Neuropeptyd z lilii morskiej

Czym jest lilia morska i co zawiera jej ekstrakt?

Pancratium maritimum, zwana lilią morską lub narcyzem morskim, to bulwiasta roślina z rodziny Amaryllidaceae – tej samej, do której należą m.in. narcyz i śnieżyczka przebiśnieg. Rośnie dziko na piaszczystych wybrzeżach Morza Śródziemnego, osiągając 30–70 cm wysokości i kwitnąc białymi, efektownymi kwiatami. W tradycyjnej medycynie krajów śródziemnomorskich wykorzystywana jest od stuleci ze względu na swoje właściwości farmakologiczne².

Rodzina Amaryllidaceae należy do dwudziestu najbogatszych w alkaloidy rodzin roślin świata². Ekstrakt z lilii morskiej zawiera kilka klas związków bioaktywnych:

• Alkaloidy Amaryllidaceae: likoryna, galantamina, hemantamina, krynina, hordenina, N-demetylogalantamina¹⁷
• Flawonoidy i glikozydy flawonoidowe: kwercetyna-3-O-glukozyd, kemferol-3-O-rutynozyd¹
• Kwasy fenolowe: kwas chlorogenowy, kwas kawowy¹
• Związki lotne (olejek eteryczny): α-pinen (ok. 23%), β-kariofilen (ok. 15%), limonen (ok. 12%)⁸
• Inne związki: narciclasyna-4-O-β-D-glukopiranozyd, korydaldyna, 2,6-dimetoksy-4-hydroksyacetofenon⁹¹⁰

Frakcja alkaloidowa stanowi około 5% świeżej masy kwiatów, a jej skład zmienia się w zależności od stadium wzrostu rośliny – bulwy i korzenie przed kwitnieniem mają inny profil alkaloidowy niż kwiaty¹¹¹².

Jak działają alkaloidy lilii morskiej na układ nerwowy?

Najlepiej przebadanym działaniem frakcji alkaloidowej P. maritimum jest hamowanie acetylocholinesterazy (AChE) – enzymu rozkładającego acetylocholinę, neuroprzekaźnik kluczowy dla pamięci i funkcji poznawczych. W badaniach in vitro frakcja alkaloidowa wykazała wartość IC₅₀ równą około 22 µg/ml, co oznacza czterokrotnie silniejsze działanie niż surowy ekstrakt całkowity (IC₅₀ ≈ 98 µg/ml)³.

Które alkaloidy odpowiadają za działanie hamujące AChE?

Spośród wszystkich alkaloidów lilii morskiej galantamina i N-demetylogalantamina stanowią łącznie 33,7% frakcji alkaloidowej i są głównymi składnikami odpowiedzialnymi za hamowanie acetylocholinesterazy¹³. Warto wiedzieć, że galantamina jako izolowana substancja czynna jest zarejestrowanym lekiem stosowanym w leczeniu choroby Alzheimera – jednak w postaci ekstraktu roślinnego z lilii morskiej nie ma zatwierdzonego zastosowania terapeutycznego.

Likoryna, drugi ważny alkaloid tej rośliny, wykazuje w badaniach laboratoryjnych właściwości przeciwnowotworowe, przeciwwirusowe i przeciwzapalne¹⁴. Hemantamina i krynina to kolejne alkaloidy z grupy Amaryllidaceae obecne w ekstrakcie¹. Badania potwierdziły też obecność narciclasyny – związku o badanym potencjale antynowotworowym, który w lilii morskiej występuje w formie glukozydu⁹.

Jakie działanie przeciwutleniające i antybakteryjne wykazuje ekstrakt?

Metanolowy ekstrakt z nadziemnych części Pancratium maritimum wykazał w badaniu z użyciem testu DPPH bardzo silne działanie przeciwutleniające – hamowanie rodników na poziomie 86,7%⁴. Za tę aktywność odpowiadają przede wszystkim flawonoidy i związki fenolowe, które mają zdolność neutralizowania wolnych rodników uszkadzających komórki¹⁵.

W tym samym badaniu frakcja alkaloidowa wykazała aktywność antybakteryjną wobec trzech klinicznie ważnych bakterii:

• Pseudomonas aeruginosa – MIC 1,125–2 mg/ml
• Staphylococcus aureus – MIC 1,125–2 mg/ml
• Enterococcus faecalis – MIC 1,125–2 mg/ml

Zaobserwowano też aktywność przeciwgrzybiczą wobec Candida glabrata i Candida parapsilosis przy MIC 0,031–0,125 mg/ml⁴. Są to wyniki z badań laboratoryjnych i nie przekładają się bezpośrednio na skuteczność kliniczną u człowieka.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Lilia morska zawiera silne alkaloidy, w tym likorynę i galantaminę, które w nadmiernych ilościach mogą być toksyczne. Nie należy spożywać żadnych części tej rośliny (bulwy, kwiaty, liście) jako surowca ani stosować domowych preparatów bez wiedzy lekarza. Roślina nie jest zatwierdzona jako suplement diety ani lek w Polsce.

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• rozważasz stosowanie jakiegokolwiek preparatu zawierającego ekstrakt z Pancratium maritimum – zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki, masz choroby przewlekłe lub jesteś w ciąży bądź karmisz piersią;
• po kontakcie z rośliną lub preparatem z jej ekstraktem wystąpi podrażnienie skóry, wysypka lub reakcja alergiczna;
• po przypadkowym spożyciu jakiejkolwiek części rośliny pojawią się nudności, wymioty, bóle brzucha lub inne niepokojące objawy – w takim przypadku skontaktuj się z Centrum Informacji Toksykologicznej (tel. 800 190 590) lub udaj się na izbę przyjęć.

Jeśli interesujesz się ekstraktem jako składnikiem kosmetycznym (kremów, serum), sprawdź skład produktu pod kątem potencjalnych alergenów i wykonaj próbę uczuleniową przed pierwszym użyciem. Kosmetyki stosowane miejscowo mają inny profil bezpieczeństwa niż preparaty doustne.

Ekstrakt z lilii morskiej to fascynujący obiekt badań naukowych, szczególnie ze względu na bogaty profil alkaloidów Amaryllidaceae. Jednak na obecnym etapie wiedzy wszystkie opisane właściwości – od hamowania acetylocholinesterazy po działanie antybakteryjne – zostały wykazane wyłącznie w warunkach laboratoryjnych. Jeśli szukasz sprawdzonych preparatów z galantaminą lub innymi substancjami o działaniu neuroprotektywnym, porozmawiaj z lekarzem o zarejestrowanych i przebadanych klinicznie opcjach terapeutycznych.