Wyciąg z Dendrobium nobile

Czym jest Dendrobium nobile i skąd pochodzi?

Dendrobium nobile, nazywany storczykiem szlachetnym, to roślina z rodziny storczykowatych (Orchidaceae), naturalnie rosnąca w górskich rejonach Indii, Tajlandii oraz południowych Chin. Przyrasta przyczepiona do skał, murów i koron drzew. W tradycyjnej medycynie chińskiej, gdzie znana jest pod nazwą Shi Hu, zajmuje wyjątkowe miejsce – jest zaliczana do pięćdziesięciu najważniejszych ziół i ma ponad 1300 lat udokumentowanego stosowania leczniczego. Współcześnie Dendrobium nobile figuruje w Chińskiej Farmakopei jako oficjalny gatunek leczniczy dendrobium.

W tradycyjnych systemach medycyny wschodniej stosowano ją przy dolegliwościach żołądkowych, gorączce, pragnieniu, zaburzeniach wzroku i infekcjach. Dziś ekstrakt z tej rośliny pojawia się jako składnik suplementów diety – zwłaszcza preparatów przedtreningowych i produktów wspierających zdrowie ogólne.

Co zawiera wyciąg z Dendrobium nobile?

Skład chemiczny wyciągu jest złożony i dobrze zbadany. Najważniejsze grupy związków bioaktywnych to:

• Alkaloidy – charakterystyczny i najobficiej reprezentowany składnik tej rośliny; zalicza się do nich m.in. dendrybinę (dendrobine), dendroksyna (dendroxine), nobilonina i inne. Alkaloidy rozmieszczone są głównie w łodygach, a ich zawartość jest najwyższa w pierwszym roku wzrostu rośliny.
• Polisacharydy – zbudowane głównie z mannozy, glukozy i galaktozy; pozyskiwane z łodyg, liści, kwiatów i korzeni; wykazują aktywność przeciwzapalną, przeciwutleniającą i immunomodulującą.
• Bibenzyls – związki pozyskiwane głównie z łodyg; badane pod kątem aktywności przeciwutleniającej i przeciwnowotworowej.
• Fenanthreny – wielopierścieniowe związki aromatyczne; orchidee są jednym z głównych naturalnych źródeł tej grupy związków w królestwie roślin.
• Seskwiterpeny – kolejna klasa związków wyizolowanych z łodyg; badane m.in. pod kątem działania neuroprotekcyjnego i immunomodulującego.
• Garbniki (taniny) – Dendrobium nobile wykazuje wyższą zawartość tanin niż inne gatunki dendrobium.
• Inne składniki – m.in. fluorenony, kwasy fenolowe, kumaryny i lignany.

Jakie właściwości biologiczne przypisuje się wyciągowi z Dendrobium nobile?

Badania laboratoryjne i eksperymenty na modelach zwierzęcych wskazują na szerokie spektrum aktywności biologicznej tego ekstraktu. Należy jednak pamiętać, że większość tych badań nie została jeszcze potwierdzona w rzetelnych badaniach klinicznych u ludzi.

Działanie na układ nerwowy
Alkaloidy Dendrobium nobile (DNLA) wykazały w badaniach na modelach zwierzęcych zdolność do ochrony neuronów przed cytotoksycznym działaniem fragmentów białka amyloid-β – substancji odgrywającej kluczową rolę w chorobie Alzheimera. Zaobserwowano też, że całkowite alkaloidy tej rośliny mogą wspierać procesy autofagii w hipokampie, potencjalnie spowalniając degenerację aksonów. Polisacharydy z kolei zmniejszały stany zapalne w hipokampie i łagodziły zaburzenia uczenia się i pamięci w modelach zwierzęcych.

Działanie immunomodulujące i przeciwzapalne
Ekstrakty z Dendrobium nobile hamują produkcję prozapalnych cytokin – TNF-α i IL-6 – w badaniach in vitro. W modelach zwierzęcych obserwowano wzrost aktywności makrofagów i limfocytów T. Polisacharydy wykazują aktywność przeciwzapalną i antyoksydacyjną, m.in. poprzez hamowanie aktywacji mikrogleju.

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy i metabolizm glukozy
W badaniach na zwierzętach z hiperlipidermią polisacharydy Dendrobium nobile obniżały poziom cholesterolu całkowitego, trójglicerydów i LDL-cholesterolu, jednocześnie podnosząc poziom HDL. Alkaloidy wykazały z kolei działanie wspomagające regulację insulinooporności poprzez modulację ekspresji genów IRS-2 i IGF-1 w hepatocytach.

Wpływ na układ pokarmowy
W tradycyjnej medycynie chińskiej Dendrobium stosowano do wspierania trawienia i nawilżania żołądka. Badania eksperymentalne sugerują, że ekstrakt może stymulować komórki G w żołądku, zwiększając wydzielanie gastryny i kwasu żołądkowego. W modelach zwierzęcych obserwowano też poprawę perystaltyki jelit i łagodzenie objawów zaparć.

Właściwości okulistyczne
Alkaloidy i polisacharydy Dendrobium nobile były badane pod kątem działania przeciwkataraktowego – wykazały aktywność antyoksydacyjną w obrębie soczewki oka, przy czym alkaloidy okazały się skuteczniejsze od polisacharydów w tym zakresie.

Potencjał przeciwnowotworowy – co mówią badania?

To jeden z aktywnie badanych obszarów. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że kilka grup związków z Dendrobium nobile hamuje wzrost komórek nowotworowych:

• Bibenzyls (m.in. moscatilin, chrysotobibenzyl) – wykazały działanie hamujące wzrost komórek ludzkiego raka wątrobowokomórkowego.
• Fenanthreny – stwierdzono ich znaczące działanie hamujące na komórki raka piersi MCF-7; związek nudol wywoływał zatrzymanie cyklu komórkowego i apoptozę w komórkach kościoguza.
• Polisacharydy – hamowały proliferację i indukowały apoptozę komórek przewlekłej białaczki szpikowej K562.
• Alkaloidy – wykazały zdolność do redukcji przeżywalności komórek raka okrężnicy HT-29 poprzez mechanizmy mitochondrialne.

Wszystkie te wyniki pochodzą z badań in vitro lub na modelach zwierzęcych – nie stanowią podstawy do terapeutycznych wniosków dotyczących leczenia nowotworów u ludzi.

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

Wyciąg z Dendrobium nobile to bogaty fitochemicznie ekstrakt z rośliny o wielowiekowej historii stosowania w medycynie wschodniej. Zawiera alkaloidy, polisacharydy, bibenzyls i fenanthreny, którym badania przypisują szerokie właściwości biologiczne – od działania przeciwzapalnego, przez neuroprotekcję, po wpływ na metabolizm lipidów i glukozy. Jeśli rozważasz sięgnięcie po suplement z tym składnikiem, wybieraj produkty z certyfikacją zewnętrzną i sprawdzonym składem. Pamiętaj, że główny alkaloid – dendrybina – w zbyt wysokich dawkach może wywoływać poważne działania niepożądane. Większość badań przeprowadzono dotychczas na modelach zwierzęcych, a rzetelnych badań klinicznych u ludzi jest wciąż niewiele.