryptofan, cysteina, lizyna.

Co ciekawe, GLA przekształca się w organizmie do prostaglandyny E1 – związku o działaniu przeciwzapalnym, przeciwzakrzepowym i regulującym wiele procesów hormonalnych. Zdolność do tej przemiany może być zaburzona przez starzenie, stres, cukrzycę, spożywanie alkoholu czy niedobory witamin z grupy B.

Na co stosuje się olej z wiesiołka – główne obszary działania

Olej z wiesiołka dziwnego od lat cieszy się szczególną popularnością wśród kobiet, choć jego właściwości są istotne dla szerszej grupy pacjentów.

Zdrowie kobiet – PMS, mastalgia i menopauza

GLA zawarty w oleju z wiesiołka przekształca się do prostaglandyny E1, która może ograniczać nadwrażliwość organizmu na prolaktynę – hormon powiązany z wyzwalaniem objawów PMS. Badania wskazują, że suplementacja może łagodzić takie dolegliwości jak:

• bolesność i obrzęk piersi (mastalgia cykliczna)
• bóle podbrzusza i skurcze macicy
• wahania nastroju, drażliwość, lęki
• obrzęki i wzdęcia

Efekty suplementacji w PMS są widoczne zazwyczaj po co najmniej dwóch pełnych cyklach menstruacyjnych – warto uzbroić się w cierpliwość. W przypadku mastalgii wyniki badań są niejednoznaczne – część z nich potwierdza skuteczność, inne wskazują na działanie zbliżone do placebo.

W okresie menopauzy olej z wiesiołka stosowany jest w celu łagodzenia uderzeń gorąca i nocnych potów. Małe badania kliniczne wskazują na możliwą redukcję ich nasilenia i częstotliwości, choć wyniki wymagają potwierdzenia w szerszych badaniach.

Skóra – od nawilżenia po choroby zapalne

Kwas linolowy jest niezbędny do prawidłowej budowy ceramidów – składników warstwy rogowej naskórka odpowiedzialnych za barierę ochronną skóry. Gdy go brakuje, skóra staje się sucha, szorstka i podatna na podrażnienia. Olej z wiesiołka stosowany wewnętrznie lub zewnętrznie może pomagać w:

• atopowym zapaleniu skóry (AZS) – łagodzi świąd, rumień i łuszczenie; wyniki badań są jednak niejednoznaczne
• łuszczycy – GLA wykazuje działanie redukujące świąd i łuszczenie naskórka
• trądziku – reguluje wydzielanie sebum, działa przeciwzapalnie, wspomaga gojenie zmian
• suchej i odwodnionej skórze – poprawia nawilżenie, elastyczność i gęstość skóry
• skórze naczynkowej i wrażliwej – wzmacnia barierę hydrolipidową naskórka

Badania z udziałem osób stosujących kapsułki z olejem z wiesiołka (500 mg, 3 razy dziennie przez 12 tygodni) wykazały znaczną poprawę nawilżenia, elastyczności i gęstości skóry. Po kilkumiesięcznej kuracji obserwuje się też spowolnienie procesów starzenia się cery.

Wpływ na układ krążenia i inne układy

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe zawarte w oleju z wiesiołka wpływają na transport i metabolizm cholesterolu. Badania potwierdzają, że suplementacja olejem z wiesiołka może przyczyniać się do:

• obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji LDL
• wzrostu stężenia „dobrego” cholesterolu HDL
• obniżenia poziomu triacylogliceroli we krwi
• obniżenia ciśnienia tętniczego krwi
• hamowania rozwoju zmian miażdżycowych w naczyniach krwionośnych

Fitosterole zawarte w oleju zmniejszają wchłanianie cholesterolu w jelicie. GLA wykazuje też działanie przeciwzapalne korzystne w reumatoidalnym zapaleniu stawów – łagodzi dolegliwości bólowe i poprawia komfort życia pacjentów. Badania wskazują również na potencjalnie korzystny wpływ w chorobach zapalnych jelit, zespole suchego oka oraz neuropatii cukrzycowej.

Jak stosować olej z wiesiołka – dawkowanie i forma

Olej z wiesiołka dziwnego dostępny jest w dwóch formach: jako płynny olej do picia oraz w kapsułkach żelowych. Obie formy mają swoje zalety – olej płynny w ciemnej butelce jest zazwyczaj świeższy i mniej przetworzony, natomiast kapsułki są wygodniejsze w stosowaniu i łatwiejsze do precyzyjnego dawkowania.

Olej płynny stosuj wyłącznie na zimno – jako dodatek do sałatek, koktajli, past warzywnych lub bezpośrednio na łyżeczce przed posiłkiem. Nie nadaje się do smażenia, pieczenia ani żadnej obróbki cieplnej, która niszczy cenne kwasy tłuszczowe. Po otwarciu przechowuj w lodówce, w szczelnie zamkniętej ciemnej butelce.

Na efekty suplementacji trzeba poczekać – zazwyczaj poprawa jest widoczna po 2–3 miesiącach regularnego stosowania. Przy długotrwałej suplementacji w większych dawkach warto rozważyć równoczesne przyjmowanie antyoksydantów (witamina E, selen, polifenole), ponieważ duże ilości NNKT mogą nasilać procesy utleniania lipidów w organizmie.

Podsumowanie – co warto zapamiętać o oleju z wiesiołka?

Olej z wiesiołka dziwnego to jedno z nielicznych roślinnych źródeł rzadkiego kwasu GLA, który odgrywa ważną rolę w regulacji procesów zapalnych i zdrowiu skóry. Najlepiej udokumentowane zastosowania to wsparcie przy dolegliwościach skórnych (łuszczyca, sucha skóra, trądzik) oraz łagodzenie objawów PMS. Przy problemach z mastalgią i menopauzą wyniki badań są mniej jednoznaczne, ale profil bezpieczeństwa oleju jest dobry – działania niepożądane (głównie żołądkowo-jelitowe) są łagodne i przemijające. Wybieraj olej tłoczony na zimno, przechowuj go w lodówce i nie podgrzewaj. Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub masz epilepsję – koniecznie skonsultuj suplementację z lekarzem lub farmaceutą przed jej rozpoczęciem.