Morela japońska

Czym jest morela japońska i co zawiera wyciąg z Prunus mume?

Morela japońska (Prunus mume), nazywana po japońsku ume, to owoc blisko spokrewniony zarówno z morelą, jak i śliwą, ale botanicznie odrębny od obu. Wyciąg z moreli japońskiej (w tym skoncentrowany sok bainiku-ekisu) jest pozyskiwany z owoców – najczęściej niedojrzałych – metodą ekstrakcji wodnej lub rozpuszczalnikowej, a następnie zagęszczany¹⁰.

Najważniejszym składnikiem jest kwas cytrynowy, którego stężenie w ume jest 2–3 razy wyższe niż w cytrynie – to najwyższe stężenie spośród wszystkich owoców¹. Oprócz niego wyciąg zawiera kwas jabłkowy, winowy i szczawiowy, a łączna zawartość kwasów organicznych sięga ≥20% w proszku ekstrakcyjnym (pomiar HPLC), a w niektórych preparatach nawet ok. 55%¹¹¹². Do aktywnych biologicznie składników należą też polifenole (w tym kwas chlorogenowy i flawonoidy), aminokwasy (glutamina, seryna, glicyna, prolina) oraz minerały: potas, fosfor, sód, magnez, żelazo i wapń²¹³.

Szczególnym związkiem jest mumefural – powstaje wyłącznie podczas podgrzewania soku z ume i nie występuje ani w surowym owocu, ani w kiszonej wersji (umeboshi). Tworzy się z połączenia kwasu cytrynowego z cukrami podczas zagęszczania koncentratu⁵. W badaniach laboratoryjnych na modelu mysim zidentyfikowano również wodnorozpuszczalny związek UK1 (wzór C₁₀H₁₁NO₉, masa cząsteczkowa 289) wykazujący aktywność hepatoprotekcyjną¹⁴.

Jakie właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne wykazuje wyciąg z ume?

Polifenole zawarte w moreli japońskiej – w tym kwas chlorogenowy, flawonoidy i protokatechina – wykazują aktywność antyoksydacyjną potwierdzoną m.in. testem zmiatania rodników DPPH oraz eliminacji nadtlenku wodoru w warunkach in vitro¹⁵¹⁶. Co istotne, zawartość polifenoli zmniejsza się o ok. 20% podczas dojrzewania owocu, ale aktywność antyoksydacyjna pozostaje wysoka zarówno w zielonych, jak i dojrzałych owocach¹⁷.

W jednym z badań klinicznych kobiety po menopauzie, które spożywały suszone owoce ume przez 6 miesięcy, miały obniżone markery stanu zapalnego¹⁸. Wyciąg wykazuje też hamujące działanie na uwalnianie heksozoaminidazy – enzymu związanego z reakcjami zapalnymi – w testach in vitro. Wyniki te są obiecujące, jednak większość danych pochodzi z badań laboratoryjnych lub małych prób klinicznych, co oznacza, że nie można ich traktować jako pewnego potwierdzenia działania u ludzi.

Jak wyciąg z moreli japońskiej wpływa na ciśnienie krwi i układ sercowo-naczyniowy?

Skoncentrowany wyciąg bainiku-ekisu był badany pod kątem działania hipotensyjnego. W modelu mysim podawanie wyciągu zapobiegało rozwojowi nadciśnienia indukowanego angiotensyną II – naczynia aorty były chronione przed przebudową, zmniejszało się nacieczenie komórkami zapalnymi, a komórki naczyniowe utrzymywały tlenowy (a nie glikolityczny) szlak metaboliczny, co ograniczało stres oksydacyjny i sztywność naczyń³¹⁹. W jednym badaniu klinicznym z 2017 roku codzienne przyjmowanie wyciągu z ume poprawiło rozkurczowe ciśnienie krwi u osób z nadciśnieniem I stopnia i otyłością I klasy²⁰.

Jedno z badań na ludziach odnotowało też obniżenie poziomu cholesterolu LDL u osób z hipercholesterolemią po suplementacji ume²¹. Wyciąg może też zwiększać produkcję tlenku azotu (NO) – związku rozszerzającego naczynia krwionośne – co sugerują badania na zwierzętach²¹. Eksperci podkreślają, że dane kliniczne są wciąż ograniczone i wymagają potwierdzenia w większych próbach, zanim wyciąg z ume mógłby być traktowany jako uzupełnienie terapii nadciśnienia²².

Jaki wpływ ma ume na trawienie, wątrobę i mikrobiotę jelitową?

Tradycyjnie wyciąg z moreli japońskiej był stosowany jako środek wspomagający trawienie, łagodzący biegunkę i stymulujący wydzielanie soków trawiennych²³. Kwas cytrynowy i błonnik rozpuszczalny pomagają utrzymać właściwe pH w przewodzie pokarmowym i wspierają perystaltykę jelit²⁴. Wczesne badania na zwierzętach sugerują też, że wyciąg może łagodzić stany zapalne jelit i sprzyjać wzrostowi korzystnych bakterii jelitowych²⁵.

W kontekście ochrony wątroby przeprowadzono badanie kliniczne trwające 24 tygodnie, w którym 200 pacjentów z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (NAFLD) przyjmowało ume wraz z choliną – u wielu uczestników zmniejszyły się stężenia trójglicerydów i markerów uszkodzenia wątroby²⁶. Aminokwasy obecne w wyciągu (glutamina, seryna, glicyna, prolina) mogą wspierać funkcję wątroby, choć dane dotyczące marskości i raka wątrobowokomórkowego pochodzą głównie ze źródeł o charakterze tradycyjno-medycznym²⁷.

Wyciąg z ume wykazuje też aktywność wobec Helicobacter pylori – bakterii odpowiedzialnej za wrzody żołądka i zwiększone ryzyko raka żołądka. Zarówno kwas cytrynowy, jak i polifenole hamują jej aktywność, co potwierdzają badania in vitro i wstępne dane kliniczne²⁸²⁹.

Jak wyciąg z moreli japońskiej działa na skórę?

W kosmetyce wyciąg z owoców Prunus mume (INCI: Prunus Mume Fruit Extract) jest stosowany przede wszystkim jako inhibitor glikacji. Glikacja to proces, w którym nadmiar cząsteczek cukru reaguje z białkami skóry, tworząc zaawansowane produkty glikacji (AGEs) – trwałe związki deformujące włókna kolagenowe i prowadzące do matowej, żółtawej, pozbawionej elastyczności skóry³².

W małym badaniu klinicznym (n=14 Japonek z wysokim poziomem AGEs w skórze) krem zawierający 2% wyciągu z ume stosowany przez kilka tygodni zredukował ilość AGEs odpowiadającą 10-letniej akumulacji, poprawił elastyczność skóry o 17% w porównaniu z placebo i zmniejszył żółtawy odcień na rzecz jaśniejszego, różowego kolorytu⁷⁸³³. Badania in vitro wykazały też hamowanie produkcji melaniny, działanie przeciwzapalne (hamowanie MCP-1) oraz stymulację produkcji filagryny, inwolukryny i klaudyny-1 – białek odpowiedzialnych za barierę skórną³⁴³⁵. Wyniki in vitro są obiecujące, jednak wymagają potwierdzenia w większych badaniach klinicznych.

Jakie tradycyjne zastosowania ma morela japońska?

Ume ma ponad 2000 lat historii w tradycyjnej medycynie chińskiej i japońskiej. Najstarszy chiński zielnik Shennong Ben Cao Jing opisuje ją jako środek obniżający gorączkę i łagodzący ból; pod nazwą Wu Mei stosowano ją przy infekcjach płuc, bólach brzucha, czerwonce i nudnościach³⁶. W Japonii kiszone owoce umeboshi towarzyszyły samurajom na polu bitwy – kwas cytrynowy pomagał rozkładać kwas mlekowy gromadzący się w mięśniach podczas wysiłku, przyspieszając regenerację³⁷.

Historycznie wyciąg bainiku-ekisu był stosowany przez japońskie wojsko do zapobiegania czerwonce i chorobie lokomocyjnej³⁸. W tradycyjnej medycynie chińskiej stosuje się go też przy kaszlu, utracie apetytu i bólach gardła²³. Systematyczny przegląd literatury z 2016 roku potwierdził ponad 20 właściwości farmakologicznych ume, w tym działanie przeciwnowotworowe, przeciwzapalne, antyoksydacyjne, przeciwdrobnoustrojowe i przeciwwirusowe³⁹.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Wyciąg z moreli japońskiej to suplement diety lub składnik kosmetyczny, nie lek. Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed jego stosowaniem, jeśli:

• przyjmujesz leki na nadciśnienie – wyciąg może wzmacniać ich działanie hipotensyjne²²;
• przyjmujesz leki przeciwcukrzycowe – mumefural i inne składniki mogą wpływać na wrażliwość na insulinę⁴⁰;
• masz chorobę wrzodową żołądka lub reflux (GERD) – wysoka kwasowość wyciągu może nasilać dolegliwości³¹;
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie w tych grupach;
• masz chorobę nerek lub wątroby – wysokie spożycie kwasów organicznych może obciążać te narządy.

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub udaj się na izbę przyjęć, jeśli po spożyciu surowych, zielonych owoców ume (nieprzetworzone!) wystąpią zawroty głowy, nudności, duszność lub utrata przytomności – mogą to być objawy zatrucia cyjanowodorem z amygdaliny⁹.

Jako suplementy i wyciągi roślinne dostępne w aptekach, wyciąg z moreli japońskiej jest bezpieczny przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami producenta. Jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawi się pieczenie w żołądku, biegunka lub inne niepokojące objawy, przerwij stosowanie i skonsultuj się z farmaceutą lub lekarzem.

Wyciąg z moreli japońskiej najlepiej stosować jako uzupełnienie zróżnicowanej diety, a nie jako substytut leczenia. Jeśli zdecydujesz się na wyciąg skoncentrowany (bainiku-ekisu), typowa sugerowana porcja to ok. 2–3 g dziennie, najlepiej po posiłku, rozcieńczona w ciepłej wodzie lub herbacie⁴¹. Po spożyciu przepłucz usta wodą, by chronić szkliwo zębów³¹. Wybieraj produkty z certyfikowanym składem i unikaj surowych, zielonych owoców – wyłącznie przetworzone formy są bezpieczne do spożycia.