Peptydy z korzenia maca

Czym są macamidy i co wyróżnia peptydy z korzenia maca?

Korzeń maca (Lepidium meyenii) od wieków stosowany jest w peruwiańskiej medycynie tradycyjnej, ale jego aktywne składniki poznano dopiero w ostatnich dekadach. Za większość właściwości biologicznych odpowiadają macamidy i macaeny – niepolararne amidy długołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które powstają dopiero podczas tradycyjnego suszenia korzenia na powietrzu¹. Świeży korzeń zawiera je w śladowych ilościach. Obok nich ważną rolę odgrywają glukozynolany, głównie benzyloglukozinolat i jego pochodne metoksy- oraz hydroksybenzylowe, a także związki pochodne tryptofanu⁷.

Termin „peptydy z korzenia maca” bywa używany jako szersze określenie tych peptydopodobnych frakcji bioaktywnych. Nie są to klasyczne peptydy białkowe, lecz amidy kwasów tłuszczowych o strukturze zbliżonej do endogennych kannabinoidów. Różne fenotypy rośliny – czerwony, żółty, fioletowy i czarny – mogą wykazywać nieco odmienne spektrum działania biologicznego⁷.

Jak macamidy działają w organizmie?

Główny mechanizm działania macamidów polega na hamowaniu enzymu FAAH (hydrolazy amidów kwasów tłuszczowych). FAAH rozkłada endogenne kannabinoidy – substancje, które organizm sam produkuje, by regulować nastrój, ból i apetyt. Gdy macamidy blokują FAAH, endokannabinoidów jest więcej, co przekłada się na modulację uwalniania neuroprzekaźników⁷⁸. To właśnie tym mechanizmem tłumaczy się obserwowane w badaniach efekty przeciwdepresyjne – powiązane z aktywacją układów noradrenergicznego i dopaminergicznego oraz ograniczeniem stresu oksydacyjnego⁷.

Równolegle działają inne szlaki. Glukozynolany wpływają na funkcje seksualne i płodność – w badaniach na szczurach ekstrakt heksanowy bogaty w glukozynolany poprawiał sprawność seksualną skuteczniej niż inne frakcje⁹. Składniki maca wykazują też aktywność estrogenną (obserwowaną w ekstraktach metanolowych i wodnych) oraz zdolność do modulowania osi hormonalnej – zwiększania poziomu LH i zmniejszania FSH u kobiet po menopauzie⁷. Aktywacja szlaków syntazy tlenku azotu (NOS) może z kolei korzystnie wpływać na układ krążenia¹⁰.

Na co pomaga korzeń maca – co mówią badania kliniczne?

Najlepiej udokumentowane działanie dotyczy funkcji seksualnych i objawów andropauzy. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu u mężczyzn z objawami późnego hipogonadyzmu (LOH), gelatynizowany proszek maca w dawce ~5 g/dobę przez 12 tygodni przyniósł istotną statystycznie poprawę¹²:

• Skala AMS (objawy starzenia się mężczyzn): poprawa o −10,66 punktów vs. wartość wyjściowa (p < 0,0001)¹².
• Skala IIEF (funkcje erekcji i seksualne): poprawa o +14 punktów po 12 tygodniach (p < 0,0001)².
• Skala IPSS (objawy ze strony dolnych dróg moczowych): poprawa o −2,34 punktów (p = 0,0001)¹³.
• Odsetek pozytywnych wyników kwestionariusza ADAM (niedoboru androgenów): spadek z 70,7% do 29,3% (p < 0,0001)¹⁴.

Mniejsze badania potwierdzają wpływ na płodność: dawka 2 g/dobę zwiększała koncentrację plemników, a 1,75 g/dobę poprawiała zarówno koncentrację, jak i ruchliwość⁴. Pożądanie seksualne rosło po 8 tygodniach przy dawkach 1,5–3 g/dobę, a u mężczyzn z łagodną dysfunkcją erekcji pozytywne efekty obserwowano przy 2,4 g/dobę⁴.

Badania wskazują też na potencjał w obszarze wydolności fizycznej i zmęczenia. Dawka 2,1 g/dobę przez 28 dni poprawiała siłę chwytu, redukowała zmęczenie i poprawiała poziom energii¹⁵. U elitarnych sportowców suplementacja zmniejszała markery stanu zapalnego i poprawiała wydolność tlenową oraz fosfagenową¹⁵. W badaniu kobiet po menopauzie dawka 3,3 g/dobę przez 6–12 tygodni obniżała ciśnienie krwi i wyniki skali depresji¹⁶.

Macamidy a zdrowie kości – wstępne dane

Jeden ze zidentyfikowanych macamidów – N-benzylo-palmitamid – w badaniach laboratoryjnych pobudzał proliferację, różnicowanie i mineralizację osteoblastów (komórek kościotwórczych) oraz nasilał ekspresję genów związanych z osteogenezą¹⁷. W badaniu na szczurach z usuniętymi jajnikami (model osteoporozy pomenopauzalnej) czarna i czerwona odmiana maca odwracały utratę struktury kości udowej¹⁷. To obiecujące wyniki, ale dotąd uzyskane wyłącznie w modelach zwierzęcych i komórkowych – brak danych klinicznych u ludzi.

Podobnie wstępny charakter mają dane dotyczące regulacji glikemii: liczne badania na zwierzętach sugerują korzystny wpływ na poziom glukozy i metabolizm w cukrzycy, ale wyniki te nie zostały jeszcze potwierdzone w badaniach na ludziach¹⁸. Potencjał neuroprotekcyjny maca jest intensywnie badany na modelach zwierzęcych, jednak brakuje istotnych danych klinicznych u ludzi¹⁹.

Jakie formy maca znajdziesz w aptece i jak je stosować?

W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością dostępne są głównie kapsułki i tabletki z gelatynizowanym proszkiem z korzenia maca oraz proszki do samodzielnego dozowania. Gelatynizacja (wstępna obróbka termiczna) ułatwia trawienie skrobi zawartej w korzeniu i poprawia przyswajalność. Produkty różnią się zawartością macamidów – w badaniu klinicznym standaryzowaym preparatem zawierał 115–175 µg n-benzylo-heksadekanamidu na gram proszku²¹. Warto sprawdzić, czy producent podaje standaryzację na macamidy – to wskaźnik jakości surowca.

Maca dostępna jest w kilku odmianach kolorystycznych (żółta, czerwona, czarna), które mogą różnić się profilem aktywności. Żółta jest najczęściej spotykana, czarna i czerwona były stosowane w badaniach nad kośćmi i sportowcami¹⁵¹⁷. Suplementy przyjmuje się zazwyczaj przed posiłkiem, w podzielonych dawkach dobowych.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Maca jest suplementem diety, nie lekiem, jednak kilka sytuacji wymaga wcześniejszej konsultacji lekarskiej:

• Leki na nadciśnienie – maca nasilała efekt hipotensyjny losartanu w badaniach na zwierzętach; jeśli przyjmujesz leki obniżające ciśnienie, poinformuj o tym lekarza przed suplementacją⁶.
• Choroby hormonozależne (rak piersi, rak prostaty, endometrioza, mięśniaki macicy) – maca wykazuje aktywność estrogenną in vitro; osoby z tymi schorzeniami lub predyspozycjami powinny skonsultować się z onkologiem lub ginekologiem⁷.
• Diagnostyka hormonalna – maca może fałszować wyniki immunologicznych testów na testosteron; poinformuj lekarza o suplementacji przed badaniem krwi¹¹.
• Ciąża i karmienie piersią – brak danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo; unikaj suplementacji lub skonsultuj się z lekarzem prowadzącym.
• Dzieci i młodzież – brak danych dotyczących bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej.
• Objawy nietolerancji – jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawią się nasilone bóle brzucha, biegunka, nudności lub inne niepokojące objawy, przerwij stosowanie i skontaktuj się z farmaceutą lub lekarzem⁵.

Maca nie zastępuje diagnostyki i leczenia zaburzeń hormonalnych, seksualnych ani płodności. Jeśli objawy są nasilone lub utrzymują się pomimo suplementacji, zgłoś się do lekarza.

Peptydy z korzenia maca to interesująca grupa związków o wielokierunkowym działaniu, poparta coraz solidniejszymi danymi klinicznymi – szczególnie w zakresie funkcji seksualnych i objawów andropauzy. Wybierając suplement, zwróć uwagę na standaryzację na macamidy i wybieraj produkty z udokumentowanym składem. Stosuj się do dawki podanej przez producenta lub farmaceutę, nie przekraczaj 6 g/dobę bez konsultacji lekarskiej i pamiętaj, że efekty pojawiają się stopniowo – w badaniach pierwsze zmiany obserwowano po 4 tygodniach, a pełny efekt po 12 tygodniach regularnego stosowania.