Badania laboratoryjne w diagnostyce guza Wilmsa – morfologia i biochemia

Badania laboratoryjne stanowią nieodłączny element diagnostyki guza Wilmsa, chociaż nie pozwalają na bezpośrednie rozpoznanie tego nowotworu¹. Ich głównym celem jest ocena ogólnego stanu zdrowia dziecka, funkcjonowania kluczowych narządów oraz przygotowanie do planowanego leczenia onkologicznego.

Morfologia krwi z rozmazem

Podstawowym badaniem laboratoryjnym wykonywanym u dzieci z podejrzeniem guza Wilmsa jest pełna morfologia krwi z rozmazem². Badanie to pozwala na dokładną ocenę składników krwi i wykrycie ewentualnych nieprawidłości związanych z obecnością nowotworu.

Szczególną uwagę zwraca się na liczbę czerwonych krwinek, ponieważ niedokrwistość jest częstym objawem towarzyszącym guzowi Wilmsa³. Niedokrwistość może wynikać z przewlekłej choroby nowotworowej lub z krwawienia do układu moczowego. Ocena poziomu hemoglobiny i hematokrytu dostarcza informacji o stopniu nasilenia niedokrwistości⁴.

Liczba białych krwinek może być zmieniona w przebiegu procesu nowotworowego. Czasami obserwuje się leukocytozę jako reakcję organizmu na obecność nowotworu, a w innych przypadkach może wystąpić leukopenia⁵. Ocena liczby płytek krwi jest również istotna, szczególnie w kontekście planowanego leczenia chirurgicznego i chemioterapii.

Badania biochemiczne funkcji nerek

Funkcjonowanie nerek wymaga szczególnej oceny u dzieci z guzem Wilmsa, ponieważ nowotwór bezpośrednio wpływa na ten narząd⁶. Podstawowe parametry nerkowe obejmują oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi oraz obliczenie klirensu kreatyniny.

Kreatynina surowicza jest najczęściej używanym markerem funkcji nerek. Podwyższone wartości mogą wskazywać na uszkodzenie funkcji nerkowej spowodowane obecnością guza lub naciekaniem zdrowej tkanki nerkowej⁴. U dzieci wartości referencyjne kreatyniny są niższe niż u dorosłych i zależą od wieku oraz masy ciała.

Oznaczenie stężenia mocznika w krwi stanowi dodatkowy parametr oceny funkcji nerek. Podwyższone wartości mocznika mogą wskazywać na zaburzenia funkcji nerkowej lub odwodnienie organizmu². Badanie to jest szczególnie ważne przed planowanym leczeniem chemioterapią, która może dodatkowo wpływać na funkcjonowanie nerek.

Badania biochemiczne funkcji wątroby

Ocena funkcji wątroby jest niezbędna w diagnostyce guza Wilmsa, ponieważ wątroba może być miejscem przerzutów nowotworu⁷. Dodatkowo, planowane leczenie chemioterapią może wpływać na funkcjonowanie tego narządu, dlatego konieczna jest ocena wyjściowa.

Podstawowe testy wątrobowe obejmują oznaczenie aktywności aminotransferaz (ALT, AST), fosfatazy alkalicznej oraz stężenia bilirubiny⁴. Podwyższone wartości tych parametrów mogą wskazywać na uszkodzenie hepatocytów lub cholestazę.

Oznaczenie stężenia albumin w surowicy krwi pozwala na ocenę funkcji syntetycznej wątroby oraz stanu odżywienia dziecka⁸. Hipoalbuminemia może być wynikiem przewlekłej choroby nowotworowej lub niedożywienia związanego z objawami choroby.

Badania równowagi elektrolitowej

Zaburzenia równowagi elektrolitowej są częste u dzieci z nowotworami, dlatego konieczne jest oznaczenie stężenia podstawowych elektrolitów w surowicy krwi². Do najważniejszych należą sód, potas, chlorki oraz wapń.

Hiponatremia może wystąpić w wyniku zespołu niewłaściwego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH), który czasami towarzyszy nowotworom. Zaburzenia gospodarki potasowej mogą być związane z przyjmowanymi lekami lub zaburzeniami funkcji nerek⁴.

Oznaczenie stężenia wapnia jest szczególnie ważne, ponieważ hiperkalcemia może towarzyszyć niektórym nowotworom jako objaw paraneoplastyczny². Prawidłowe stężenie wapnia jest również niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowo-mięśniowego.

Badania krzepnięcia krwi

Ocena układu krzepnięcia krwi jest kluczowa przed planowanym leczeniem chirurgicznym oraz chemioterapią². Nowotwory mogą wpływać na funkcjonowanie układu krzepnięcia, prowadząc do zwiększonego ryzyka krwawień lub zakrzepów.

Podstawowe badania krzepnięcia obejmują oznaczenie czasu protrombinowego (PT), częściowego czasu tromboplastynowego (APTT) oraz stężenia fibrynogenu⁸. Nieprawidłowe wyniki mogą wskazywać na konieczność korekji zaburzeń krzepnięcia przed zabiegiem operacyjnym.

Oznaczenie liczby płytek krwi oraz ocena ich funkcji jest również istotna dla bezpieczeństwa planowanych procedur medycznych⁹. Trombocytopenia może być wynikiem zajęcia szpiku kostnego przez proces nowotworowy lub działania niepożądanego niektórych leków.

Badanie ogólne moczu

Badanie ogólne moczu jest podstawowym testem diagnostycznym u dzieci z podejrzeniem guza Wilmsa³. Pozwala na wykrycie krwi w moczu, która może być pierwszym objawem choroby nowotworowej nerek, nawet jeśli nie jest widoczna gołym okiem.

Krwiomocz występuje u około 20% dzieci z guzem Wilmsa i może być jedynym wczesnym objawem choroby¹⁰. Obecność krwi w moczu wymaga zawsze dalszej diagnostyki w kierunku patologii układu moczowego.

Badanie moczu pozwala również na ocenę funkcji nerek poprzez oznaczenie białka, glukozy oraz osadu moczu¹¹. Obecność białka w moczu może wskazywać na uszkodzenie kłębuszków nerkowych, natomiast nieprawidłowy osad może sugerować proces zapalny lub nowotworowy.

Badania cytologiczne moczu

W niektórych przypadkach może być wykonane badanie cytologiczne moczu, które polega na poszukiwaniu nieprawidłowych komórek w próbce moczu³. Badanie to nie jest rutynowo stosowane w diagnostyce guza Wilmsa, ale może dostarczyć dodatkowych informacji diagnostycznych.

Cytologia moczu może być szczególnie przydatna w różnicowaniu z innymi nowotworami układu moczowego oraz w monitorowaniu odpowiedzi na leczenie. Obecność nieprawidłowych komórek w moczu może potwierdzać podejrzenie procesu nowotworowego w nerkach lub drogach moczowych.

Przygotowanie do badań laboratoryjnych

Większość badań laboratoryjnych wykonywanych u dzieci z podejrzeniem guza Wilmsa nie wymaga specjalnego przygotowania. Próbki krwi są zazwyczaj pobierane na czczo rano, co pozwala na uzyskanie najbardziej wiarygodnych wyników badań biochemicznych.

W przypadku małych dzieci pobieranie krwi może być stresujące, dlatego ważne jest odpowiednie przygotowanie psychologiczne dziecka i rodziców. Zastosowanie miejscowego znieczulenia może zmniejszyć dyskomfort związany z pobraniem próbek.

Próbka moczu powinna być pobrana do sterylnego pojemnika, najlepiej jako pierwsza porcja moczu porannego. U małych dzieci, które nie kontrolują oddawania moczu, może być konieczne założenie woreczka moczowego lub wykonanie punkcji pęcherza moczowego.