Prewencja cukrzycy typu 1 u dzieci – możliwości i ograniczenia

Cukrzyca typu 1 u dzieci jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki produkujące insulinę¹. Mimo że obecnie nie można całkowicie zapobiec rozwojowi tej choroby, postęp w badaniach medycznych otwiera nowe możliwości w zakresie prewencji i opóźniania jej wystąpienia²³.

Poziomy prewencji cukrzycy typu 1

Prewencja cukrzycy typu 1 dzieli się na trzy główne poziomy interwencji. Prewencja pierwotna ma na celu zapobieganie rozwojowi autoimmunizacji przeciwko autoantygenom wysp trzustki. Prewencja wtórna ingeruje w proces niszczenia komórek beta po serokonwersji, czyli po pojawieniu się autoprzeciwciał. Prewencja trzeciorzędowa koncentruje się na zapobieganiu powikłaniom klinicznym cukrzycy typu 1, z głównym celem opóźnienia przynajmniej ich wystąpienia i zachowania pozostałej funkcji komórek beta⁴.

Programy przesiewowe i wczesne wykrywanie

Współczesne programy przesiewowe odgrywają kluczową rolę w identyfikacji dzieci zagrożonych rozwojem cukrzycy typu 1. Poprzez sieć TrialNet rocznie przebadanych zostaje około 15 000 dzieci i młodych dorosłych, którzy są krewnymi pierwszego lub drugiego stopnia osób z cukrzycą typu 1, pod kątem obecności autoprzeciwciał przeciwko wyspom trzustki⁵.

Znaczącym osiągnięciem tego podejścia są wyniki badania Fr1da z Bawarii w Niemczech, gdzie przebadano 90 632 dzieci w wieku przedszkolnym między 2 a 5 rokiem życia podczas rutynowych wizyt u lekarza pierwszego kontaktu⁴. Te badania nie tylko pokazują, że programy przesiewowe dla cukrzycy typu 1 są możliwe, ale mogą również zmniejszyć kliniczne obciążenie kwasicą ketonową dzięki wcześniejszemu rozpoznaniu⁴.

Immunoterapia jako przełom w prewencji

Najważniejszym przełomem w prewencji cukrzycy typu 1 jest zatwierdzenie przez FDA teplizumabu – pierwszego leku opóźniającego wystąpienie klinicznej cukrzycy⁶. Teplizumab to humanizowane monoklonalne przeciwciało anty-CD3, które jest jedyną terapią z zatwierdzeniem regulacyjnym w Stanach Zjednoczonych do opóźniania wystąpienia klinicznej cukrzycy typu 1 u osób z chorobą przedkliniczną⁷.

Lek ten jest zatwierdzony dla osób w wieku 8 lat i starszych, które mają cukrzycę typu 1 w stadium 2 (≥2 autoprzeciwciała związane z cukrzycą i dysglikemia) i podawany jest jako pojedynczy 14-dniowy kurs codziennych infuzji dożylnych⁷. Badania wykazały, że teplizumab może opóźnić wystąpienie cukrzycy typu 1 w stadium 3 o około 2 lata w porównaniu z czasem do stadium 3 u pacjentów, którzy nie byli leczeni tym lekiem w stadium 2⁸.

Najnowsze wyniki badań TrialNet opublikowane w Science Translational Medicine pokazują, że 14-dniowy kurs immunoterapii teplizumabem zapewnił dodatkowy rok opóźnienia w wystąpieniu cukrzycy typu 1 i poprawił produkcję insuliny. Mediana czasu do diagnozy cukrzycy wynosiła około 60 miesięcy (5 lat) w grupie leczonej teplizumabem w porównaniu z około 27 miesiącami (2,3 roku) w grupie otrzymującej placebo⁹. Zobacz więcej: Teplizumab – przełomowa immunoterapia w prewencji cukrzycy typu 1

Prewencja pierwotna – interwencje dietetyczne

Prewencja pierwotna powinna rozpoczynać się już od ciąży, ponieważ wpływ kilku czynników na ryzyko rozwoju cukrzycy typu 1 został zaobserwowany w tej fazie¹⁰. Wszystkie randomizowane badania kontrolowane dla prewencji pierwotnej cukrzycy typu 1 obejmowały wczesne interwencje dietetyczne i terapię opartą na antygenach u noworodków i małych dzieci, których celem było opóźnienie utraty tolerancji na autoantygeny trzustki¹⁰.

Mleko matki zawiera różne przeciwzapalne bioaktywne cząsteczki, takie jak immunoglobuliny, adipokiny, oligosacharydy, insulina, laktoferyna, lizozym, cytokiny, korzystne bakterie i witaminy, które mogą zapewnić niemowlętom dożywotnią odporność na wiele chorób, w tym cukrzycę typu 1¹¹. Pomimo tego związek między karmieniem piersią a cukrzycą typu 1 pozostaje kontrowersyjny¹¹.

Badanie TRIGR (Trial to Reduce IDDM in Genetically at Risk) było pierwszym zaproponowanym dietetycznym randomizowanym badaniem kontrolowanym u 5156 niemowląt z genetycznym ryzykiem cukrzycy typu 1, oparte na dowodach z modeli zwierzęcych, że wczesna ekspozycja na białka mleka krowiego może zwiększać ryzyko autoimmunizacji komórek beta¹¹. Niestety, użycie hydrolizowanej formuły w porównaniu z konwencjonalną formułą nie zmniejszyło częstości autoimmunizacji komórek beta po 7 latach¹¹. Zobacz więcej: Prewencja pierwotna cukrzycy typu 1 – interwencje dietetyczne i środowiskowe

Znaczenie wczesnej diagnostyki

Dostępność teplizumabu reprezentuje zmianę paradygmatu w leczeniu cukrzycy typu 1. Dzięki pogłębionemu zrozumieniu patogenezy i progresji choroby, cukrzyca typu 1 może być identyfikowana i leczona w jej stadiach przedklinicznych, zanim rozwinie się objawowa hiperglikemia⁷. Pierwszym krokiem w osiągnięciu ważnych wyników w prewencji jest wzmocnienie przesiewu w populacji ogólnej i uczynienie go częścią standardowej opieki¹².

Strategie przesiewowe mogą pozwolić na identyfikację osób z ryzykiem cukrzycy typu 1 w celu włączenia ich do badań klinicznych¹². Przesiewanie dla cukrzycy typu 1 pozwala na wczesne wykrywanie i może pomóc w zapobieganiu kwasicy ketonowej, potencjalnie zmniejszając długotrwałe hospitalizacje i emocjonalny stres związany z opieką nad chorym dzieckiem⁶.

Przyszłość prewencji cukrzycy typu 1

Badania nad prewencją cukrzycy typu 1 rozwijają się w niespotykanym dotąd tempie, a możliwości prewencji będą miały jasną przyszłość w ochronie dzieci przed tą postępującą epidemią¹⁴. Celem przyszłości jest zmiana skupienia się z późnej diagnostyki i zastępowania insuliny na wczesną diagnostykę i zachowanie komórek beta, co pozwoli przewidzieć przyszłość bez potrzeby codziennych iniekcji insuliny dla dzieci z cukrzycą typu 1¹.

Przedłużenie czasu potrzebnego do rozwoju cukrzycy typu 1 jest znaczące i może zmieniać życie małych dzieci, pozwalając im osiągnąć wiek, w którym mogą lepiej współpracować i rozumieć rygorystyczny schemat leczenia⁹. Ostatecznie prewencja pierwotna autoimmunizacji wysp trzustki będzie prawdopodobnie optymalnym podejściem do prewencji cukrzycy typu 1¹⁵.