Helenina

Czym jest helenina i skąd pochodzi?

Helenina – znana też pod nazwą alantolakton – to lakton seskwiterpenowy, czyli organiczny związek chemiczny należący do grupy terpenów. Jej głównym źródłem jest korzeń omanu wielkiego (Inula helenium L.), rośliny wieloletniej z rodziny astrowatych, która naturalnie występuje w Europie, Azji i północnej Afryce. W Polsce oman wielki można spotkać na łąkach, leśnych polanach i zaroślach – potrafi osiągnąć ponad dwa metry wysokości i jest odporny na mrozy sięgające nawet -28°C.

Korzeń omanu wielkiego to surowiec farmakopealny – figuruje w Farmakopei Polskiej już od 1817 roku, gdzie był opisywany pod łacińską nazwą Radix Helenii. Przeciętna zawartość olejku eterycznego w korzeniu wynosi od 2,5 do 2,8%, a helenina jest jednym z jego kluczowych składników aktywnych. Oprócz niej w korzeniu omanu znajdują się m.in.:

• Inulina (ok. 40%) – polisacharyd o działaniu prebiotycznym, wspierający mikroflorę jelitową
• Azulen – związek o właściwościach przeciwzapalnych i regenerujących skórę
• Fitosterole i triterpeny – substancje o działaniu antyoksydacyjnym
• Flawonoidy, w tym kwercetyna – uszczelniające naczynia krwionośne
• Poliacetyleny, kwasy organiczne (m.in. chlorogenowy, kawowy, galusowy) i allantoina

To bogactwo składników sprawia, że helenina działa synergistycznie z pozostałymi substancjami zawartymi w korzeniu omanu.

Jak działa helenina? Właściwości biologiczne

Helenina to substancja o wielokierunkowym działaniu. Badania potwierdziły jej aktywność wobec różnych drobnoustrojów i pasożytów, co przez wieki czyniło ją cennym składnikiem środków ziołowych. Do głównych właściwości heleniny należą:

• Działanie antybakteryjne – helenina hamuje rozwój bakterii szkodliwych dla organizmu, w tym gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus). Wyciągi z korzenia omanu były historycznie stosowane jako naturalny środek antyseptyczny.
• Działanie przeciwgrzybicze – substancja wykazuje skuteczność wobec grzybów, w tym Candida albicans i dermatofitów z rodzaju Trichophyton, odpowiedzialnych za grzybice skóry.
• Działanie przeciwzapalne – helenina wspiera układ odpornościowy w zwalczaniu stanów zapalnych, zarówno przy stosowaniu wewnętrznym, jak i zewnętrznym.
• Działanie przeciwpasożytnicze – laktony zawarte w korzeniu omanu wykazują zdolność do niszczenia pasożytów jelitowych, takich jak owsiki, glisty i włosogłówki.
• Działanie wykrztuśne – wyciągi z korzenia rozluźniają zalegającą wydzielinę śluzową w drogach oddechowych, ułatwiając jej odkrztuszanie.

Warto też wspomnieć, że azulen – inny składnik olejku eterycznego z korzenia omanu – odpowiada za korzystne działanie na skórę: przyspiesza gojenie ran i łagodzi podrażnienia.

Na co stosuje się preparaty z heleliną?

Dzięki swoim właściwościom helenina i korzeń omanu wielkiego znajdują zastosowanie w wielu obszarach. Poniżej najważniejsze z nich:

Układ pokarmowy
Inulina zawarta w korzeniu omanu działa prebiotycznie – wspiera wzrost korzystnych bakterii jelitowych. Preparaty z korzenia omanu stosuje się przy problemach z trawieniem, wzdęciach, bólach brzucha, biegunkach, mdłościach i kolikach jelitowych. Wykazują też działanie żółciopędne, rozkurczowe i moczopędne.

Układ moczowy
Właściwości moczopędne i przeciwzapalne heleniny sprawiają, że wyciągi z korzenia omanu mogą wspierać organizm przy infekcjach dróg moczowych.

Skóra
Napar lub nalewka z korzenia omanu stosowane zewnętrznie przyspieszają gojenie ran, łagodzą podrażnienia skóry i mogą być pomocne przy trądziku, łojotoku, wypryskach oraz obrzękach skórnych. Żele i maści na bazie olejku eterycznego z omanu łagodzą swędzenie, pieczenie i zaczerwienienie.

Pasożyty
Nalewka lub wyciąg eterowy z korzenia omanu – przyjmowane na czczo – wykazują działanie przeciwpasożytnicze wobec pasożytów przewodu pokarmowego. Zewnętrznie stosowane mogą działać na pasożyty skóry.

Jak stosować korzeń omanu wielkiego z heleliną?

Korzeń omanu wielkiego dostępny jest w sklepach zielarskich i aptekach jako surowiec do samodzielnego przygotowania preparatów. Można go stosować na kilka sposobów:

• Napar – łyżkę pokruszonego korzenia zalewa się wrzątkiem (lub wrzącym mlekiem), odstawia na 30 minut, a następnie odcedza. Można pić kilka razy dziennie.
• Nalewka – wyciąg alkoholowy z korzenia stosowany doustnie lub zewnętrznie, do wcierania w skórę.
• Olejek eteryczny – stosowany zewnętrznie do leczenia stanów zapalnych skóry, jako płukanka do gardła lub w kosmetyce.
• Świeżo mielony korzeń – można przyjmować doustnie jako prebiotyk (źródło inuliny), np. wymieszany z miodem.

Korzeń omanu zbiera się jesienią i suszy w temperaturze nieprzekraczającej 40°C. Wyciąg z omanu wchodzi też w skład gotowych preparatów aptecznych, np. kropli stosowanych przy kaszlu i przeziębieniu.

Podsumowanie

Helenina (alantolakton) to aktywna substancja z korzenia omanu wielkiego o wielokierunkowym działaniu – antybakteryjnym, przeciwgrzybiczym, przeciwzapalnym i przeciwpasożytniczym. Preparaty z korzenia omanu mogą wspierać drogi oddechowe, układ pokarmowy, zdrowie skóry i układ moczowy. Korzeń omanu to surowiec farmakopealny z długą tradycją stosowania, dostępny w aptekach i sklepach zielarskich. Pamiętaj, że preparaty ziołowe nie zastępują leczenia farmakologicznego – jeśli masz wątpliwości co do dawkowania lub bezpieczeństwa stosowania, zapytaj farmaceutę.