Taumatyna

Czym jest taumatyna i skąd pochodzi?

Taumatyna to naturalne białko słodzące wyizolowane z owoców rośliny Thaumatococcus daniellii, zwanej potocznie katemfe. Roślina ta pochodzi z lasów Afryki Zachodniej i Środkowej – jej owoce mają intensywnie czerwoną barwę, a w przezroczystej galaretce otaczającej nasiona stężenie taumatyny może osiągać nawet 60 mg na gram suchej masy. Mieszkańcy tych rejonów od pokoleń używali katemfe do słodzenia napojów i potraw.

Roślinę odkrył w 1840 roku brytyjski lekarz wojskowy W.F. Daniell, jednak samo białko wyizolowano dopiero w 1972 roku. Z jednego kilograma owoców można uzyskać zaledwie około 6 g czystej taumatyny – stąd jej ograniczona dostępność i wyższe koszty produkcji w porównaniu z innymi słodzikami. Taumatyna jest pozyskiwana metodą wodnej ekstrakcji owoców, a następnie poddawana liofilizacji, co daje charakterystyczny proszek łatwo rozpuszczalny w wodzie.

Na etykietach produktów taumatynę znajdziesz pod oznaczeniem E957. Jest dopuszczona do stosowania w żywności w Unii Europejskiej (w Polsce od 1998 roku), USA, Japonii, Kanadzie, Australii i wielu innych krajach.

Co sprawia, że taumatyna jest wyjątkowym słodzikiem?

Taumatyna jest uznawana za najsłodszą naturalną substancję dopuszczoną do stosowania w żywności. Jest 2000–3000 razy słodsza od sacharozy (zwykłego cukru stołowego) licząc wagowo – oznacza to, że do osiągnięcia pożądanego efektu słodzenia wystarczą dosłownie śladowe ilości tej substancji.

Co ciekawe, słodki smak taumatyny nie pojawia się od razu – rozwija się z opóźnieniem, około 5–10 sekund po spożyciu, a następnie narasta powoli i utrzymuje się przez długi czas, nawet kilkadziesiąt minut. Kiedy słodycz osiąga maksimum, pojawia się charakterystyczny, subtelny posmak przypominający lukrecję lub anyż. To sprawia, że taumatyna wyraźnie różni się od zwykłego cukru pod względem profilu smakowego.

Taumatyna aktywuje wiele receptorów białkowych na języku odpowiedzialnych za odczuwanie słodkiego smaku. Działa też synergistycznie z innymi słodzikami – wzmacnia wzajemnie uczucie słodyczy w połączeniu ze stewią, acesulfamem K czy sacharyną, jednocześnie redukując ich gorzki posmak.

Jak taumatyna jest stosowana w farmacji i suplementach?

W aptece taumatyna pojawia się przede wszystkim jako substancja pomocnicza – naturalny słodzik i wzmacniacz smaku. Jej rola jest tu bardzo praktyczna: leki i suplementy diety często mają intensywnie gorzki lub nieprzyjemny smak, który zniechęca pacjentów – szczególnie dzieci i osoby starsze – do regularnego przyjmowania preparatów. Taumatyna skutecznie maskuje te posmaki, nie wpływając przy tym na właściwości samego produktu leczniczego.

Możesz ją spotkać m.in. w:

• Syropach i płynnych preparatach leczniczych – poprawia akceptowalność smaku bez dodawania cukru.
• Suplementach diety w postaci tabletek do żucia i syropów – dopuszczalne stężenie wynosi do 400 mg/kg.
• Tabletkach do ssania i gumach do żucia bez cukru – do 50 mg/kg.
• Preparatach dla diabetyków i osobach stosujących diety niskokaloryczne – ze względu na zerowy wpływ na glikemię.

Jako białko, taumatyna jest trawiona dokładnie tak samo jak inne białka roślinne. Technicznie rzecz biorąc, dostarcza 4 kcal/g, ale ponieważ używa się jej w ilościach rzędu mikrogramów, jej wkład kaloryczny jest praktycznie zerowy.

Czy taumatyna może wspierać zdrowie żołądka?

To jeden z ciekawszych wątków badań naukowych dotyczących taumatyny. Zespół badaczy z Uniwersytetu Technicznego w Monachium wykazał, że podczas trawienia taumatyny w żołądku powstają gorzkie peptydy, które mogą stymulować wydzielanie kwasu żołądkowego. To z kolei może mieć znaczenie w kontekście zakażenia bakterią Helicobacter pylori.

H. pylori to bakteria, która potrafi przetrwać w ekstremalnie kwaśnym środowisku żołądka i z czasem „nauczyła się” omijać układ odpornościowy, osiedlając się w błonie śluzowej. Badacze zidentyfikowali trzy peptydy powstające podczas trawienia taumatyny i sprawdzili, jak komórki żołądka reagują na kontakt z białkami tej bakterii. Wyniki były obiecujące: dodanie gorzkich peptydów zmniejszyło uwalnianie prozapalnej interleukiny IL-17A przez komórki żołądka nawet o 89,7%.

Co istotne, stężenia peptydów użyte w badaniach odpowiadają ilościom taumatyny, jakie można spożyć w normalnych warunkach – np. w jednej tabletce słodzika. Potrzeba jednak dalszych badań klinicznych, zanim będzie można mówić o potwierdzonym działaniu terapeutycznym.

Dla kogo taumatyna jest szczególnie korzystna?

Ze względu na swoje właściwości taumatyna sprawdza się szczególnie dobrze w kilku grupach:

• Osoby z cukrzycą i insulinoopornością – jako białko taumatyna nie wpływa na poziom glukozy we krwi i ma zerowy indeks glikemiczny.
• Osoby stosujące diety niskokaloryczne i low-carb – stosowana w śladowych ilościach praktycznie nie wnosi kalorii.
• Dzieci i osoby starsze przyjmujące leki o gorzkim smaku – taumatyna skutecznie maskuje nieprzyjemny smak preparatów, poprawiając regularność ich przyjmowania.
• Osoby dbające o zdrowie zębów – taumatyna nie jest fermentowana przez bakterie jamy ustnej, więc nie przyczynia się do powstawania próchnicy.

Warto jednak pamiętać, że intensywnie słodki smak taumatyny – jak w przypadku każdego słodzika – może podtrzymywać nawyk sięgania po słodkie produkty. Dlatego, mimo braku formalnego limitu spożycia, rozsądne jest jej umiarkowane stosowanie w codziennej diecie.

Podsumowanie

Taumatyna to naturalne białko słodzące o wyjątkowym profilu właściwości: ekstremalna słodycz przy śladowych ilościach, brak wpływu na glikemię, brak kalorii w praktycznych dawkach i potwierdzone bezpieczeństwo – bez ustalonego limitu dziennego spożycia. W produktach aptecznych pełni ważną rolę substancji pomocniczej, poprawiając smak preparatów i zwiększając ich akceptowalność przez pacjentów. Jeśli na etykiecie suplementu lub syropu widzisz oznaczenie E957 – to właśnie taumatyna. Jej dodatkową zaletą jest stabilność termiczna i szeroki zakres pH, co pozwala na stosowanie jej w bardzo różnych produktach. Badania nad jej potencjalnym wpływem na stan zapalny w żołądku są obiecujące, choć wymagają jeszcze potwierdzenia w badaniach klinicznych.