Tlenek witaminy K

Czym jest tlenek witaminy K i skąd się wziął w kosmetykach?

Tlenek witaminy K, znany pod nazwą INCI Phytonadione Epoxide, to syntetyczna lub naturalnie występująca utleniona forma witaminy K1. Jego numer CAS to 25486-55-9. Strukturalnie różni się od witaminy K1 epoksydacją pierścienia naftochinonowego – to subtelna zmiana chemiczna, która miała decydujące znaczenie dla jego dopuszczenia do stosowania w produktach kosmetycznych.

Skąd wziął się w kosmetykach? Historia jest dość prosta. Witamina K1 była ceniona w pielęgnacji skóry za właściwości uszczelniające naczynia, redukcję rumienia i rozjaśnianie siniaków. Problem pojawił się, gdy zaczęły napływać liczne zgłoszenia alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (ACD) po jej stosowaniu. W 2009 roku Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) zakazał stosowania witaminy K1 w kosmetykach. Przemysł kosmetyczny potrzebował zamiennika – i właśnie tlenek witaminy K1 miał go stanowić.

Co ciekawe, tlenek witaminy K nie jest substancją wyłącznie syntetyczną – powstaje też naturalnie w organizmie jako produkt pośredni tzw. cyklu witaminy K, podczas biologicznego procesu gamma-karboksylacji białek, w tym czynników krzepnięcia.

Jak tlenek witaminy K działa na skórę?

Mechanizm działania tlenku witaminy K na skórę wiąże się z odkryciem, które przez lata było nieznane: enzym karboksylaza – niezbędny do aktywacji witaminy K – przez długi czas uważano za obecny wyłącznie w wątrobie. Gdy odkryto, że występuje również w skórze, otworzyły się zupełnie nowe możliwości miejscowego stosowania pochodnych witaminy K.

W praktyce oznacza to, że aplikowany na skórę tlenek witaminy K może uruchamiać lokalnie procesy zbliżone do tych zachodzących przy krzepnięciu krwi – uszczelniać naczynka, przyspieszać wchłanianie podskórnych wynaczynień i zmniejszać widoczność zaczerwienień. Efekty działania w dermokosmetykach obejmują:

• Uszczelnianie i wzmacnianie ścian naczynek krwionośnych – ogranicza zaczerwienienie i zmniejsza widoczność rozszerzonych naczyń.
• Redukcję teleangiektazji (tzw. pajączków) – zarówno na twarzy, jak i na ciele.
• Łagodzenie objawów nadreaktywności skóry na czynniki zewnętrzne, takie jak mróz, gorące kąpiele, alkohol czy stres.
• Zmniejszenie widoczności cieni pod oczami, które często wynikają z kruchości powierzchniowych naczyń włosowatych.
• Wspomaganie regeneracji skóry po zabiegach medycyny estetycznej (laserach, mezoterapii, skleroterapii).
• Poprawę kolorytu skóry i redukcję drobnych przebarwień.

Witamina C wzmacnia działanie witaminy K, a obie substancje razem wykazują działanie przeciwzmarszczkowe. Tlenek witaminy K dobrze łączy się też z kofeiną, arniką, witaminą E i retinolem.

Witamina K w organizmie – dlaczego jest tak ważna?

Aby zrozumieć, dlaczego tlenek witaminy K działa na skórę, warto wiedzieć, co witamina K robi w organizmie. Najlepiej poznaną jej funkcją jest działanie przeciwkrwotoczne. Witamina K uczestniczy w syntezie protrombiny i innych czynników krzepnięcia krwi w wątrobie. W obecności enzymu karboksylazy katalizuje karboksylację reszt glutaminowych prekursorów czynników krzepnięcia do γ-karboksyglutaminianów – bez tego procesu krew nie jest w stanie prawidłowo krzepnąć.

Witamina K pełni też inne funkcje:

• Uczestniczy w metabolizmie wapnia i procesie tworzenia białek kości – aktywuje osteokalcynę, białko wiążące wapń, co wspiera mineralizację kości i chroni przed osteoporozą.
• Zapobiega odkładaniu soli wapnia w tętnicach, zmniejszając ryzyko miażdżycy.
• Bierze udział w syntezie sfingolipidów obecnych w błonach komórkowych neuronów, wpływając na funkcjonowanie układu nerwowego.
• Wykazuje właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne.

Niedobór witaminy K może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia, wydłużonego gojenia się ran, powstawania siniaków nawet przy drobnych urazach, krwawień z dziąseł i nosa, a długotrwały niedobór – do osłabienia mineralizacji kości. Szczególnie narażone są noworodki, dlatego rutynowo podaje się im witaminę K zaraz po urodzeniu.

Zapotrzebowanie dobowe na witaminę K wynosi dla dorosłych kobiet ok. 55 µg, a dla mężczyzn ok. 65 µg. Najlepszym jej źródłem w diecie są zielone warzywa: szpinak, jarmuż, brokuły, brukselka, natka pietruszki, kapusta – im ciemniejszy kolor, tym wyższa zawartość witaminy K1. Witaminę K znajdziesz też w olejach roślinnych, awokado, produktach mlecznych, jajach i mięsie.

Jak bezpiecznie stosować preparaty z tlenkiem witaminy K?

Dermokosmetyki z tlenkiem witaminy K są dostępne bez recepty w aptekach – najczęściej jako kremy, serum i żele do cery naczyniowej. Przeznaczone są dla osób z widocznymi pajączkami, trądzikiem różowatym, rumiennictwem i skłonnością do siniaków.

Kilka praktycznych wskazówek dotyczących stosowania:

• Przed pierwszym użyciem wykonaj test płatkowy – nanieś niewielką ilość produktu na wewnętrzną stronę nadgarstka i odczekaj 24–48 godzin.
• Aplikuj preparat 1–2 razy dziennie na oczyszczoną skórę, unikając okolic oczu (jeśli produkt nie jest do nich przeznaczony).
• Chroń skórę przed promieniowaniem UV – stosuj filtr SPF, bo skóra naczyniowa jest szczególnie wrażliwa na słońce, a substancja może potencjalnie wywoływać fotouczulenie.
• Pierwsze efekty są zwykle widoczne po 2–4 tygodniach regularnego stosowania.
• Unikaj jednoczesnego stosowania z mocnymi kwasami AHA, alkoholem w składzie kosmetyków, mentolem i peelingami mechanicznymi – mogą nasilać reaktywność skóry naczyniowej.

Przeciwwskazaniem do stosowania jest nadwrażliwość na witaminę K i jej pochodne. Jeśli zauważysz zaczerwienienie, świąd, obrzęk lub inne niepokojące objawy skórne po zastosowaniu produktu – przerwij jego użycie i skonsultuj się z dermatologiem lub farmaceutą.

Podsumowanie – dla kogo tlenek witaminy K i o czym pamiętać?

Tlenek witaminy K to substancja z udokumentowanym działaniem na cerę naczyniową – redukuje rumień, wzmacnia naczynka i poprawia wygląd skóry z pajączkami. Badania kliniczne potwierdzają jej skuteczność już po 4 tygodniach regularnego stosowania. Jednocześnie nie jest to substancja wolna od ryzyka – rosnąca liczba zgłoszeń alergii sprawiła, że jej bezpieczeństwo jest aktualnie weryfikowane przez Komisję Europejską. Jeśli masz skłonność do alergii skórnych lub wcześniej reagowałeś na kosmetyki do cery naczyniowej – zachowaj szczególną ostrożność i skonsultuj wybór produktu z farmaceutą. Stosuj preparat z filtrem UV i unikaj czynników drażniących skórę naczyniową. Efekty są widoczne przy regularnym stosowaniu, a nie jednorazowym użyciu.