Hemicelulaza

Czym jest hemicelulaza i skąd pochodzi?

Hemicelulaza to nie jeden enzym, lecz cała grupa enzymów, które mają wspólny cel – rozkładanie hemicelulozy. Hemiceluloza to złożony wielocukier (polisacharyd) wbudowany w ściany komórkowe roślin, obok celulozy i ligniny. Znajdziesz ją w zbożach, owocach, warzywach, strączkach – właściwie w każdym produkcie roślinnym, który trafia na Twój talerz.

Co ważne, ludzki organizm nie wytwarza hemicelulazy. Przeżuwacze radzą sobie z trawieniem tego typu błonnika dzięki wyspecjalizowanej florze bakteryjnej żwacza, ale człowiek musi polegać na własnym mikrobiocie jelitowym lub – w razie potrzeby – na zewnętrznym źródle enzymu. Właśnie dlatego hemicelulaza pojawia się w preparatach wspomagających trawienie.

W przemyśle enzymatycznym hemicelulazę pozyskuje się głównie z grzybów, takich jak Aspergillus niger czy Trichoderma longibrachiatum. Enzym występuje w postaci proszku, rozpuszczalnego w wodzie, o żółtawobrązowej barwie. Jego aktywność mierzona jest w specjalnych jednostkach (HCU), a optymalne warunki działania to pH 4,0–6,0 i temperatura 45–65°C.

Jak dokładnie działa hemicelulaza w organizmie?

Mechanizm działania hemicelulazy opiera się na hydrolizie – enzymatycznym rozrywaniu wiązań chemicznych w cząsteczkach hemicelulozy. Konkretnie chodzi o wiązania β-1,4-ksylozydowe oraz estry (np. acetylowe i kwasu ferulowego), które spinają ze sobą jednostki cukrowe tworzące hemicelulozę.

Hemiceluloza jest zbudowana z różnych cząsteczek cukru – ksylozy, arabinozy, mannozy, galaktozy – połączonych rozgałęzionymi łańcuchami. W przeciwieństwie do celulozy ma strukturę amorficzną (nieuporządkowaną), co sprawia, że jest łatwiejsza do enzymatycznego rozkładu. Hemicelulaza – w zależności od swojego podtypu – atakuje różne fragmenty tej struktury:

• Ksylanazy – rozkładają ksylany, czyli najczęściej spotykany rodzaj hemicelulozy w zbożach i trawach.
• Mannanazy – hydrolizują mannany, obecne m.in. w strączkach i niektórych ziarnach.
• Arabinazy – działają na arabinozylany, spotykane w owocach i warzywach.

Efektem końcowym tej reakcji są proste cukry – ksyloza, arabinoza, mannoza – które organizm może już samodzielnie wchłonąć lub które stają się pożywką dla korzystnych bakterii jelitowych. Mniej niestrawionych resztek w jelicie grubym to mniej fermentacji bakteryjnej, a co za tym idzie – mniej gazów i wzdęć.

Kiedy stosuje się preparaty z hemicelulazą?

Hemicelulaza pojawia się przede wszystkim w złożonych preparatach enzymatycznych wspomagających trawienie. Rzadko stosuje się ją samodzielnie – najczęściej łączona jest z innymi enzymami trawiennymi, takimi jak amylaza (trawi skrobię), lipaza (trawi tłuszcze), proteaza (trawi białka) czy pankreatyna (mieszanka enzymów trzustkowych). Takie kombinacje mają za zadanie kompleksowo wspomóc rozkład posiłku, gdy układ trawienny działa nieefektywnie.

Preparaty z hemicelulazą mogą być pomocne w przypadku:

• Wzdęć i uczucia pełności po posiłkach bogatych w błonnik – zwłaszcza po spożyciu warzyw strączkowych, pełnoziarnistych produktów zbożowych czy surowych warzyw.
• Niestrawności i dyskomfortu żołądkowo-jelitowego związanego z trudnościami w trawieniu pokarmów roślinnych.
• Diety wegańskiej lub wegetariańskiej – opartej w dużej mierze na produktach zawierających znaczne ilości hemicelulozy.
• Zaburzeń wchłaniania, w których sprawne trawienie błonnika roślinnego ma szczególne znaczenie dla przyswajania składników odżywczych.

Jak przyjmować preparaty z hemicelulazą?

Preparaty zawierające hemicelulazę należy przyjmować z posiłkiem lub bezpośrednio po nim – tak, aby enzym mógł działać na trawiony pokarm. Przyjęcie go na czczo mija się z celem, bo nie ma na co działać.

Dawkowanie zależy od konkretnego preparatu i jego składu. W gotowych złożonych preparatach enzymatycznych hemicelulaza jest jednym z kilku składników aktywnych, a jej ilość jest dobrana przez producenta do pozostałych enzymów. Warto przechowywać takie preparaty w suchym, chłodnym miejscu – enzymy są wrażliwe na wilgoć i wysoką temperaturę, które mogą obniżyć ich aktywność.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o hemicelulazię?

Hemicelulaza to enzym trawienny, który rozkłada hemicelulozę – wielocukier obecny w praktycznie każdym produkcie roślinnym. Organizm człowieka nie produkuje go samodzielnie, dlatego jego suplementacja może mieć sens u osób, które odczuwają trudności trawienne po posiłkach bogatych w błonnik. Najczęściej spotykana jest w złożonych preparatach enzymatycznych, łączonych z pankreatyna, amylazą, lipazą czy proteazą. Jest uznawana za bezpieczną, choć przy nadużyciu lub u osób wrażliwych może powodować łagodne dolegliwości jelitowe. Jeśli regularnie odczuwasz wzdęcia lub dyskomfort po posiłkach roślinnych, preparat z hemicelulazą może okazać się wartościowym wsparciem – warto jednak przed jego wprowadzeniem omówić to z farmaceutą lub lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz inne leki lub masz choroby przewodu pokarmowego.